12 Jyotirlingas¶
The Shloka¶
———
सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् ।
उज्जयिन्यां महाकालम्ॐकारममलेश्वरम् ॥
परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमाशंकरम् ।
सेतुबंधे तु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥
वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यंबकं गौतमीतटे ।
हिमालये तु केदारम् घुश्मेशं च शिवालये ॥
एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः ।
सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति ॥
———
సౌరాష్ట్రే సోమనాథం చ శ్రీశైలే మల్లికార్జునమ్ ।
ఉజ్జయిన్యాం మహాకాలమ్ ఓంకారమమలేశ్వరమ్ ॥
పరల్యాం వైద్యనాథం చ డాకిన్యాం భీమశంకరమ్ ।
సేతుబంధే తు రామేశం నాగేశం దారుకావనే ॥
వారణస్యాం తు విశ్వేశం త్ర్యంబకం గౌతమీతటే ।
హిమాలయే తు కేదారమ్ ఘుశ్మేశం చ శివాలయే ॥
ఏతాని జ్యోతిర్లింగాని సాయం ప్రాతః పఠేన్నరః ।
సప్తజన్మకృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి ॥
———
Saurāṣṭre Somanāthaṁ ca Śrīśaile Mallikārjunam ।
Ujjayinyāṁ Mahākālam Oṃkāramamaleśvaram ॥
Paralyāṁ Vaidyanāthaṁ ca Ḍākinyāṁ Bhīmaśaṅkaram ।
Setubandhe tu Rāmeśaṁ Nāgeśaṁ Dārukāvane ॥
Vārāṇasyāṁ tu Viśveśaṁ Tryambakaṁ Gautamītaṭe ।
Himālaye tu Kedāram Ghuśmeśaṁ ca Śivālaye ॥
Etāni Jyotirliṅgāni sāyam prātaḥ paṭhennaraḥ ।
Saptajanmakṛtaṁ pāpaṁ smaraṇena vinaśyati ॥
———
Meaning / Summary¶
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ స్తోత్రం శివుని పన్నెండు అత్యంత పవిత్ర నివాసాలను తెలియజేసే శక్తివంతమైన భక్తి గీతం. ప్రతి జ్యోతిర్లింగం శివుని దివ్యకాంతి స్వరూపంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ క్షేత్రాలను సందర్శించడం లేదా కనీసం వాటిని స్మరించడం వల్ల గొప్ప ఆధ్యాత్మిక పుణ్యం, పాప విముక్తి మరియు అంతిమ మోక్షం లభిస్తాయని నమ్ముతారు. ఈ స్తోత్రం భక్తులకు ఈ పవిత్ర స్థలాలతో అనుసంధానం కావడానికి మరియు శివుని ఆశీస్సులను పొందడానికి ఒక సంక్షిప్త మార్గం.
సౌరాష్ట్రంలో సోమనాథుడు, శ్రీశైలంలో మల్లికార్జునుడు. ఉజ్జయినిలో మహాకాలుడు, ఓంకారంలో అమలేశ్వరుడు. పరళిలో వైద్యనాథుడు, డాకినిలో భీమశంకరుడు. సేతుబంధంలో రామేశ్వరుడు, దారుకావనంలో నాగేశ్వరుడు. వారణాసిలో విశ్వేశ్వరుడు, గోదావరి తీరంలో త్ర్యంబకేశ్వరుడు. హిమాలయాల్లో కేదారనాథుడు, శివాలయంలో ఘుశ్మేశ్వరుడు. ఈ జ్యోతిర్లింగాల పేర్లను సాయంత్రం మరియు ఉదయం స్మరించిన మనిషికి, ఏడు జన్మల పాపాలు కేవలం స్మరణతో నశించిపోతాయి.
ఈ శ్లోకం శివుని పన్నెండు జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రాలను, వాటి స్థానాలను వివరిస్తుంది. ఈ పేర్లను రోజు ఉదయం, సాయంత్రం స్మరించడం వల్ల ఏడు జన్మల పాపాలు నశించిపోతాయని, ఇది గొప్ప ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాన్ని చేకూరుస్తుందని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.
The Dwadasha Jyotirlinga Stotram is a powerful devotional hymn that serves as a guide to the twelve most revered abodes of Lord Shiva. Each Jyotirlinga is considered a manifestation of Shiva’s divine light, and visiting or even remembering them is believed to grant immense spiritual merit, purification from sins, and ultimate liberation. This Stotram is a concise way for devotees to connect with all these sacred sites and invoke Shiva’s blessings.
In Saurashtra, Somanath, and on Srisailam, Mallikarjuna. In Ujjain, Mahakala, and Omkareshwar (Amaleshwar). In Parali, Vaidyanath, and in Dakini, Bhimashankar. At Setubandha, Rameshwaram, and Nagesham in Darukavanam. In Varanasi, Vishveshwar, and Tryambakam on the banks of Godavari. In the Himalayas, Kedarnath, and Ghrishneshwar in Shivalaya. A person who recites these Jyotirlingas in the evening and morning, their sins accumulated over seven births are destroyed by merely remembering them.
This shloka enumerates the twelve sacred Jyotirlinga shrines of Lord Shiva, detailing their locations across India. It also highlights the spiritual benefit of chanting or remembering these names daily, stating that doing so can absolve one of sins accumulated over seven lifetimes.
Sentence - 1¶
———
सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम् ।
———
Meaning¶
సౌరాష్ట్రంలో సోమనాథుడు, శ్రీశైలంలో మల్లికార్జునుడు.
In Saurashtra, Somanath, and on Srisailam, Mallikarjuna.
Meaning of Words¶
सौराष्ट्रे | సౌరాష్ట్రే | Saurāṣṭre | |||
సౌరాష్ట్రంలో | In Saurashtra | ||||
सोमनाथं | సోమనాథం | Somanāthaṁ | |||
సోమనాథుడు | Somanath, meaning ‘Lord of the Soma (Moon)’, is one of the twelve Jyotirlingas and is revered as the first among them. It is located in Prabhas Patan, Gujarat. | ||||
च | చ | ca | |||
మరియు | and | ||||
श्रीशैले | శ్రీశైలే | Śrīśaile | |||
శ్రీశైలంలో | On Srisailam | ||||
मल्लिकार्जुनम् | మల్లికార్జునమ్ | Mallikārjunam | |||
మల్లికార్జునుడు శ్రీశైలంలో ఉన్న రెండవ జ్యోతిర్లింగం. ఇక్కడ శివుడు తన సహచరి భ్రమరాంబ దేవితో కలిసి పూజింపబడతాడు. మల్లికార్జున అనే పేరు ‘మల్లిక’ (పార్వతికి ఒక పేరు) మరియు ‘అర్జున’ (శివునికి ఒక పేరు) కలయిక. | Mallikarjuna is the second Jyotirlinga, located at Srisailam. Lord Shiva here is worshipped along with his consort Goddess Bhramarambha. The name Mallikarjuna combines ‘Mallika’ (Jasmine, a name for Parvati) and ‘Arjuna’ (a name for Shiva). | ||||
Sentence - 2¶
———
उज्जयिन्यां महाकालम्ॐकारममलेश्वरम् ॥
———
Meaning¶
ఉజ్జయినిలో మహాకాలుడు, ఓంకారంలో అమలేశ్వరుడు.
In Ujjain, Mahakala, and Omkareshwar (Amaleshwar).
Meaning of Words¶
उज्जयिन्यां | ఉజ్జయిన్యాం | Ujjayinyāṁ | |||
ఉజ్జయినిలో | In Ujjain | ||||
महाकालम् | మహాకాలమ్ | Mahākālam | |||
మహాకాలుడు | Mahakala, meaning ‘The Great Time’ or ‘Lord of Time and Death’, is one of the twelve Jyotirlingas, located in Ujjain. It is unique as it is the only Jyotirlinga facing south. | ||||
ॐकारममलेश्वरम् | ఓంకారమమలేశ్వరమ్ | Oṃkāramamaleśvaram | |||
ఓంకారమమలేశ్వరుడు | Omkareshwar (Amaleshwar) | ||||
Sentence - 3¶
———
परल्यां वैद्यनाथं च डाकिन्यां भीमाशंकरम् ।
———
Meaning¶
పరళిలో వైద్యనాథుడు, డాకినిలో భీమశంకరుడు.
In Parali, Vaidyanath, and in Dakini, Bhimashankar.
Meaning of Words¶
परल्यां | పరల్యాం | Paralyāṁ | |||
పరళిలో | In Parali | ||||
वैद्यनाथं | వైద్యనాథం | Vaidyanāthaṁ | |||
వైద్యనాథుడు అంటే ‘వైద్యుల ప్రభువు’. ఇది జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి, భక్తుల వ్యాధులను నయం చేస్తుందని నమ్ముతారు. దీని ఖచ్చితమైన స్థానం భక్తుల మధ్య చర్చనీయాంశం, పర్లి వైజనాథ్ మరియు డియోఘర్ ప్రధాన పోటీదారులు. | Vaidyanath, meaning ‘Lord of Physicians’, is one of the Jyotirlingas, believed to heal devotees of their ailments. Its exact location is a matter of debate among pilgrims, with Parli Vaijnath and Deoghar being the primary contenders. | ||||
डाकिन्यां | డాకిన్యాం | Ḍākinyāṁ | |||
డాకినిలో | In Dakini | ||||
भीमाशंकरम् | భీమశంకరమ్ | Bhīmaśaṅkaram | |||
భీమశంకరుడు పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి, మహారాష్ట్రలోని పూణే సమీపంలో ఉంది. ఇది సహ్యాద్రి కొండల దట్టమైన అడవులలో ఉంది, ఇక్కడ శివుడు త్రిపురాసుర రాక్షసుడిని సంహరించాడని నమ్ముతారు. | Bhimashankar is one of the twelve Jyotirlingas, situated near Pune in Maharashtra. It is located in the dense forests of the Sahyadri hills, believed to be the spot where Shiva vanquished the demon Tripurasura. | ||||
Sentence - 4¶
———
सेतुबंधे तु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥
———
Meaning¶
సేతుబంధంలో రామేశ్వరుడు, దారుకావనంలో నాగేశ్వరుడు.
At Setubandha, Rameshwaram, and Nagesham in Darukavanam.
Meaning of Words¶
सेतुबंधे | సేతుబంధే | Setubandhe | |||
సేతుబంధంలో | At Setubandha | ||||
तु | తు | tu | |||
మరియు, అయితే | indeed, and | ||||
रामेशं | రామేశం | Rāmeśaṁ | |||
రామేశ్వరుడు అంటే ‘రాముని ప్రభువు’. ఇది పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. లంకకు వెళ్ళే ముందు శ్రీరాముడు ఇక్కడ శివుడిని పూజించాడని నమ్ముతారు. | Rameshwaram, meaning ‘Lord of Rama’, is one of the twelve Jyotirlingas. It is believed that Lord Rama worshipped Shiva here before crossing to Lanka. | ||||
नागेशं | నాగేశం | Nāgeśaṁ | |||
నాగేశ్వరుడు అంటే ‘సర్పాలకు ప్రభువు’. ఇది జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. దీని స్థానానికి రెండు ప్రధాన వాదనలు ఉన్నాయి: మహారాష్ట్రలోని ఔంధ నాగనాథ్ మరియు గుజరాత్లోని ద్వారక. | Nagesham, or Nageshwar, meaning ‘Lord of Serpents’, is one of the Jyotirlingas. There are two primary claimants for its location: Aundha Nagnath in Maharashtra and Dwarka in Gujarat. | ||||
दारुकावने | దారుకావనే | Dārukāvane | |||
దారుకావనంలో | In Darukavanam | ||||
Sentence - 5¶
———
वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यंबकं गौतमीतटे ।
———
Meaning¶
వారణాసిలో విశ్వేశ్వరుడు, గోదావరి తీరంలో త్ర్యంబకేశ్వరుడు.
In Varanasi, Vishveshwar, and Tryambakam on the banks of Godavari.
Meaning of Words¶
वाराणस्यां | వారణస్యాం | Vārāṇasyāṁ | |||
వారణాసిలో | In Varanasi | ||||
विश्वेशं | విశ్వేశం | Viśveśaṁ | |||
విశ్వేశ్వరుడు, లేదా విశ్వనాథుడు, అంటే ‘విశ్వానికి ప్రభువు’. ఇది వారణాసిలోని కాశీ విశ్వనాథ్ ఆలయంలో ఉన్న అత్యంత ప్రముఖ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. విశ్వనాథుని స్మరణతో కాశీలో మరణిస్తే మోక్షం లభిస్తుందని నమ్ముతారు. | Vishveshwar, or Vishwanath, meaning ‘Lord of the Universe’, is one of the most prominent Jyotirlingas, located in the Kashi Vishwanath Temple in Varanasi. It is believed that death in Kashi with the remembrance of Vishwanath leads to moksha. | ||||
त्र्यंबकं | త్ర్యంబకం | Tryambakaṁ | |||
త్ర్యంబకేశ్వరుడు | Tryambakam, meaning ‘the three-eyed one’ (referring to Lord Shiva), is one of the Jyotirlingas located in Trimbakeshwar, Nashik, Maharashtra. It is a source of the Godavari River. | ||||
गौतमीतटे | గౌతమీతటే | Gautamītaṭe | |||
గోదావరి తీరంలో | On the banks of Godavari | ||||
Sentence - 6¶
———
हिमालये तु केदारम् घुश्मेशं च शिवालये ॥
———
Meaning¶
హిమాలయాల్లో కేదారనాథుడు, శివాలయంలో ఘుశ్మేశ్వరుడు.
In the Himalayas, Kedarnath, and Ghrishneshwar in Shivalaya.
Meaning of Words¶
हिमालये | హిమాలయే | Himālaye | |||
హిమాలయాల్లో | In the Himalayas | ||||
केदारम् | కేదారమ్ | Kedāram | |||
కేదారనాథుడు అంటే ‘క్షేత్రానికి ప్రభువు’ (మోక్ష క్షేత్రానికి సూచిస్తుంది). ఇది ఉత్తరాఖండ్లోని గర్హ్వాల్ హిమాలయాలలో ఉన్న అత్యంత ఎత్తైన జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఇది చార్ ధామ్ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. | Kedarnath, meaning ‘Lord of the field’ (referring to the field of liberation or moksha), is one of the highest Jyotirlingas, located in the Garhwal Himalayas of Uttarakhand. It is one of the Char Dham pilgrimage sites. | ||||
घुश्मेशं | ఘుశ్మేశం | Ghuśmeśaṁ | |||
ఘుశ్మేశ్వరుడు (ఘృష్ణేశ్వర్ అని కూడా పిలుస్తారు) పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఇది మహారాష్ట్రలోని ఎల్లోరా గుహల సమీపంలో ఉంది, మరియు ఈ స్తోత్రంలో పేర్కొన్న పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో చివరిదిగా పరిగణించబడుతుంది. | Ghrishneshwar (also spelled Ghushmeshwar or Grishneshwar) is one of the twelve Jyotirlingas. It is located near Ellora Caves in Maharashtra, and is considered the last of the twelve Jyotirlingas mentioned in this Stotram. | ||||
शिवालये | శివాలయే | Śivālaye | |||
శివాలయంలో | In Shivalaya | ||||
Sentence - 7¶
———
एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः ।
———
Meaning¶
ఈ జ్యోతిర్లింగాల పేర్లను సాయంత్రం మరియు ఉదయం స్మరించిన మనిషి,
A person who recites these Jyotirlingas in the evening and morning,
Meaning of Words¶
एतानि | ఏతాని | Etāni | |||
‘ఈ’ అనేది ముందు పద్యాలలో లెక్కించిన పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలను సూచిస్తుంది. | ‘These’ refers to the list of twelve Jyotirlingas just enumerated in the preceding verses. | ||||
ज्योतिर्लिङ्गानि | జ్యోతిర్లింగాని | Jyotirliṅgāni | |||
జ్యోతిర్లింగాలు | Jyotirlingas | ||||
सायं | సాయం | sāyam | |||
సాయం అంటే సాయంత్రం సమయం, సాధారణంగా సంధ్యా సమయం, ఇది ఆధ్యాత్మిక సాధనలకు శుభప్రదమైన సమయంగా పరిగణించబడుతుంది. | in the evening | ||||
प्रातः | ప్రాతః | prātaḥ | |||
ప్రాతః అంటే ఉదయం, ప్రత్యేకంగా తెల్లవారుజాము లేదా ఉదయం పూట, ఇది భక్తి మరియు పారాయణకు అత్యంత శుభప్రదమైన సమయం. | in the morning | ||||
पठेत् | పఠేత్ | paṭhet | |||
పఠిస్తే, చదివితే | recites | ||||
नरः | నరః | naraḥ | |||
ఒక వ్యక్తి, మనిషి | A human being, a person, or a man. This emphasizes that any human, regardless of gender, can attain the benefits. | ||||
Sentence - 8¶
———
सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति ॥
———
Meaning¶
ఏడు జన్మల పాపాలు కేవలం స్మరణతో నశించిపోతాయి.
Their sins accumulated over seven births are destroyed by merely remembering them.
Meaning of Words¶
सप्तजन्मकृतं | సప్తజన్మకృతం | Saptajanmakṛtaṁ | |||
ఈ సంయుక్త పదం ‘ఏడు జన్మలలో చేసిన లేదా కూడబెట్టిన’ అని అర్థం, ఇది అనేక పూర్వ జన్మల నుండి సంక్రమించిన పెద్ద కర్మ బంధం లేదా పాపాలను సూచిస్తుంది. | This compound word means ‘done or accumulated over seven births’, implying a vast amount of past karmic debt or sins from many previous existences. | ||||
पापं | పాపం | pāpaṁ | |||
పాపం, దుష్కార్యం లేదా అపకారం. ఇది ప్రతికూల కర్మ ఫలితాలకు దారితీసే చర్యలను సూచిస్తుంది. | sin | ||||
स्मरणेन | స్మరణేన | smaraṇena | |||
స్మరించడం ద్వారా లేదా కేవలం గుర్తుంచుకోవడం ద్వారా. హిందూ సంప్రదాయంలో భక్తితో కూడిన స్మరణకు ఉన్న శక్తిని ఇది నొక్కి చెబుతుంది, ఇది తరచుగా భౌతిక తీర్థయాత్రతో సమానమైన శక్తివంతమైనది. | by remembrance | ||||
विनश्यति | వినశ్యతి | vinaśyati | |||
నశించిపోతుంది, నాశనమవుతుంది, పూర్తిగా అదృశ్యమవుతుంది. ఇది పాపాల కర్మ ప్రభావాల నుండి పూర్తి విముక్తి మరియు శుద్ధిని సూచిస్తుంది. | is destroyed | ||||