Shiv Tandav Strotram - 2¶
The Shloka¶
———
जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमस्तके ।
धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥
———
ಜಟಾಕಟಾಹಸಂಭ್ರಮಭ್ರಮನ್ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀ ವಿಲೋಲವೀಚಿವಲ್ಲರೀವಿರಾಜಮಾನಮಸ್ತಕೇ ।
ಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗಜ್ಜ್ವಲಲ್ಲಲಾಟಪಟ್ಟಪಾವಕೇ ಕಿಶೋರಚಂದ್ರಶೇಖರೇ ರತಿಃ ಪ್ರತೀಕ್ಷಣಂ ಮಮ ॥
———
Jaṭākaṭāhasambhramabhramannilimpanirjharī vilolavīcivallarīvirājamānamastake ।
Dhagaddhagaddhagajjalallalāṭapaṭṭapāvake kiśoracandraśekhare ratiḥ pratikṣaṇaṃ mama ॥
———
Meaning / Summary¶
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವನ ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ: ಅವನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಗೆ, ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು. ಇದು ಅವನ ಪರಮ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಶಕ್ತಿ (ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ಅವನ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಅಂಶವನ್ನು (ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿನ ಅಗ್ನಿ) ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಯಭಕ್ತಿಯ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಣವು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭಯಂಕರವಾದ ಆದರೆ ದಯೆಯ ದೇವತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಿವನಲ್ಲಿರಲಿ, ಯಾವಾತನ ಜಟಾಜೂಟದ ಗಹ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆಯೋ, ಯಾವಾತನ ಶಿರವು ಕಂಪಿಸುವ ಅಲೆಗಳ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆಯೋ, ಯಾವಾತನ ಹಣೆಯು ಧಗಧಗ ಧಗಧಗ ಎಂದು ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ (ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು) ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವಾತನು ತನ್ನ ಶಿರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿರುವನೋ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವನ ಭವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಅವನ ಜಟಾಜೂಟದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದು, ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಂದರ ಅಲೆಗಳು, ಅವನ ಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಖರ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಶಿರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಭವ್ಯ ದೇವತೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿಯ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾವಣನು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿವನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ:1. “ಜಟಾಕಟಾಹಸಂಭ್ರಮಭ್ರಮನ್ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀ”: ಶಿವನ ಜಟಾಜೂಟವನ್ನು ಆಳವಾದ ಗುಹೆಗೆ (ಕಟಾಹ) ಅಥವಾ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದುಬಂದ ದಿವ್ಯ ಗಂಗಾ ನದಿ (ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀ) ಈ ಜಟೆಗಳೊಳಗೆ ವೇಗವಾಗಿ (ಸಂಭ್ರಮ) ಸುಳಿದು (ಭ್ರಮನ್) ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿವನು ಪವಿತ್ರ ಗಂಗಾನದಿಯ ಧಾರಕನಾಗಿ, ಅದರ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.2. “ವಿಲೋಲವೀಚಿವಲ್ಲರೀವಿರಾಜಮಾನಮಸ್ತಕೇ”: ಅವನ ಶಿರವು (ಮಸ್ತಕೇ) ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಚಲಿಸುವ (ವಿಲೋಲ) ಅಲೆಗಳಿಂದ (ವೀಚಿ) ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ (ವಿರಾಜಮಾನ), ಈ ಅಲೆಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಬಳ್ಳಿಗಳಂತೆ (ವಲ್ಲರೀ) ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದು ದಿವ್ಯ ನದಿಯು ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.3. “ಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗಜ್ಜ್ವಲಲ್ಲಲಾಟಪಟ್ಟಪಾವಕೇ”: ಅವನ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಣೆಯ (ಲಲಾಟಪಟ್ಟ) ಮೇಲೆ, ಧಗಧಗ ಧಗಧಗ ಎಂದು ಉರಿಯುವ (ಜ್ವಲತ್) ಅಗ್ನಿ (ಪಾವಕೇ) ಇದೆ, ಇದು ಅವನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಾಗಿದೆ. “ಧಗತ್ ಧಗತ್ ಧಗತ್” ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಈ ದಿವ್ಯ ಅಗ್ನಿಯ ತೀವ್ರವಾದ, ಘರ್ಜಿಸುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಅನುಕರಣಶಬ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದು ದುಷ್ಟರ ವಿರುದ್ಧ ಅವನ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.4. “ಕಿಶೋರಚಂದ್ರಶೇಖರೇ”: ಅವನು ತನ್ನ ಶಿರದ (ಶೇಖರೇ) ಆಭರಣವಾಗಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು (ಕಿಶೋರಚಂದ್ರ) ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಾಲಚಂದ್ರನು ಶಿವನ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ.5. “ರತಿಃ ಪ್ರತೀಕ್ಷಣಂ ಮಮ”: ಭಕ್ತನ (ರಾವಣನ) ಅಂತಿಮ ಆಸೆಯೆಂದರೆ, ಅವನ ಭಕ್ತಿಯು (ರತಿಃ) ಅಂತಹ ಭವ್ಯ ಶಿವನ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರತೀಕ್ಷಣವೂ (ಪ್ರತೀಕ್ಷಣಂ - ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ) ನಿರಂತರವಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ರಚಯಿತನ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.
This shloka emphasizes various iconic attributes of Lord Shiva: the Ganges in his locks, the crescent moon, and the powerful third eye. It highlights His supreme cosmic power (holding the Ganga and the moon) and His destructive aspect (the third eye’s fire), all while evoking a sense of awe and deep devotion. The imagery paints a picture of a dynamic and fearsome yet benevolent deity.
May my devotion constantly be to Lord Shiva, who has the divine river Ganga flowing wildly amidst the hollows of His matted locks, whose head is adorned by the moving waves like creepers, whose forehead’s broad expanse has a blazing fire (the third eye) that burns intensely with the sound “dhagat dhagat dhagat,” and who bears the crescent moon on His head.
This verse vividly describes Lord Shiva’s majestic form, focusing on the Ganga river flowing through His matted hair, the beautiful wavy appearance it creates, the powerful burning fire of His third eye on His forehead, and the presence of the crescent moon on His crown, ultimately expressing a constant desire for devotion towards such a magnificent deity.
This verse continues the powerful eulogy of Lord Shiva by Ravan. It praises Shiva’s appearance and attributes:1. “Jaṭākaṭāhasambhramabhramannilimpanirjharī”: The matted locks of Shiva are likened to a deep hollow (kaṭāha) or a basket. The celestial river Ganga (nilimpanirjharī), which descended from the heavens, swirls (bhraman) wildly (sambhrama) within these locks. This depicts Shiva as the bearer of the sacred Ganga, controlling its immense force.2. “Vilolavīcivallarīvirājamānamastake”: His head (mastake) is adorned (virājamāna) by the moving (vilola) waves (vīci) of the Ganga, which appear like beautiful creepers (vallarī). This paints a poetic image of the divine river flowing gracefully over his head.3. “Dhagaddhagaddhagajjalallalāṭapaṭṭapāvake”: On his broad forehead (lalāṭapaṭṭa), there is a blazing fire (pāvake) which is his third eye. The sound “dhagat dhagat dhagat” is an onomatopoeia describing the intense, roaring flames of this divine fire, symbolizing his destructive power against evil.4. “Kiśoracandraśekhare”: He wears a young, crescent moon (kiśoracandra) as an ornament on his head (śekhare). The crescent moon is a timeless symbol of Shiva, representing control over time and cycles.5. “Ratiḥ pratikṣaṇaṃ mama”: The ultimate desire of the devotee (Ravana) is that his devotion (ratiḥ) should be constant (pratikṣaṇaṃ - every moment) towards such a magnificent Shiva. This reaffirms the unwavering devotion of the composer.
Sentence - 1¶
———
जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी
———
Meaning¶
ಅವನ ಜಟಾಜೂಟದ ಗಹ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಳಿದು ಹರಿಯುವ ದಿವ್ಯ ನದಿ (ಗಂಗಾ).
The divine river (Ganga) that flows wildly and swirls amidst the hollows of His matted locks.
Meaning of Words¶
जटा | ಜಟಾ | Jaṭā | |||
ಜಟೆಗಳು | Matted locks | ||||
कटाह | ಕಟಾಹ | kaṭāha | |||
ಗಹ್ವರಗಳು, ಆಳವಾದ ಹಳ್ಳಗಳು | Hollows, deep pits, basket-like concavities | ||||
सम्भ्रम | ಸಂಭ್ರಮ | sambhrama | |||
ವೇಗವಾಗಿ, ಆತುರದಿಂದ, ವಿಚಲಿತವಾಗಿ | Wildly, agitated, in great haste | ||||
भ्रमन् | ಭ್ರಮನ್ | bhraman | |||
ಸುಳಿಯುತ್ತಾ, ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಹರಿಯುತ್ತಾ | Swirling, wandering, flowing | ||||
निलिम्पनिर्झरी | ನಿಲಿಂಪನಿರ್ಝರೀ | nilimpanirjharī | |||
ದಿವ್ಯ ನದಿ (ಗಂಗಾ) | Divine river (Ganga) | ||||
Sentence - 2¶
———
विलो लवीचिवल्लरीविराजमानमस्तके
———
Meaning¶
ಯಾವಾತನ ಶಿರವು ಕಂಪಿಸುವ ಅಲೆಗಳ ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆಯೋ.
Whose head is adorned by the moving waves like creepers.
Meaning of Words¶
विलो ल | ವಿಲೋಲ | vilola | |||
ಕಂಪಿಸುವ, ಚಲಿಸುವ, ಅಸ್ಥಿರವಾದ | Moving, trembling, unsteady | ||||
वीचि | ವೀಚಿ | vīci | |||
ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಹರಿವಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. | Waves | ||||
वल्लरी | ವಲ್ಲರೀ | vallarī | |||
ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಲತೆಗಳು | Creepers, tendrils | ||||
विराजमान | ವಿರಾಜಮಾನ | virājamāna | |||
ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಕಂಗೊಳಿಸುವ | Adorned, gracing, shining beautifully | ||||
मस्तके | ಮಸ್ತಕೇ | mastake | |||
ಶಿರದಲ್ಲಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ | On the head | ||||
Sentence - 3¶
———
धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके
———
Meaning¶
ಯಾವಾತನ ಹಣೆಯು ಧಗಧಗ ಧಗಧಗ ಎಂದು ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ (ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು) ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ.
Whose forehead’s broad expanse has a blazing fire (the third eye) that burns intensely with the sound “dhagat dhagat dhagat”.
Meaning of Words¶
धगद्धगद्धगत् | ಧಗದ್ಧಗದ್ಧಗತ್ | Dhagaddhagaddhagat | |||
ಧಗಧಗ ಧಗಧಗ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ (ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿಯ ಅನುಕರಣೆ) | With the sound “dhagat dhagat dhagat” (onomatopoeia for blazing fire) | ||||
ज्वात् | ಜ್ವಲತ್ | jvalat | |||
ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ | Blazing, burning brightly | ||||
ललाटपट्ट | ಲಲಾಟಪಟ್ಟ | lalāṭapaṭṭa | |||
ವಿಶಾಲವಾದ ಹಣೆಯ | Broad expanse of the forehead | ||||
पावके | ಪಾವಕೇ | pāvake | |||
ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ | In the fire, upon the fire | ||||
Sentence - 4¶
———
किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम
———
Meaning¶
ತನ್ನ ಶಿರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಶಿವನಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯು ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಇರಲಿ.
May my devotion constantly be to Lord Shiva, who bears the crescent moon on His head.
Meaning of Words¶
किशोरचन्द्र | ಕಿಶೋರಚಂದ್ರ | kiśoracandra | |||
ಬಾಲಚಂದ್ರ, ಕಿರಿಯ ಚಂದ್ರ | Young moon, crescent moon | ||||
शेखरे | ಶೇಖರೇ | śekhare | |||
ಶಿರದಲ್ಲಿ, ಕಿರೀಟದಲ್ಲಿ | On the crest, on the crown (of the head) | ||||
रतिः | ರತಿಃ | ratiḥ | |||
ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಅನುರಕ್ತಿ | Devotion, attachment, love | ||||
प्रतिक्षणं | ಪ್ರತೀಕ್ಷಣಂ | pratikṣaṇaṃ | |||
ಪ್ರತೀ ಕ್ಷಣವೂ, ನಿರಂತರವಾಗಿ | Every moment, constantly | ||||
मम | ಮಮ | mama | |||
ನನ್ನ | My | ||||