Karpura Gauram - 2

The Shloka

———

सानन्दमानन्दवने वसन्तमानन्दकन्दं हतपापवृन्दम्।

वाराणसीनाथमनाथनाथं श्रीविश्वनाथं शरणं प्रपद्ये॥

———

Sānandamānandavane vasantamānandakandam hatapāpavṛndam ।

Vārāṇasīnāthamanāthanāthaṃ śrīviśvanāthaṃ śaraṇaṃ prapadye ॥

———

Meaning / Summary

हा श्लोक भगवान विश्वनाथ हे आनंद, शांती आणि पापांपासून मुक्ती देणारे सर्वोच्च देव म्हणून त्यांचे महत्त्व अधोरेखित करतो. आनंदवन, म्हणजेच काशी, हे एक पवित्र स्थान मानले जाते जिथे मोक्ष सहज प्राप्त होतो. भगवान विश्वनाथांच्या आश्रयाला गेल्याने संरक्षण, अडथळे (पाप) दूर होणे आणि शेवटी परम आनंदाची प्राप्ती होते. हे श्लोक ‘अनाथांचे नाथ’ म्हणून देवाच्या दयाळू स्वभावावर प्रकाश टाकते.

आनंदात आनंदवनात वास करणाऱ्या, आनंदाचे मूळ असलेल्या, पापांच्या समूहांना नष्ट करणाऱ्या, वाराणसीचे स्वामी, अनाथांचे नाथ अशा श्री विश्वनाथांना मी शरण जातो.

हा श्लोक भगवान विश्वनाथांना समर्पित एक हृदयस्पर्शी प्रार्थना आहे, जे वाराणसी (काशी) चे प्रमुख दैवत आहेत. यात त्यांचे वर्णन असे केले आहे की, ते आनंदमय आनंदवनात वास करतात, सर्व आनंदाचे मूळ आहेत आणि सर्व पापांचा नाश करतात. त्यांना वाराणसीचे स्वामी आणि दिनदुबळ्यांचे रक्षणकर्ता म्हणून गौरवण्यात आले आहे. भक्त त्यांच्या चरणी पूर्ण शरणागती व्यक्त करतो आणि त्यांचे आश्रय घेतो.

श्लोकाची सुरुवात भगवान विश्वनाथांचे वर्णन “सानन्दमानन्दवने वसन्तम्” असे करून होते - म्हणजे, जे आनंदवनात (काशीचे पारंपारिक नाव, जे ‘आनंदाचे वन’ म्हणून ओळखले जाते, जिथे आध्यात्मिक साधकांना शांती मिळते) आनंदाने वास करतात. त्यानंतर त्यांना “आनंदकन्दम्” असे संबोधले आहे - म्हणजे, सर्व आनंद आणि सुखाचे मूळ किंवा स्रोत, याचा अर्थ खरा आनंद त्यांच्यापासूनच उद्भवतो. पुढे, ते “हतपापवृन्दम्” आहेत, म्हणजे ते पापांच्या समूहांना नष्ट करतात, आपल्या भक्तांना मुक्ती देतात. पुढील ओळीत त्यांना “वाराणसीनाथम्” - वाराणसीचे स्वामी असे संबोधले आहे, ज्यामुळे या पवित्र नगरीवरील त्यांचे सर्वोच्च अधिकार स्पष्ट होतात. ते “अनाथनाथम्” देखील आहेत - म्हणजेच, असहाय्य आणि दिनदुबळ्यांचे रक्षणकर्ते आणि स्वामी, त्यांची अमर्याद करुणा आणि सर्वांसाठी उपलब्धता दर्शवते. शेवटी, भक्त “श्रीविश्वनाथं शरणं प्रपद्ये” असे जाहीर करतो, ज्यामुळे गौरवशाली भगवान विश्वनाथांना पूर्ण शरणागती आणि आश्रय घेतल्याचे व्यक्त होते. हा श्लोक भक्तीची एक सखोल अभिव्यक्ती आहे, जी देवाच्या परोपकारी गुणांना ओळखते आणि त्यांची दैवी सुरक्षा आणि कृपा मागते.

The shloka emphasizes the importance of Lord Vishwanatha as the supreme provider of joy, peace, and liberation from sins. Anandavana, or Kashi, is considered a sacred place where liberation is easily attained. By seeking refuge in Lord Vishwanatha, one is assured protection, the removal of obstacles (sins), and ultimately, the attainment of ultimate bliss. It highlights the compassionate nature of the Lord as the ‘protector of the helpless.’

Joyfully residing in the forest of bliss, who is the root of all joy and destroys multitudes of sins, the Lord of Varanasi, the protector of the helpless, I take refuge in that glorious Lord Vishwanatha.

This shloka is a heartfelt prayer to Lord Vishwanatha, the presiding deity of Varanasi (Kashi). It describes Him as one who resides in the blissful forest of Anandavana, the very source of all happiness, and the annihilator of all sins. He is glorified as the Lord of Varanasi and the protector of the downtrodden. The devotee expresses complete surrender and seeks refuge in Him.

The shloka begins by characterizing Lord Vishwanatha as “Sānandamānandavane vasantam” - one who resides joyfully in Anandavana, which is the traditional name for Varanasi, known as a ‘forest of bliss’ where spiritual seekers find peace. He is then described as “ānandakandam” - the very root or source of all joy and happiness, implying that true bliss originates from Him. Further, He is “hatapāpavṛndam,” meaning He destroys multitudes of sins, offering liberation to His devotees. The next line identifies Him as “Vārāṇasīnātham” - the Lord of Varanasi, emphasizing His supreme authority over this holy city. He is also “anāthanātham” - the protector and lord of the helpless and destitute, signifying His boundless compassion and accessibility to all. Finally, the devotee declares “śrīviśvanāthaṃ śaraṇaṃ prapadye,” expressing complete surrender and taking refuge in the glorious Lord Vishwanatha. This shloka is a profound expression of devotion, acknowledging the Lord’s benevolent attributes and seeking His divine protection and grace.

Sentence - 1

———

सानन्दमानन्दवने वसन्तमानन्दकन्दं हतपापवृन्दम्।

———

Meaning

आनंदात आनंदवनात वास करणाऱ्या, आनंदाचे मूळ असलेल्या, पापांच्या समूहांना नष्ट करणाऱ्या.

Joyfully residing in the forest of bliss, who is the root of all joy and destroys multitudes of sins.

Meaning of Words

सानन्दम्		sānandam
आनंदाने आनंदित होऊन, प्रसन्न चित्ताने.		Joyfully With joy, in a state of bliss.
आनन्दवने		ānandavane
आनंदवनात ‘आनंदवन’ हे वाराणसी (काशी) चे दुसरे नाव आहे, ज्याचा अर्थ आनंद आणि आध्यात्मिक आनंदाने भरलेले वन किंवा उपवन, असे स्थान जिथे परम शांती मिळते.		in the forest of bliss ‘Anandavana’ is another name for Varanasi (Kashi), meaning a forest or grove filled with happiness and spiritual joy, a place where one finds ultimate peace.
वसन्तम्		vasantam
वास करणारा जो निवास करतो किंवा राहतो. येथे भगवान शिवाचा आनंदवनात वास करण्याच्या संदर्भात आहे.		One who dwells or lives. Here referring to Lord Shiva residing in Anandavana.
आनन्दकन्दम्		ānandakandam
आनंदाचे मूळ ‘कंद’ म्हणजे मूळ किंवा उगम. म्हणून, ‘आनंदकंदम्’ म्हणजे सर्व सुख आणि आनंदाचा मूळ स्रोत, उगम किंवा गाभा.		the root of all joy ‘Kanda’ means root or origin. Hence, ‘Anandakandam’ means the very source, origin, or core of all happiness and bliss.
हतपापवृन्दम्		hatapāpavṛndam
पापांच्या समूहांना नष्ट करणारा ‘हत’ म्हणजे नष्ट केलेला, ‘पाप’ म्हणजे दुष्कृत्य, आणि ‘वृंदम्’ म्हणजे समूह किंवा समुदाय. म्हणून, जो असंख्य पापांचा नाश करतो किंवा दूर करतो.		who destroys multitudes of sins ‘Hata’ means destroyed, ‘Papa’ means sin, and ‘Vṛndam’ means multitude or group. So, one who annihilates or removes countless sins.

Sentence - 2

———

वाराणसीनाथमनाथनाथं श्रीविश्वनाथं शरणं प्रपद्ये॥

———

Meaning

वाराणसीचे स्वामी, अनाथांचे नाथ अशा श्री विश्वनाथांना मी शरण जातो.

The Lord of Varanasi, the protector of the helpless, I take refuge in that glorious Lord Vishwanatha.

Meaning of Words

वाराणसीनाथम्		vārāṇasīnātham
वाराणसीचे स्वामी ‘वाराणसी’ हे पवित्र शहर (काशी) आहे, आणि ‘नाथम्’ म्हणजे स्वामी किंवा मालक. म्हणून, वाराणसीचे सर्वोच्च दैवत आणि शासक.		the lord of Varanasi ‘Varanasi’ is the holy city (Kashi), and ‘Natham’ means lord or master. So, the supreme deity and ruler of Varanasi.
अनाथनाथम्		anāthanātham
अनाथांचे नाथ ‘अनाथ’ म्हणजे ज्याला कोणी रक्षण करणारा नाही, असहाय्य, किंवा अनाथ. ‘नाथम्’ म्हणजे स्वामी किंवा रक्षणकर्ता. म्हणून, ज्यांना कोणताही आधार नाही अशांचे पालक आणि स्वामी.		the protector of the helpless ‘Anatha’ means one without a protector, helpless, or an orphan. ‘Natham’ means lord or protector. So, the guardian and master of those who have no other support.
श्रीविश्वनाथम्		śrīviśvanātham
श्री विश्वनाथांना ‘श्री’ हे आदरार्थी उपपद आहे, जे शुभत्व किंवा वैभव दर्शवते. ‘विश्वनाथ’ म्हणजे ‘विश्वाचा स्वामी’ (‘विश्व’ - ब्रह्मांड, ‘नाथ’ - स्वामी). हे भगवान शंकरांना सृष्टीचे सर्वोच्च शासक म्हणून संदर्भित करते.		Glorious Lord Vishwanatha ‘Shri’ is an honorific prefix, denoting auspiciousness or glory. ‘Vishwanatha’ literally means ‘Lord of the Universe’ (‘Vishva’ - universe, ‘Natha’ - lord). It refers to Lord Shiva as the supreme ruler of creation.
शरणम्		śaraṇam
निवारा, संरक्षण किंवा सुरक्षित स्थान. आश्रय घेणे म्हणजे पूर्ण शरणागती आणि विश्वास.		Shelter, protection, or a place of safety. To seek refuge implies complete surrender and trust.
प्रपद्ये		prapadye
मी आश्रय घेतो, मी शरणागती पत्करतो, मी शरण जातो. हे प्रथम-पुरुषी एकवचनी क्रियापद आहे.		I take I resort to, I surrender, I seek refuge in. It is a first-person singular verb.

---