Karpura Gauram - 4

The Shloka

———

नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय भस्माङ्गरागाय महेश्वराय।

नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय तस्मै नकाराय नमः शिवाय।

———

నాగేంద్రహారాయ త్రిలోచనాయ భస్మాంగరాగాయ మహేశ్వరాయ.

నిత్యాయ శుద్ధాయ దిగంబరాయ తస్మై నకారాయ నమః శివాయ.

———

Nāgendrahārāya Trilocanāya Bhasmāṅgarāgāya Maheśvarāya.

Nityāya Śuddhāya Digambarāya Tasmai Nakārāya Namaḥ Śivāya.

———

Meaning / Summary

ఈ శ్లోకం శివ పంచాక్షరి స్తోత్రంలోని మొదటి శ్లోకం, ఇది పవిత్ర మంత్రం ‘న-మ-శి-వా-య’లోని ‘న’ అక్షరానికి సంబంధించినది. ఇది శివుని పలు ప్రముఖ లక్షణాలను వివరిస్తూ ఆయనకు ప్రగాఢమైన నమస్కారాలు అర్పిస్తుంది: సర్పాలను ఆభరణాలుగా ధరించడం (మరణం మరియు భయంపై నియంత్రణకు ప్రతీక), మూడు కన్నులు కలిగి ఉండటం (జ్ఞానం, గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు మరియు విధ్వంసక శక్తికి ప్రాతినిధ్యం), మరియు తన శరీరానికి భస్మాన్ని పూసుకోవడం (భౌతిక ప్రపంచం పట్ల నిర్లిప్తత మరియు ఉనికి యొక్క అశాశ్వత స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది). ఇది ఆయన నిత్య, శుద్ధ మరియు సర్వవ్యాపక స్వభావాన్ని ‘దిగంబర’ దేవతగా కూడా నొక్కి చెబుతుంది. ఈ శ్లోకాన్ని పఠించడం ద్వారా శివుని ఈ అంశాలను ఆవాహనం చేసి, భక్తుని మనస్సును శుద్ధి చేస్తుంది, వారిని శివుని దివ్య లక్షణాలతో అనుసంధానిస్తుంది.

నాగేంద్రుడిని హారంగా ధరించినవాడు, మూడు కన్నులు గలవాడు, భస్మమును శరీరానికి పూసుకున్నవాడు, అటువంటి మహేశ్వరుడికి నమస్కారము. నిత్యుడైన, శుద్ధుడైన, దిగంబరుడైన ఆ ‘న’ కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారము.

నాగేంద్రుడిని హారంగా ధరించిన, త్రినేత్రుడైన, భస్మము పూసుకున్న మహేశ్వరుడికి, అలాగే నిత్యుడైన, శుద్ధుడైన, దిగంబరుడైన మరియు ‘న’ అక్షర రూపమైన ఆ శివునికి ఈ శ్లోకం నమస్కరిస్తుంది.

This shloka is the first verse of the Shiva Panchakshari Stotram, corresponding to the syllable ‘Na’ in the sacred mantra ‘Na-Ma-Śi-Vā-Ya’. It offers profound salutations to Lord Shiva, detailing several of His iconic attributes: wearing serpents as ornaments (symbolizing control over death and fear), possessing three eyes (representing wisdom, past, present, future, and destructive power), and smearing His body with ash (signifying detachment from the material world and the transient nature of existence). It also emphasizes His eternal, pure, and all-encompassing nature as the ‘sky-clad’ deity. Reciting this verse invokes these aspects of Shiva and purifies the devotee’s mind, aligning them with Shiva’s divine qualities.

Salutations to the Great Lord, who wears the king of serpents as a garland, who has three eyes, and whose body is smeared with sacred ash. To that Eternal, Pure, Sky-clad one, represented by the syllable ‘Na’, salutations to Shiva.

This verse describes Lord Shiva’s divine characteristics: wearing the king of serpents, having three eyes, smeared with sacred ash, being the Great Lord, eternal, pure, and sky-clad. It concludes with a salutation to Shiva, specifically associating these qualities with the ‘Na’ syllable of the Panchakshari mantra.

Sentence - 1

———

नागेन्द्रहाराय त्रिलोचनाय भस्माङ्गरागाय महेश्वराय।

———

Meaning

నాగేంద్రుడిని హారంగా ధరించినవాడు, ముప్పొగుళ్ళవాడు, భస్మమును శరీరానికి పూసుకున్నవాడు, ఆ మహేశ్వరుడికి నమస్కారము.

Salutations to the Great Lord, who wears the king of serpents as a garland, who has three eyes, and whose body is smeared with sacred ash.

Meaning of Words

नागेन्द्रहाराय		నాగేంద్రహారాయ		Nāgendrahārāya
పాముల రాజును హారంగా ధరించినవానికి. నాగ అంటే పాము, ఇంద్ర అంటే రాజు లేదా అధిపతి. హార అంటే దండ లేదా మాల. నాగేంద్రహారాయ అంటే పాములకు రాజును (వాసుకి వంటి వాటిని) తన మెడలో దండగా ధరించినవాడు. ఇది భయంకరమైన జీవులతో సహా అన్ని జీవులపై శివునికి ఉన్న ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది.			To Him who has the king of snakes as His garland. Nāga means serpent, Indra means chief or king. Hāra means garland or necklace. So Nāgendrahārāya refers to Lord Shiva, who wears the king of serpents (like Vasuki) around his neck as an ornament, symbolizing His mastery over all beings, including the most fearsome.
त्रिलोचनाय		త్రిలోచనాయ		Trilocanāya
ముప్పొగుళ్ళవానికి. త్రి అంటే మూడు, లోచన అంటే కన్ను. శివుడు తన నుదుటిపై మూడవ కన్ను కలిగి ఉన్నందున ‘త్రిలోచన’ లేదా ‘త్రినేత్రుడు’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ కన్ను ఆయన జ్ఞానాన్ని, దివ్య దృష్టిని మరియు విధ్వంసక శక్తిని సూచిస్తుంది (కామదేవుడిని బూడిద చేసినది ఈ కన్నే).			To Him who has three eyes. Tri means three, and locana means eye. Lord Shiva is famously known as ‘Trinetra’ or ‘Trilocana’ because of His third eye located on His forehead. This eye represents His wisdom, divine insight, and destructive power (as it once burned Kama, the god of love, to ashes).
भस्माङ्गरागाय		భస్మాంగరాగాయ		Bhasmāṅgarāgāya
భస్మమును శరీరానికి పూసుకున్నవానికి. భస్మ అంటే పవిత్ర భస్మం, అంగరాగ అంటే శరీరానికి పూసుకోవడం. శివుడు స్మశానవాటికల నుండి లభించిన భస్మాన్ని తన శరీరానికి పూసుకుంటాడు. ఇది ప్రాపంచిక విషయాలపై ఆయనకు ఉన్న నిర్లిప్తతను, జీవితం యొక్క అశాశ్వత స్వభావాన్ని, మరణం మరియు వినాశనంపై ఆయనకు ఉన్న అంతిమ శక్తిని సూచిస్తుంది.			To Him whose body is smeared with sacred ash. Bhasma means sacred ash, and aṅgarāga means applying or smearing on the body. Lord Shiva applies bhasma from cremation grounds to His body, symbolizing detachment from the material world, the transient nature of life, and His ultimate power over death and destruction.
महेश्वराय		మహేశ్వరాయ		Maheśvarāya
మహేశ్వరుడికి. మహా అంటే గొప్ప, ఈశ్వర అంటే ప్రభువు. మహేశ్వర అనేది శివుని ప్రధాన నామాలలో ఒకటి, ఇది విశ్వానికి ప్రభువుగా మరియు అన్నింటికీ నియంత్రకునిగా ఆయన ఉన్నత స్థానాన్ని సూచిస్తుంది.			To the Great Lord. Mahā means great, and Īśvara means lord. Maheśvara is one of the principal names of Lord Shiva, signifying His supreme position as the Lord of the Universe and the controller of all existence.

Sentence - 2

———

नित्याय शुद्धाय दिगम्बराय तस्मै नकाराय नमः शिवाय।

———

Meaning

నిత్యుడైన, శుద్ధుడైన, దిగంబరుడైన ఆ ‘న’ కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారము.

To that Eternal, Pure, Sky-clad one, represented by the syllable ‘Na’, salutations to Shiva.

Meaning of Words

नित्याय		నిత్యాయ		Nityāya
నిత్యుడికి. నిత్య అంటే శాశ్వతమైనది, నిరంతరం ఉండేది. శివుడు కాల పరిమితులకు అతీతుడు, ఆది అంతాలు లేనివాడు మరియు తన స్వభావంలో ఎటువంటి మార్పులేనివాడు అని ఇది వివరిస్తుంది.			To the Eternal One. Nitya means eternal, everlasting, or constant. This describes Lord Shiva as being beyond the constraints of time, always existing without beginning or end, and unchanging in His essence.
शुद्धाय		శుద్ధాయ		Śuddhāya
శుద్ధుడికి. శుద్ధ అంటే స్వచ్ఛమైన, మచ్చలేని, అశుద్ధాలు లేని. శివుడు పవిత్రతకు ప్రతిరూపం, ప్రాపంచిక మలినాలు, కర్మలు లేదా జనన మరణ చక్రాలకు అతీతుడు. ఆయన ఆధ్యాత్మిక పరిశుభ్రత యొక్క అంతిమ స్థితిని సూచిస్తాడు.			To the Pure One. Śuddha means pure, unblemished, or free from impurities. Lord Shiva is considered the embodiment of purity, untouched by worldly defilements, karma, or the cycles of birth and death. He represents the ultimate state of spiritual cleanliness.
दिगम्बराय		దిగంబరాయ		Digambarāya
దిగంబరుడికి. దిక్ అంటే దిక్కులు, అంబర అంటే వస్త్రం లేదా ఆకాశం. దిగంబర అంటే దిక్కులనే వస్త్రాలుగా ధరించినవాడు, భౌతిక వస్తువుల పట్ల మరియు శరీర పట్ల పూర్తి నిర్లిప్తతను సూచిస్తుంది. ఇది ఆయన సర్వవ్యాపక స్వభావాన్ని మరియు లౌకిక సిగ్గు లేదా కప్పులకు అతీతంగా ఉండటాన్ని సూచిస్తుంది. దీనిని ఆకాశాన్ని వస్త్రంగా ధరించినవాడు లేదా దిశలను వస్త్రాలుగా ధరించినవాడు అని అర్థం చేసుకోవచ్చు, ఇది సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యాన్ని సూచిస్తుంది.			To Him who is clothed by the directions (sky-clad/nude). Dik means directions, and ambara means clothing or sky. Digambara refers to one who wears the directions as clothing, implying complete detachment from material possessions and the physical body. It symbolizes His all-pervading nature and His transcendence of worldly shame or coverings. It can be understood as sky-clad or nude, representing absolute freedom.
तस्मै		తస్మై		Tasmai
ఆయనకు. ఇది ‘ఆయనకు’ లేదా ‘ఆ ఒక్కనికి’ అని అర్థం వచ్చే ఒక సర్వనామం, ఇది అంతకు ముందు వివరించిన లక్షణాలను సూచిస్తుంది.			To Him. This is a dative pronoun meaning ‘to that one’ or ‘to him’, referring to the qualities described previously.
नकाराय		నకారాయ		Nakārāya
‘న’ కార స్వరూపుడైన వానికి. నకారాయ అంటే పవిత్ర పంచాక్షరి మంత్రం ‘న-మ-శి-వా-య’ లోని ‘న’ అక్షరాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ శ్లోకం శివుని ఈ లక్షణాలను ‘న’ అక్షరంతో ప్రత్యేకంగా అనుసంధానిస్తుంది, మంత్రంలోని ప్రతి ధ్వని యొక్క శక్తిని మరియు ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.			To Him who is represented by the syllable ‘Na’ (of Namah Shivaya). Nakārāya refers to the syllable ‘Na’ in the sacred Panchakshari Mantra ‘Na-Ma-Śi-Vā-Ya’. This verse specifically associates these attributes of Shiva with the first syllable ‘Na’, emphasizing the power and significance of each sound within the mantra.
नमः		నమః		Namaḥ
నమస్కారము. నమః అంటే గౌరవపూర్వక నమస్కారం లేదా వందనం, ఇది గౌరవం మరియు భక్తిని వ్యక్తపరుస్తుంది. అక్షరాలా దీని అర్థం ‘నాది కాదు’, అంటే అహంకారాన్ని త్యజించడం.			Salutations, Prostrations. Namaḥ is a reverential salutation or obeisance, expressing respect and devotion. It literally means ‘not mine’, implying surrender of one’s ego.
शिवाय		శివాయ		Śivāya
శివునికి; శుభప్రదుడికి. శివాయ అంటే ‘శివునికి’ లేదా ‘శుభప్రదుడికి’. శైవంలో శివుడు పరమాత్మ, దుష్టశక్తులను నాశనం చేసేవాడు మరియు పరివర్తకుడు. ఆయన పేరుకు ‘శుభకరమైన’ లేదా ‘మంగళకరమైన’ అని అర్థం.			To Shiva; To the Auspicious One. Śivāya means ‘to Shiva’ or ‘to the auspicious one’. Shiva is the supreme being in Shaivism, the destroyer of evil, and the transformer. His name itself means ‘auspicious’ or ‘benevolent’.

---