Rudrashtakam - 2¶

The Shloka¶

———

निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम् ।

करालं महाकालकालं कृपालं गुणागारसंसारपारं नतोऽहम् ॥

———

నిరాకారమోంకారమూలం తురీయం గిరాజ్ఞానగోతీతమీశం గిరీశమ్ ।

కరాళం మహాకాలకాలం కృపాళం గుణాగాగారసంసారపారం నతోఽహమ్ ॥

———

Nirākāramoṅkāramūlaṁ turīyaṁ girājñānagotītamīśaṁ girīśam ।

Karālaṁ mahākālakālaṁ kṛpālaṁ guṇāgārasaṁsārapāraṁ nato’ham ॥

———

Meaning / Summary¶

ఈ శ్లోకం పరమశివుడిని బ్రహ్మంగా, అంటే అన్ని గుణాలకు, రూపాలకు, ద్వంద్వాలకు అతీతుడైన పరమాత్మగా స్తుతిస్తుంది. ఆయన అజ్ఞానాన్ని, అహాన్ని, కాలాన్ని కూడా నాశనం చేసేవాడిగా మరియు తన కరుణ, మోక్షమార్గ నిర్దేశం ద్వారా సంరక్షకుడిగా కూడా ఆయన పాత్రను విశదీకరిస్తుంది. ‘ఓం’, ‘తురీయ’ ప్రస్తావనలు ఆయన్ను ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితులతోనూ, ప్రాథమిక విశ్వ ధ్వనితోనూ ముడిపెడతాయి.

నిరాకారుడు, ఓంకారానికి మూలం, తురీయ స్థితిలో ఉన్నవాడు, వాక్కుకు, జ్ఞానానికి అతీతుడు, ఈశ్వరుడు, పర్వతాలకు ప్రభువు, భయంకర రూపం కలవాడు, మహాకాలానికే కాలమైనవాడు, దయామయుడు, సద్గుణాలకు నిధి, సంసార సాగరాన్ని దాటించేవాడు అయిన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

ఈ శ్లోకం పరమేశ్వరుడిని నిరాకారుడిగా, ఓంకారానికి మూలపురుషుడిగా, వాక్కుకు, జ్ఞానానికి అతీతుడిగా కీర్తిస్తుంది. ఆయన భయంకరమైనవాడు (మృత్యువును జయించినవాడు) మరియు అత్యంత దయామయుడుగా వర్ణించబడ్డాడు, అన్ని సద్గుణాలకు ఆలవాలమై, జీవులను జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తి పొందేలా సహాయపడతాడు.

ఈ శ్లోకం పరమశివుడికి నమస్కరిస్తూ, ఆయన బహుముఖ దివ్య లక్షణాలను వివరిస్తుంది. ఆయన “నిరాకారం” - అంటే రూపం లేనివాడు, అన్ని భౌతిక ఆవిర్భావాలకు అతీతమైన ఆయన దివ్య స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన “ఓంకారమూలం” - అంటే పవిత్రమైన ఓంకార శబ్దానికి మూలం లేదా ఆధారం, ఇది సమస్త విశ్వ సృష్టి, స్థితి, లయలను సూచిస్తుంది, ఆయన ప్రాథమిక కారణకర్త పాత్రను ధృవీకరిస్తుంది. “తురీయం” అంటే జాగ్రత్ (మెలకువ), స్వప్న (కల), సుషుప్తి (గాఢ నిద్ర) అనే మూడు స్థితులకు అతీతమైన నాల్గవ చేతన స్థితిని సూచిస్తుంది, ఆయన అంతిమ, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం, ఉనికిని తెలియజేస్తుంది. ఆయన “గిరాజ్ఞానగోతీతం” - అంటే వాక్కుకు, జ్ఞానానికి అందనివాడు అని అర్థం, పరిమిత మానవ బుద్ధికి ఆయన అపారమైన, అవ్యక్తమైన స్వభావాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతుంది. ఆయన “ఈశం” - ప్రభువు, మరియు “గిరీశం” - పర్వతాలకు ప్రభువు, ముఖ్యంగా ఆయన నివాసమైన కైలాసాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది స్థిరత్వం మరియు సర్వోన్నతత్వానికి ప్రతీక. ఈ శ్లోకం ఆయనను “కరాలం” - భయంకరమైన లేదా మహాశక్తివంతమైనవాడుగా వివరిస్తుంది, దుష్టత్వాన్ని మరియు అజ్ఞానాన్ని అధిగమించే ఆయన శక్తిని సూచిస్తుంది, మరియు “మహాకాలకాలం” - మహాకాలానికే కాలమైనవాడు, సమయంపై మరియు వినాశనంపై కూడా ఆయనకున్న అపారమైన నియంత్రణను వివరిస్తుంది. అయినప్పటికీ, ఆయన ఏకకాలంలో “కృపాళం” - కరుణామయుడు మరియు దయావంతుడు. ఆయన “గుణాకారం” - అన్ని సద్గుణాలకు నిధి లేదా ఆలయం, పరిపూర్ణతను కలిగి ఉన్నవాడు. చివరగా, “సంసారపారం” - సంసార సాగరాన్ని (జనన మరణ చక్రం) దాటడానికి సహాయపడేవాడు, ఆయన మోక్ష ప్రదాతగా మరియు విముక్తిని ప్రసాదించేవాడిగా ఆయన పాత్రను సూచిస్తుంది. ఈ శ్లోకం “నతోఽహమ్” - ‘ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను’ అని ముగుస్తుంది, ఇది ప్రగాఢమైన భక్తిని మరియు శరణాగతిని వ్యక్తపరుస్తుంది.

This shloka emphasizes Lord Shiva’s supreme nature as Brahman – the Absolute Reality – who is beyond all attributes, forms, and dualities. It highlights His role as both destroyer (of ignorance, ego, and even time itself) and preserver (through His compassion and guidance towards liberation). The mention of ‘Om’ and ‘Turiya’ connects Him to the highest spiritual states and the fundamental cosmic sound.

I bow to Him who is formless, the origin of Om, the transcendent state (Turiya), beyond speech and knowledge, the Lord, the Lord of mountains; the dreadful one, the very death of Mahakala, the compassionate, the abode of virtues, and who helps cross the ocean of transmigration. I bow to Him.

This shloka praises Lord Shiva, describing Him as the ultimate, formless reality, the source of creation (Om), and beyond the grasp of ordinary mind and speech. He is depicted as both formidable (conqueror of time/death) and extremely compassionate, embodying all virtues and guiding beings across the cycle of birth and death.

This verse offers salutations to Lord Shiva, delineating His multi-faceted divine attributes. He is “Nirakaram,” the formless one, indicating His transcendental nature beyond all material manifestations. He is “Omkaramulam,” the root or origin of the sacred syllable Om, which represents the entire cosmic creation and dissolution, affirming His role as the primal cause. “Turiyam” refers to the fourth state of consciousness, transcending the waking, dreaming, and deep sleep states. It signifies His ultimate, pure awareness and existence. He is “Girājñānagotītam,” meaning beyond the reach of speech and knowledge, emphasizing His ineffable and incomprehensible nature to the limited human intellect. He is “Isham,” the Lord, and “Girisham,” the Lord of mountains, specifically referring to Kailash, His abode, and symbolically, the stability and supremacy. The verse further describes Him as “Karalam,” the dreadful or formidable, signifying His power to overcome evil and ignorance, and “Mahakalakalam,” the death of even Mahakala (the great time/death), illustrating His supreme control over time and destruction itself. Yet, simultaneously, He is “Krupalam,” the compassionate and merciful. He is “Gunagaram,” the abode or repository of all virtues, embodying perfection. Finally, “Samsaraparam,” He who helps one cross the ocean of transmigration (samsara), indicating His role as the liberator and grantor of moksha. The verse concludes with “Nato’ham,” ‘I bow to Him’, expressing profound reverence and surrender.

Sentence - 1¶

———

निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम्

———

Meaning¶

నిరాకారుడు, ఓంకారానికి మూలం, తురీయ స్థితిలో ఉన్నవాడు, వాక్కుకు, జ్ఞానానికి అతీతుడు, ఈశ్వరుడు, పర్వతాలకు ప్రభువు.

He who is formless, the origin of Om, the transcendent state (Turiya), beyond speech and knowledge, the Lord, the Lord of mountains.

Meaning of Words¶

निराकारम्	నిరాకారమ్		Nirākāram
నిరాకారుడు ఏ రూపమూ లేనివాడు. అన్ని భౌతిక లక్షణాలకు అతీతమైనవాడు. ఇది పరమాత్మ యొక్క నిర్దిష్ట రూపం లేని, సర్వవ్యాపక స్వభావాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.		Formless Without a specific shape or form; transcendent of all physical attributes. This emphasizes the supreme being’s abstract and pervasive nature, beyond the limitations of material existence.
ओंकारमूलम्	ఓంకారమూలమ్		oṅkāramūlam
ఓంకారానికి మూలం పవిత్రమైన “ఓం” శబ్దానికి ప్రాథమిక ఆధారం లేదా మూలం. “ఓం” విశ్వం యొక్క ప్రాథమిక శబ్దంగా పరిగణించబడుతుంది, సృష్టి, స్థితి, లయలను సూచిస్తుంది.		Origin of Om The fundamental source or root of the sacred syllable “Om,” which is considered the primal sound of the universe, representing creation, preservation, and dissolution.
तुरीयम्	తురీయమ్		turīyam
తురీయ స్థితి జాగ్రత్ (మెలకువ), స్వప్న (కల), సుషుప్తి (గాఢ నిద్ర) అనే మూడు స్థితులకు అతీతమైన నాల్గవ చేతన స్థితి. ఇది స్వచ్ఛమైన చేతన, సంపూర్ణ అవగాహన మరియు ఆత్మ సాక్షాత్కార స్థితి.		The fourth state of consciousness, transcending the waking (jagrat), dreaming (svapna), and deep sleep (sushupti) states. It is a state of pure consciousness, absolute awareness, and self-realization.
गिराज्ञानगोतीतम्	గిరాజ్ఞానగోతీతమ్		girājñānagotītam
వాక్కుకు, జ్ఞానానికి అతీతుడు సాధారణ వాక్కు, మాటలు మరియు మేధస్సుతో కూడిన జ్ఞానానికి అందనివాడు. అంటే అంతిమ సత్యాన్ని సంప్రదాయ పద్ధతుల ద్వారా పూర్తిగా వివరించలేము లేదా అర్థం చేసుకోలేము అని అర్థం.		Beyond speech and knowledge Beyond the reach or comprehension of ordinary speech, words, and intellectual knowledge. This implies that the ultimate reality cannot be fully described or understood through conventional means.
ईशम्	ఈశమ్		īśam
ఈశ్వరుడు సర్వోన్నత పాలకుడు, నియంత్రించేవాడు లేదా యజమాని; సార్వభౌమత్వం మరియు అంతిమ అధికారాన్ని సూచిస్తుంది.		The Lord The supreme ruler, controller, or master; signifying sovereignty and ultimate authority.
गिरीशम्	గిరీశమ్		girīśam
అక్షరాలా “పర్వతాలకు ప్రభువు”, తరచుగా కైలాస పర్వత నివాసి అయిన శివుడిని సూచిస్తుంది. ప్రతీకాత్మకంగా, ఆయన యొక్క అచంచలమైన స్థిరత్వం, గొప్పతనం మరియు ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితిని ఇది తెలియజేస్తుంది.		Literally, “Lord of mountains,” often referring to Lord Shiva as the resident of Mount Kailash. Symbolically, it signifies His unshakeable stability, grandeur, and elevated spiritual status.

Sentence - 2¶

———

करालं महाकालकालं कृपालं गुणागारसंसारपारं नतोऽहम् ॥

———

Meaning¶

భయంకర రూపం కలవాడు, మహాకాలానికే కాలమైనవాడు, దయామయుడు, సద్గుణాలకు నిధి, సంసార సాగరాన్ని దాటించేవాడు. నేను ఆయనకు నమస్కరిస్తున్నాను.

The dreadful one, the very death of Mahakala, the compassionate, the abode of virtues, and who helps cross the ocean of transmigration. I bow to Him.

Meaning of Words¶

करालम्	కరాళమ్		karālam
భయంకర రూపం కలవాడు భయంకరమైన, శక్తివంతమైన లేదా తీవ్రమైన రూపం కలవాడు; తరచుగా శివుని విధ్వంసక రూపాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది అజ్ఞానం, చెడు మరియు కాల చక్రానికి ముగింపు తెస్తుంది.		The dreadful one Terrifying, formidable, or fierce in appearance; often refers to Shiva’s destructive aspect, which brings an end to ignorance, evil, and the cycle of time.
महाकालकालम्	మహాకాలకాలమ్		mahākālakālam
మహాకాలానికే కాలమైనవాడు మహాకాలుడికి (గొప్ప కాలం లేదా గొప్ప నాశనం చేసేవాడు) మృత్యువు అయినవాడు. ఇది కాలం, మరణం మరియు అన్ని రకాల వినాశనంపై ఆయనకున్న సంపూర్ణ ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన కాలాన్ని నియంత్రించేవాడిని కూడా నియంత్రిస్తాడు.		The death of Mahakala The one who is the death of Mahakala (Great Time or Great Destroyer). This signifies His absolute supremacy over time, death, and all forms of destruction. He controls even the controller of time.
कृपालम्	కృపాళమ్		kṛpālam
దయామయుడు కరుణ, దయ మరియు అనుగ్రహంతో నిండినవాడు. ఆయన భయంకరమైన రూపాలు ఉన్నప్పటికీ, శివుడు తన భక్తుల పట్ల అత్యంత దయగలవాడు.		The compassionate One who is full of compassion, mercy, and grace. Despite His formidable aspects, Shiva is supremely kind to His devotees.
गुणागारसंसारपारम्	గుణాగాగారసంసారపారమ్		guṇāgārasaṁsārapāram
సద్గుణాలకు నిధి, సంసార సాగరాన్ని దాటించేవాడు “గుణాకారం” అంటే అన్ని మంచి లక్షణాలకు మరియు సద్గుణాలకు నిలయం. “సంసారపారం” అంటే సంసార సాగరాన్ని (జనన, మరణ మరియు పునర్జన్మ చక్రం) దాటడానికి సహాయపడేవాడు, మోక్షానికి దారితీసేవాడు.		Abode of virtues, helps cross Samsara “Guṇāgāram” means the abode or repository of all good qualities and virtues. “Saṁsārapāram” means one who helps cross the ocean of Samsara (the cycle of birth, death, and rebirth), leading to liberation (moksha).
नतोऽहम्	నతోఽహమ్		nato’ham
నేను ఆయనకు నమస్కరిస్తున్నాను “నతః” (నమస్కరించిన) మరియు “అహమ్” (నేను) అనే పదాల కలయిక. ఇది భగవంతుడికి వ్యక్తిగతమైన భక్తి, శరణాగతి మరియు గౌరవపూర్వక వందనాన్ని వ్యక్తపరుస్తుంది.		I bow to Him A compound of “nataḥ” (bowed, saluted) and “aham” (I). It expresses a personal act of reverence, surrender, and devotion to the divine.