Rudrashtakam - 3¶

The Shloka¶

———

तुषाराद्रिसंकाशगौरं गभीरं मनोभूतकोटिप्रभाश्रीशरीरम् ।

स्फुरन्मौलिकल्लोलिनीचारुगङ्गा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥

———

తుషారాద్రిసంకాశగౌరం గభీరం మనోభూటికోటిప్రభాశ్రీశరీరమ్ ।

స్ఫురన్మౌళికల్లోలినీచారుగంగా లసద్భాలబాలెందు కంఠే భుజంగా ॥

———

Tuṣārādrisaṃkāśagauram gabhīram manobhūṭikoṭiprabhāśrīśarīram ।

Sphuranmaulīkallolinīcārugaṅgā lasadbhalabālendu kaṇṭhe bhujaṅgā ॥

———

Meaning / Summary¶

ఈ శ్లోకం పరమశివుని మహోన్నత మరియు భయము కలిగించే రూపాన్ని స్పష్టంగా వివరిస్తుంది, అతని స్వచ్ఛమైన స్వచ్ఛతను (మంచులా తెల్లని వర్ణం), అపారమైన సౌందర్యాన్ని (కోట్ల మన్మథులను మించినది), విశ్వశక్తులపై అతని దైవిక శక్తి మరియు నియంత్రణను (తల నుండి ప్రవహించే గంగ), ఖగోళ సంబంధాన్ని (నెలవంక), మరియు మరణం మరియు ఆధ్యాత్మిక శక్తులపై అతని ఆధిపత్యాన్ని (పాములు) నొక్కి చెబుతుంది. ఇది శివుడిని శక్తివంతమైన దేవతగా మరియు దయగల, ప్రశాంతమైన ఉనికిగా చిత్రీకరిస్తుంది.

మంచుకొండ వలె తెల్లగా, గంభీరంగా ఉన్నవాడు; కోట్ల మన్మథుల కాంతితో, శోభతో కూడిన శరీరం కలవాడు; మెరుస్తున్న శిరస్సుపై తరంగాలతో కూడిన అందమైన గంగా నదిని ధరించినవాడు; ప్రకాశిస్తున్న నుదుట బాలచంద్రుడు, కంఠమున పాములు కలవాడు.

రుద్రాష్టకం నుండి ఈ శ్లోకం పరమశివుడిని కీర్తిస్తుంది, అతని స్వచ్ఛమైన, గంభీరమైన మరియు అనంతమైన అందమైన రూపాన్ని వివరిస్తుంది. అతని మంచులా తెల్లని వర్ణం, అతని జటాజూటం నుండి ప్రవహించే గంగా నది, అతని నుదుటిపై నెలవంక మరియు అతని మెడ చుట్టూ ఉన్న సర్పాలు వంటి ముఖ్యమైన లక్షణాలను ఇది హైలైట్ చేస్తుంది.

This shloka vividly describes Lord Shiva’s magnificent and awe-inspiring form, emphasizing his pristine purity (snow-white complexion), immense beauty (surpassing millions of Kamadevas), divine power and control over cosmic elements (Ganga on his head), his connection to the celestial (crescent moon), and his mastery over death and mystic energies (serpents). It paints a picture of Shiva as both a powerful deity and a benevolent, serene presence.

He who is white and majestic like a snow-clad mountain, profound; whose body possesses the splendor and beauty of millions of Kamadevas; from whose shimmering head flows the beautiful and wavy Ganga; who has a radiant crescent moon on his forehead and serpents coiled around his neck.

This verse from Rudrashtakam glorifies Lord Shiva, depicting his pristine, majestic, and immensely beautiful form. It highlights iconic elements such as his snow-white complexion, the river Ganga flowing from his matted locks, the crescent moon adorning his forehead, and serpents around his neck.

Sentence - 1¶

———

तुषाराद्रिसंकाशगौरं गभीरम्

———

Meaning¶

మంచుకొండ వలె తెల్లగా, గంభీరంగా ఉన్నవాడు.

He who is white and profound like a snow-clad mountain.

Meaning of Words¶

तुषाराद्रि	తుషారాద్రి		Tuṣārādri
తుషారాద్రి అనేది ‘తుషార’ (మంచు) మరియు ‘అద్రి’ (కొండ) అనే పదాల కలయిక, దీనికి అక్షరాలా ‘మంచుకొండ’ అని అర్థం. ఇది హిమాలయాలను సూచిస్తుంది, ఇది శివుని నివాసంగా తరచుగా వర్ణించబడుతుంది, అతని స్వచ్ఛత, స్థిరత్వం మరియు ఔన్నత్యాన్ని సూచిస్తుంది.		Snow-mountain Tuṣārādri is a compound of ‘tuṣāra’ (snow or ice) and ‘adri’ (mountain), literally meaning ‘snow mountain’. This refers to the Himalayas, where Lord Shiva is often depicted residing, symbolizing his purity, stillness, and lofty nature.
संकाश	సంకాశ		Saṃkāśa
వంటి, పోలిన సంకాశ అనేది సారూప్యతను లేదా పోలికను సూచిస్తుంది. ఇక్కడ, శివుని తేజస్సు లేదా ఆకృతి మంచుకొండ వలె స్వచ్ఛంగా మరియు ప్రకాశవంతంగా ఉందని అర్థం.		Resembling, like Saṃkāśa indicates similarity or resemblance. Here, it suggests that Shiva’s complexion or aura is as pristine and bright as a snow mountain.
गौरं	గౌరం		Gauraṃ
తెల్లని, ప్రకాశవంతమైన గౌరం అనేది ప్రకాశవంతమైన తెల్లని లేదా బంగారు-తెల్లని రంగును వివరిస్తుంది. శివుని సందర్భంలో, ఇది అతని స్వచ్ఛత, లౌకిక అశుద్ధత నుండి విముక్తి మరియు అతను తన శరీరంపై పూసుకునే తెల్లని భస్మంతో అతని అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది.		White, fair, brilliant Gauraṃ describes a brilliant white or golden-white complexion. In Shiva’s context, it signifies his pristine purity, detachment from worldly impurities, and his association with the white ashes (bhasma) that he smears on his body.
गभीरं	గభీరం		Gabhīram
గంభీరమైన, లోతైన గభీరం అనేది లోతైన, గంభీరమైన మరియు మహోన్నతమైన భావనను తెలియజేస్తుంది. ఇది శివుని అగాధమైన జ్ఞానాన్ని, అతని ప్రశాంతమైన మరియు కలత చెందని స్వభావాన్ని, మరియు అతని మహోన్నత ఉనికిని సూచిస్తుంది.		Profound, deep, majestic Gabhīram conveys a sense of profundity, solemnity, and majesty. It suggests Shiva’s unfathomable wisdom, his calm and undisturbed nature, and his majestic presence.

Sentence - 2¶

———

मनोभूतकोटिप्रभाश्रीशरीरम्

———

Meaning¶

కోట్ల మన్మథుల కాంతితో, శోభతో కూడిన శరీరం కలవాడు.

Whose body is endowed with the splendor and beauty of millions of Kamadevas.

Meaning of Words¶

मनोभूत	మనోభూత		Manobhūta
మన్మథుడు మనోభూత అంటే అక్షరాలా ‘మనస్సు నుండి పుట్టినవాడు’ మరియు అద్భుతమైన అందానికి ప్రసిద్ధి చెందిన హిందూ ప్రేమ మరియు కోరిక దేవుడు మన్మథుడికి ఒక సాధారణ విశేషణం.		Kamadeva (god of love) Manobhūta literally means ‘mind-born’ and is a common epithet for Kamadeva, the Hindu god of love and desire, renowned for his unparalleled beauty.
कोटि	కోటి		Koṭi
కోటి, అసంఖ్యాకమైన కోటి అనేది చాలా పెద్ద సంఖ్యను సూచిస్తుంది. ఇక్కడ, ఇది శివుని కొలతలేని మరియు సాటిలేని సౌందర్యాన్ని నొక్కి చెబుతుంది, ఇది అసంఖ్యాకమైన మన్మథుల సమిష్టి ఆకర్షణను కూడా మించిపోతుంది.		Millions, countless Koṭi denotes an extremely large number, often translated as a crore (ten million). Here, it emphasizes the immeasurable and unparalleled beauty of Shiva, surpassing even the combined allure of countless Kamadevas.
प्रभा	ప్రభా		Prabhā
ప్రభా అంటే ప్రకాశవంతమైన కాంతి, తేజస్సు లేదా ఆకర్షణ. ఇది శివుని రూపం యొక్క ప్రకాశవంతమైన నాణ్యతను వివరిస్తుంది.		Radiance, splendor Prabhā refers to brilliant light, radiance, or aura. It describes the luminous quality of Shiva’s form.
श्री	శ్రీ		Śrī
శోభ, సంపద, శుభం శ్రీ అనేది అందం, కీర్తి, శుభం మరియు దైవిక శోభను సూచించే బహుముఖ పదం. ఇది శివుని శరీరంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వైభవం మరియు ఆకర్షణను హైలైట్ చేస్తుంది.		Beauty, glory, auspiciousness Śrī is a multifaceted word implying beauty, glory, auspiciousness, and divine splendor. It highlights the inherent magnificence and charm of Shiva’s body.
शरीरम्	శరీరం		Śarīram
శరీరము శరీరం అంటే కేవలం శరీరం, శివుని భౌతిక రూపాన్ని సూచిస్తుంది.		Body Śarīram simply means body, referring to the physical form of Lord Shiva.

Sentence - 3¶

———

स्फुरन्मौलिकल्लोलिनीचारुगङ्गा

———

Meaning¶

మెరుస్తున్న శిరస్సుపై తరంగాలతో కూడిన అందమైన గంగా నదిని ధరించినవాడు.

From whose shimmering head flows the beautiful and wavy Ganga.

Meaning of Words¶

स्फुरन्	స్ఫురన్		Sphuran
మెరుస్తున్న, ప్రకాశిస్తున్న స్ఫురన్ అంటే కాంతితో కంపిస్తున్న, మెరుస్తున్న లేదా ప్రముఖంగా కనిపిస్తున్నది. ఇక్కడ, ఇది శివుని శిరస్సు యొక్క శక్తివంతమైన శక్తిని మరియు ప్రకాశాన్ని సూచిస్తుంది, దాని నుండి గంగ ఉద్భవించింది.		Shimmering, gleaming Sphuran indicates something that is vibrating with light, shining, or appearing prominently. Here, it refers to the vibrant energy and luminosity of Shiva’s head, from which the Ganga emanates.
मौलि	మౌళి		Mauli
శిరస్సు, తల మౌళి అంటే తల లేదా శిరస్సు యొక్క పైభాగం. ఇది ప్రత్యేకంగా శివుని జటాజూటాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది సాంప్రదాయకంగా గంగా నదిని కలిగి ఉంటుంది.		Head, crown Mauli refers to the head or the crown of the head. It specifically denotes the matted locks (jata) of Shiva, which traditionally hold the river Ganga.
कल्लोलिनी	కల్లోలినీ		Kallolinī
నది (తరంగాలతో కూడినది) కల్లోలినీ అంటే ‘కల్లోల’ (తరంగం) నుండి ఉద్భవించిన నది. ఇది గంగా నది యొక్క తరంగాలు మరియు అలలతో కూడిన డైనమిక్ మరియు ప్రవాహ స్వభావంపై నొక్కి చెబుతుంది.		River (one with waves) Kallolinī means a river, derived from ‘kallola’ (wave). It emphasizes the dynamic and flowing nature of the Ganga with its ripples and waves.
चारु	చారు		Cāru
అందమైన, మనోహరమైన చారు అనేది అందం, ఆకర్షణ లేదా దయను సూచిస్తుంది. ఇది శివుని తల నుండి ప్రవహించే గంగా నది యొక్క సౌందర్యాత్మక రూపాన్ని వివరిస్తుంది.		Beautiful, charming Cāru signifies beauty, charm, or grace. It describes the aesthetically pleasing appearance of the Ganga as it flows from Shiva’s head.
गङ्गा	గంగా		Gaṅgā
గంగా అనేది పవిత్ర గంగా నదిని సూచిస్తుంది, ఇది శివుని జటాజూటం ద్వారా భూమికి దిగివచ్చి, ఆమె భయంకరమైన ప్రవాహం నుండి భూమిని రక్షించిందని నమ్ముతారు. ఈ చర్య శివుని దయ మరియు అపారమైన విశ్వశక్తులను నియంత్రించే సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది.		The river Ganga Gaṅgā refers to the sacred river Ganges, which is believed to have descended to Earth through Lord Shiva’s matted locks to break her immense fall, saving the Earth from her overwhelming force. This act signifies Shiva’s compassion and ability to control immense cosmic energies.

Sentence - 4¶

———

लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥

———

Meaning¶

ప్రకాశిస్తున్న నుదుట బాలచంద్రుడు, కంఠమున పాములు కలవాడు.

A radiant crescent moon adorns his forehead, and serpents are around his neck.

Meaning of Words¶

लसत्	లసత్		Lasat
ప్రకాశిస్తున్న, మెరుస్తున్న లసత్ అంటే ప్రకాశవంతంగా మెరుస్తున్న లేదా మెరుస్తున్నది, ఇది శివుని నుదుటిపై ఉన్న నెలవంక యొక్క ప్రకాశాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.		Shining, radiant Lasat implies something that is brilliantly shining or glittering, emphasizing the luminosity of the crescent moon on Shiva’s forehead.
भाल	భాల		Bhāla
భాల అంటే నుదురు, ఇది శివుని చిత్రపటంలో తరచుగా మూడవ కన్ను మరియు నెలవంకతో వర్ణించబడుతుంది.		Forehead Bhāla refers to the forehead, which in Shiva’s iconography is often depicted with the third eye and the crescent moon.
बालेन्दु	బాలెందు		Bālendu
బాలచంద్రుడు, నెలవంక బాలెందు అనేది ‘బాల’ (లేత, శిశువు) మరియు ‘ఇందు’ (చంద్రుడు) కలయిక, లేత మరియు అందమైన నెలవంకను సూచిస్తుంది. శివుని నుదుటిపై ఉన్న నెలవంక కాలంపై అతని నియంత్రణను, అతని ప్రశాంత స్వభావాన్ని మరియు ఖగోళ వస్తువులతో అతని అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది.		Crescent moon, new moon Bālendu is a combination of ‘bāla’ (young, infant) and ‘indu’ (moon), signifying the tender and beautiful crescent moon. The crescent moon on Shiva’s forehead symbolizes his control over time, his calming nature, and his association with the celestial bodies.
कण्ठे	కంఠే		Kaṇṭhe
కంఠమునందు కంఠే అనేది ‘కంఠ’ యొక్క స్థానవాచక రూపం, దీని అర్థం ‘మెడ’ లేదా ‘గొంతు’. ఇది శివుని చుట్టూ పాములు అలంకరించబడిన ప్రదేశాన్ని సూచిస్తుంది.		In the neck, on the throat Kaṇṭhe is the locative case of ‘kaṇṭha,’ meaning ‘neck’ or ‘throat’. It refers to the location where the serpents are adorned around Shiva.
भुजङ्गा	భుజంగా		Bhujaṅgā
పాములు, సర్పములు భుజంగా అనేది సర్పాలను లేదా నాగుపాములను సూచిస్తుంది. శివుడు తరచుగా పాములను ఆభరణాలుగా ధరించినట్లు వర్ణించబడతాడు, ఇది మరణం మరియు విషంపై అతని ఆధిపత్యాన్ని, అలాగే కుండలిని శక్తికి వాటి ప్రాతినిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది.		Serpents, snakes Bhujaṅgā refers to serpents or cobras. Shiva is often depicted with serpents as ornaments, symbolizing his mastery over death and poison, as well as their representation of Kundalini energy.