Bilvashtakam - 2

The Shloka

———

अखण्ड बिल्व पात्रेण पूजिते नन्दिकेश्र्वरे

शुद्ध्यन्ति सर्वपापेभ्यो एक बिल्वं शिवार्पणम् ॥

———

Akhaṇḍa Bilva Pātreṇa Pūjite Nandikeśvare Śuddhyanti Sarvapāpebhyo Eka Bilvaṁ Śivārpaṇam ॥

———

Meaning / Summary

या श्लोकाचे महत्त्व दोन पैलूंमध्ये आहे: 1. अर्पणाची पवित्रता: ‘अखंड’ (तुटलेले नसलेले) बिल्वपत्रावर दिलेला जोर पूजेमध्ये शुद्ध, निर्दोष वस्तू अर्पण करण्याच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकतो, जे पूर्ण आणि प्रामाणिक भक्तीचे प्रतीक आहे. 2. नंदीचे महत्त्व: नंदीकेश्वराची (नंदी) पूजा करणे हे स्वतः शिवाच्या पूजेसारखेच मानले जाते, कारण नंदी हा शिवाचा प्रमुख भक्त, द्वारपाल आणि वाहन आहे. नंदीला अर्पण करणे म्हणजे शिवाचा आशीर्वाद आणि पापांपासून शुद्धी मिळवण्याचा एक मार्ग आहे. 3. पापमुक्ती: हा श्लोक ‘सर्वपापेभ्यो’ (सर्व पापांपासून) शुद्धीकरणाचे वचन देतो, जे प्रामाणिक भक्ती आणि विशिष्ट पवित्र अर्पणांच्या परिवर्तनशील शक्तीवरील विश्वासाला दृढ करते. हे पुन्हा एकदा सांगते की एक साधे, मनापासून केलेले अर्पण देखील गहन आध्यात्मिक शुद्धीकडे नेऊ शकते.

अखंड बिल्वपत्राने नंदीकेश्वराची पूजा केल्याने सर्व पापांपासून शुद्धी होते. एक बिल्वपत्र शिवाप्रत अर्पण असो.

हा श्लोक अखंड बिल्वपत्र भगवान नंदीकेश्वराला (नंदी, शिवाचे दिव्य वाहन) अर्पण करण्याच्या अफाट शुद्धीकरण शक्तीवर जोर देतो. असे भक्तीचे कार्य भक्ताला सर्व पापांपासून मुक्त करते असे ते नमूद करते. शेवटची ओळ बिल्वाष्टकातील मुख्य विषय पुन्हा सांगते: भगवान शिवाला एक बिल्वपत्र अर्पण करण्याचे मोठे पुण्य.

बिल्वाष्टकातील हा श्लोक अखंड बिल्वपत्र वापरून भगवान नंदीकेश्वराची, भगवान शिवाचे दिव्य वाहन आणि द्वारपाल, पूजा केल्याने मिळणाऱ्या विशिष्ट लाभावर लक्ष केंद्रित करतो. ‘अखंड’ (तुटलेले नसलेले) हा शब्द अर्पणाची परिपूर्णता आणि प्रामाणिकपणा दर्शवतो, याचा अर्थ असा की अर्पण पूर्ण आणि कोणत्याही दोषांपासून मुक्त असावे, जे भक्ताच्या शुद्ध हेतूचे प्रतिबिंब आहे. जेव्हा असे एक पवित्र बिल्वपत्र नंदीकेश्वराला अर्पण केले जाते, तेव्हा हा श्लोक असे प्रतिपादन करतो की भक्त ‘शुद्ध्यन्ति सर्वपापेभ्यो’ म्हणजे सर्व प्रकारच्या पापांपासून शुद्ध होतो. हे बिल्वपत्राला, विशेषतः भक्तीने अर्पण केल्यास, असलेल्या गहन आध्यात्मिक प्रभावावर प्रकाश टाकते. नंदी केवळ एक वाहन नाही तर एक शक्तिशाली देवता आणि शिवाचा प्रमुख भक्त म्हणून पूजनीय आहे; म्हणून, नंदीला प्रसन्न करणे म्हणजे शिवाला प्रसन्न करण्यासारखेच आहे. अंतिम वाक्यांश, ‘एक बिल्वं शिवार्पणम्’ (एक बिल्वपत्र शिवाला अर्पण), एक निष्कर्ष म्हणून काम करतो, हे जोर देऊन सांगतो की या कृतीचा किंवा बिल्वाष्टकात वर्णन केलेल्या कोणत्याही भक्तीच्या कृतीचा अंतिम उद्देश म्हणजे भगवान शिवाला एकच, साधे अर्पण समर्पित करणे, ज्याला अफाट आध्यात्मिक पुण्य आणि परिवर्तनशील शक्ती आहे.

या विशिष्ट श्लोकाशी थेट संबंधित कोणतीही विशिष्ट कथा नाही, परंतु नंदी आणि बिल्वपत्राचे शिवपूजेतील महत्त्व विविध पुराणांमध्ये चांगले दस्तऐवजीकरण केलेले आहे. नंदीला परिपूर्ण भक्त आणि शिवाच्या गणांचा प्रमुख मानले जाते. अनेक परंपरांमध्ये शिवाची पूजा करण्यापूर्वी नंदीची पूजा करणे महत्त्वाचे मानले जाते. बिल्वपत्र शिवाला पवित्र आहे, असे मानले जाते की ते त्याला सर्वात प्रिय आहे आणि त्याची तीन पाने शिवाचे तीन डोळे, त्रिमूर्ती (ब्रह्मा, विष्णू, महेश) किंवा शिवाचा त्रिशूल दर्शवतात.

The significance lies in two aspects: 1. Purity of Offering: The emphasis on ‘akhaṇḍa’ (unbroken) Bilva leaf highlights the importance of offering pure, unblemished items in worship, symbolizing complete and sincere devotion. 2. Nandi’s Importance: Worshipping Nandikeshvara (Nandi) is considered equivalent to worshipping Shiva himself, as Nandi is Shiva’s foremost devotee, gatekeeper, and vehicle. Offering to Nandi is a way to gain Shiva’s blessings and purification from sins. 3. Sin Eradication: The shloka promises purification from ‘sarvapāpebhyo’ (all sins), reinforcing the belief in the transformative power of sincere devotion and specific sacred offerings. It reiterates that even a simple, heartfelt offering can lead to profound spiritual cleansing.

By worshipping Nandikeshvara with an unbroken Bilva leaf, one is purified from all sins. One Bilva leaf offered to Shiva.

This shloka emphasizes the immense purifying power of offering an unbroken Bilva leaf to Lord Nandikeshvara (Nandi, Shiva’s divine bull). It states that such an act of devotion cleanses a devotee of all sins. The concluding line reiterates the core theme of Bilvashtakam: the profound merit of offering a single Bilva leaf to Lord Shiva.

This verse from the Bilvashtakam focuses on the specific benefit derived from worshipping Lord Nandikeshvara, the divine bull and gatekeeper of Lord Shiva, with an unbroken Bilva leaf. The term ‘Akhaṇḍa’ (unbroken) signifies the perfection and sincerity of the offering, implying that offerings should be complete and free from any defect, reflecting the devotee’s pure intent. When such a pristine Bilva leaf is offered to Nandikeshvara, the shloka asserts that the devotee becomes ‘śuddhyanti sarvapāpebhyo’, meaning they are purified from all kinds of sins. This highlights the profound spiritual efficacy attributed to the Bilva leaf, especially when offered with devotion. Nandi is not just a vehicle but is revered as a powerful deity and a prime devotee of Shiva; therefore, pleasing Nandi is equivalent to pleasing Shiva. The final refrain, ‘Eka Bilvaṁ Śivārpaṇam’ (One Bilva leaf offered to Shiva), acts as a concluding statement, emphasizing that the ultimate purpose of this act, or any devotional act described in the Bilvashtakam, is the dedication of even a single, simple offering to Lord Shiva, which holds immense spiritual merit and transformative power.

Sentence - 1

———

अखण्ड बिल्व पात्रेण पूजिते नन्दिकेश्र्वरे शुद्ध्यन्ति सर्वपापेभ्यो

———

Meaning

अखंड बिल्वपत्राने नंदीकेश्वराची पूजा केल्याने सर्व पापांपासून शुद्धी होते.

By worshipping Nandikeshvara with an unbroken Bilva leaf, one is purified from all sins.

Meaning of Words

अखण्ड		Akhaṇḍa
अखंड, पूर्ण, तुटलेले नसलेले. जे खंडित किंवा खराब झालेले नाही, अर्पणाची परिपूर्णता आणि प्रामाणिकपणा दर्शवते.		Unbroken, whole, complete. Refers to something that is not fragmented or damaged, emphasizing the perfection and sincerity of the offering.
बिल्व		Bilva
बिल्व (बेल) वृक्ष किंवा त्याचे पान. बिल्व वृक्ष हिंदू धर्मात, विशेषतः भगवान शिवाला, अत्यंत पवित्र मानला जातो. त्याची पाने सहसा त्रिपर्णी (तीन पाने असलेली) असतात आणि शिवपूजेतील एक प्रमुख अर्पण आहे.		Bilva (Aegle marmelos) tree or its leaf. The Bilva tree is highly sacred in Hinduism, especially to Lord Shiva. Its leaves are typically trifoliate (having three leaflets) and are a primary offering in Shiva worship.
पात्रेण		Pātreṇa
पानाने, पानाच्या साहाय्याने. या संदर्भात, पूजेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या बिल्वपत्रांचा निर्देश करतो.		With a leaf, by means of leaves. In this context, it refers to the Bilva leaves used for worship.
पूजिते		Pūjite
पूजा केल्याने, पूजन केले असता. पूजा किंवा आदर करण्याची क्रिया.		When worshipped, upon being worshipped. Refers to the act of performing worship or reverence.
नन्दिकेश्र्वरे		Nandikeśvare
नंदीकेश्वराला (भगवान नंदीला). नंदीकेश्वर म्हणजे शिवगणांचा प्रमुख, शिवाचा प्रमुख भक्त आणि त्याचे वाहन असलेला दिव्य बैल. नंदीची पूजा करणे हे शिवाच्या पूजेसारखेच मानले जाते आणि अनेकदा शिवाच्या पूजेपूर्वी केले जाते.		To Nandikeshvara (Lord Nandi). Nandikeshvara is the divine bull, the chief of Shiva’s Ganas, Shiva’s primary devotee, and his mount. Worshipping Nandi is considered equivalent to worshipping Shiva and is often done before worshipping Shiva.
शुद्ध्यन्ति		Śuddhyanti
शुद्ध होतात, पवित्र होतात. आध्यात्मिक शुद्धता आणि अपवित्रता किंवा पापांपासून मुक्ती मिळवणे.		They are purified, cleansed. Implies gaining spiritual purity and freedom from impurities or sins.
सर्वपापेभ्यो		Sarvapāpebhyo
सर्व पापांपासून. ‘सर्व’ म्हणजे सर्व, आणि ‘पापेभ्यो’ म्हणजे पापांपासून. हे जमा झालेल्या नकारात्मक कर्म आणि अपराधांपासून मुक्ती दर्शवते.		From all sins. ‘Sarva’ means all, and ‘pāpebhyo’ refers to from sins. It signifies liberation from accumulated negative karma and transgressions.

Sentence - 2

———

एक बिल्वं शिवार्पणम्

———

Meaning

एक बिल्वपत्र शिवाप्रत अर्पण असो.

One Bilva leaf offered to Shiva.

Meaning of Words

एक	Eka	एक, एकच.	One, a single.
बिल्वं		Bilvaṁ
बिल्वपत्र (एकवचनी). एका बिल्वपत्राचा संदर्भ देतो, हे दर्शवते की असे एकच अर्पण, जेव्हा भक्तीने केले जाते, तेव्हा त्याला प्रचंड आध्यात्मिक सामर्थ्य असते.		Bilva leaf (singular). Refers to a single Bilva leaf, emphasizing that even one such offering, when made with devotion, holds immense spiritual potency.
शिवार्पणम्		Śivārpaṇam
शिवाला अर्पण केलेले, शिवाला समर्पित. ‘शिव’ म्हणजे भगवान शिव, आणि ‘अर्पणम्’ म्हणजे अर्पण किंवा समर्पण. हे देवाला काहीतरी अर्पण करण्याची क्रिया दर्शवते, ज्यामुळे स्वतः ती कृती पवित्र होते.		Offered to Shiva, dedicated to Shiva. ‘Shiva’ refers to Lord Shiva, and ‘arpanam’ means offering or dedication. It signifies the act of surrendering something to the divine, thereby purifying the act itself.

---