Rudrashtakam - 3¶

The Shloka¶

———

तुषाराद्रिसंकाशगौरं गभीरं मनोभूतकोटिप्रभाश्रीशरीरम् ।

स्फुरन्मौलिकल्लोलिनीचारुगङ्गा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥

———

തുഷാരാദ്രിസംകാശഗൗരം ഗംഭീരം മനോഭൂതകോടിപ്രഭാശ്രീശരീരമ് ।

സ്ഫുരൻമൗലികല്ലോലിനീചാരുഗംഗാ ലസദ്ഭാലബാലേന്ദു കണ്ഠേ ഭുജംഗാ ॥

———

Tushārādri-saṃkāśa-gauraṃ gabhīraṃ Manobhūta-koṭi-prabhā-śrī-śarīram ।

Sphuran-mauli-kallolinī-cāru-gaṅgā Lasad-bhāla-bālendu kaṇṭhe bhujaṅgā ॥

———

Meaning / Summary¶

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്റെ പ്രതീകാത്മക രൂപത്തെ മനോഹരമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിശുദ്ധി (മഞ്ഞുമലപോലെ വെളുത്ത നിറം), പ്രപഞ്ചപരമായ ആഴം (ഗംഭീരമായ സ്വഭാവം), അതുല്യമായ സൗന്ദര്യം (കോടിക്കണക്കിന് കാമദേവന്മാരെ അതിശയിക്കുന്ന സൗന്ദര്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ താപസഭാവം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും) എന്നിവയ്ക്ക് ഇത് ഊന്നൽ നൽകുന്നു. ഗംഗാനദിയുടെ സാന്നിധ്യം ജീവന്റെയും പരിശുദ്ധിയുടെയും പരിപാലകനെന്ന നിലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്കിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ബാലചന്ദ്രൻ സമയത്തിന്മേലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തെയും ശാന്തമായ മനസ്സിനെയും പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു, സർപ്പങ്ങൾ മരണത്തിന്മേലുള്ള വിജയത്തെയും അപകടകരമായ ശക്തികളിന്മേലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തെയും, ഒരു താപസന്റെ ആഭരണങ്ങളായും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഓരോ ഘടകവും ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയ സത്യത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരമമായ ദിവ്യത്വത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

മഞ്ഞുമലപോലെ ശുഭ്രവർണ്ണനും, ഗംഭീരനുമായവൻ; കോടിക്കണക്കിന് കാമദേവന്മാരുടെ ശോഭയോടെ വിളങ്ങുന്ന ശരീരമുള്ളവൻ; ശിരസ്സിൽ തിളങ്ങുന്നതും മനോഹരവുമായ ഗംഗാനദിയിലെ അലകളോടുകൂടിയവൻ; നെറ്റിയിൽ ശോഭിക്കുന്ന ബാലചന്ദ്രനെ ധരിച്ചവൻ; കഴുത്തിൽ സർപ്പങ്ങളെ അണിഞ്ഞവൻ.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്റെ ഭാവനാപരമായ രൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഹിമവാന്റെ നിറമുള്ളവനായും, അഗാധനും ശാന്തനുമായവനായും, കോടിക്കണക്കിന് കാമദേവന്മാരുടെ ശോഭയോടെ തിളങ്ങുന്ന ശരീരമുള്ളവനായും ഭഗവാനെ ഇവിടെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ശിരസ്സിൽ ഗംഗാനദിയെയും, നെറ്റിയിൽ ബാലചന്ദ്രനെയും, കഴുത്തിൽ സർപ്പങ്ങളെയും അണിഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവ്യശക്തിയെയും താപസഭാവത്തെയും ഇത് എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.

This verse is a beautiful portrayal of Lord Shiva’s iconic form, emphasizing his purity (white complexion like snow), his cosmic depth (profound nature), and his unparalleled beauty (exceeding millions of Kamadevas, despite his ascetic appearance). The presence of the Ganges signifies his role as the sustainer of life and purity, the crescent moon symbolizes his control over time and his tranquil mind, and the serpents represent his victory over death and his mastery over dangerous forces, as well as being ornaments of an ascetic. Each element signifies a profound spiritual truth and his supreme divinity.

He whose complexion is white like a snow-clad mountain, who is profound, whose body shines with the splendor of a million Kamadevas, on whose head the beautiful Ganges river with its shimmering waves resides, who has the crescent moon adorning his forehead, and serpents around his neck.

This verse describes Lord Shiva’s majestic and auspicious form. It highlights his pure, snow-white complexion, his profound and serene nature, and the immense beauty of his body, likened to that of countless Kamadevas. It also details key iconic attributes such as the sacred Ganges flowing from his matted locks, the crescent moon on his forehead, and serpents adorning his neck, all signifying his divine power and asceticism.

Sentence - 1¶

———

तुषाराद्रिसंकाशगौरं गभीरं

———

Meaning¶

മഞ്ഞുമലപോലെ ശുഭ്രവർണ്ണനും, ഗംഭീരനുമായവൻ.

He who is white like a snow-clad mountain and is profound.

Meaning of Words¶

तुषाराद्रि	തുഷാരാദ്രി		tushārādri
മഞ്ഞുമല മഞ്ഞുകൊണ്ട് മൂടിയ പർവ്വതം, സാധാരണയായി ഹിമാലയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് പരിശുദ്ധിയെയും ഉയർച്ചയെയും പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു.		snow-mountain Refers to a mountain covered with snow, often symbolizing purity and height, like the Himalayas.
संकाश	സംകാശ		saṃkāśa
പോലെയുള്ള, സമാനമായ രൂപത്തിലോ ഗുണത്തിലോ ഉള്ള സാമ്യം അല്ലെങ്കിൽ സാദൃശ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.		resembling, like Indicates similarity or likeness in appearance or quality.
गौरं	ഗൗരം		gauraṃ
വെളുത്ത, ശുഭ്രമായ ശുദ്ധവും തിളക്കമുള്ളതുമായ വെള്ള നിറത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് പരിശുദ്ധി, ദിവ്യത്വം, തിളക്കം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.		white, fair, radiant Describes the pure, bright white color, often associated with purity, divinity, and brilliance.
गभीरं	ഗംഭീരം		gambhīraṃ
ഗംഭീരമായ, ആഴമുള്ള ആഴം, ഗാംഭീര്യം, മഹത്വം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് വിശാലവും ഗഹനവുമായ ഒരു സ്വഭാവത്തെ എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.		profound, deep, majestic Implies a sense of depth, solemnity, and majesty, indicating a vast and serious nature.

Sentence - 2¶

———

मनोभूतकोटिप्रभाश्रीशरीरम्

———

Meaning¶

കോടിക്കണക്കിന് കാമദേവന്മാരുടെ ശോഭയോടെ വിളങ്ങുന്ന ശരീരമുള്ളവൻ.

Whose body shines with the glorious splendor of a million Kamadevas.

Meaning of Words¶

मनोभूत	മനോഭൂത		manobhūta
കാമദേവൻ, മന്മഥൻ ഹിന്ദുമതത്തിലെ കാമദേവനെ, അതായത് സ്നേഹത്തിന്റെയും ആഗ്രഹത്തിന്റെയും ദേവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണ സൗന്ദര്യത്തിനും ആകർഷണീയതയ്ക്കും പേരുകേട്ടവനാണ്. ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് (മനസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവൻ) ഉത്ഭവിച്ചതുകൊണ്ട് ‘മനോഭൂതൻ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.		Kamadeva, god of love Refers to Kamadeva, the Hindu god of desire and love, known for his extraordinary beauty and charm, often associated with springtime and blossoming love. He is called ‘Manobhuta’ because he is believed to have originated from the mind (manaḥ) of Brahma.
कोटि	കോടി		koṭi
കോടി, ദശലക്ഷം, അനേകം പത്ത് ദശലക്ഷത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സംഖ്യ, ഇവിടെ താരതമ്യം ചെയ്യാനാവാത്ത വലിയ സംഖ്യയെ അല്ലെങ്കിൽ എണ്ണമറ്റതിനെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.		a crore, ten million, countless A unit representing ten million, used here hyperbolically to mean an immense, countless number, emphasizing the unparalleled magnitude.
प्रभा	പ്രഭ		prabhā
പ്രഭ, ശോഭ, തിളക്കം ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന തിളക്കമുള്ള പ്രകാശം, സൗന്ദര്യം, മഹത്വം, ദിവ്യ ഊർജ്ജം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.		splendor, radiance, light The brilliant light or glow emanating from something, signifying beauty, glory, and divine energy.
श्री	ശ്രീ		śrī
ശ്രേഷ്ഠമായ, ഐശ്വര്യമുള്ള, മനോഹരമായ ഒരു ബഹുമാനസൂചകമായ പൂർവ്വപ്രത്യയം, ഐശ്വര്യം, സമ്പത്ത്, മഹത്വം, സൗന്ദര്യം, ദിവ്യത്വം എന്നിവയും ഇതിനർത്ഥമാക്കുന്നു. ഇവിടെ ശരീരത്തിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ ദിവ്യസൗന്ദര്യത്തെ ഇത് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.		glorious, auspicious, beautiful An honorific prefix, also meaning prosperity, wealth, glory, beauty, and divinity. Here, it enhances the sense of the body’s magnificent and divine beauty.
शरीरम्	ശരീരം		śarīram
ശരീരം ഭൗതിക രൂപം അല്ലെങ്കിൽ മൂർത്തീഭാവം.		body The physical form or embodiment.

Sentence - 3¶

———

स्फुरन्मौलिकल्लोलिनीचारुगङ्गा

———

Meaning¶

ശിരസ്സിൽ തിളങ്ങുന്നതും മനോഹരവുമായ ഗംഗാനദിയിലെ അലകളോടുകൂടിയവൻ.

On whose head the beautiful Ganges river with its shimmering waves resides.

Meaning of Words¶

स्फुरन्	സ്ഫുരൻ		sphuran
തിളങ്ങുന്ന, പ്രകാശിക്കുന്ന, സ്ഫുരിക്കുന്ന ഊർജ്ജസ്വലമായി, പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങുന്നതോ, സൂക്ഷ്മമായ ഒരു പ്രകാശത്തോടെ പ്രമുഖമായി കാണുന്നതോ ആയ ഒന്നിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.		shimmering, sparkling, shining Describing something that is vibrant, pulsating with light, or appearing prominently with a subtle glow.
मौलि	മൗലി		mauli
ശിരസ്സ്, തല, മകുടം ശിരസ്സിന്റെ മുകൾഭാഗത്തെയോ ശിവന്റെ ജടാമകുടത്തെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇതിൽ നിന്നാണ് ഗംഗാ നദി ഒഴുകുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്.		head, crest, top Refers to the crown of the head or the matted locks of Lord Shiva, from which the Ganges is said to flow.
कल्लोलिनी	കല്ലോലിനി		kallolinī
നദി (തിരമാലകളോടുകൂടിയ), പ്രവാഹം തിരമാലകളാൽ സവിശേഷമായ ഒരു നദിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കാവ്യാത്മകമായ പദം.		river (with waves), flowing stream A poetic term for a river, particularly one characterized by its flowing waves.
चारु	ചാരു		cāru
മനോഹരമായ, സുന്ദരമായ, ആകർഷകമായ സൗന്ദര്യമുള്ളതും, ആകർഷകവും, മനോഹരവുമായ ഒന്നിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.		beautiful, charming, lovely Denotes something aesthetically pleasing, attractive, and graceful.
गङ्गा	ഗംഗാ		gaṅgā
ഗംഗാനദി ഹിന്ദുമതത്തിൽ വിശുദ്ധമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഗംഗാ നദി, ശിവന്റെ ജടയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.		Ganges river The sacred river Ganges, considered holy in Hinduism, believed to originate from Lord Shiva’s matted hair.

Sentence - 4¶

———

लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥

———

Meaning¶

നെറ്റിയിൽ ശോഭിക്കുന്ന ബാലചന്ദ്രനെ ധരിച്ചവൻ; കഴുത്തിൽ സർപ്പങ്ങളെ അണിഞ്ഞവൻ.

He who has the crescent moon adorning his shining forehead, and serpents around his neck.

Meaning of Words¶

लसत्	ലസത്		lasat
തിളങ്ങുന്ന, പ്രകാശിക്കുന്ന, ശോഭിക്കുന്ന തിളക്കത്തെയും പ്രകാശത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രകാശത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്ന ഒന്നിനെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ.		shining, glittering, radiant Implies brilliance and a sparkling quality, especially referring to something that is luminously present.
भाल	ഭാല		bhāla
നെറ്റി തലയുടെ മുൻഭാഗം, ശിവന്റെ മൂന്നാം കണ്ണുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.		forehead The front part of the head, often associated with the third eye of Shiva.
बालेन्दु	ബാലേന്ദു		bālendu
ബാലചന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രക്കല പുതിയ ചന്ദ്രനെ അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രക്കലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് വളർച്ച, സമയം, ശാന്തത എന്നിവയെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ശിവന്റെ ഒരു പ്രധാന ആഭരണമാണ്.		crescent moon, young moon The new moon or crescent moon, symbolizing growth, time, and tranquility. It is a prominent adornment of Lord Shiva.
कण्ठे	കണ്ഠേ		kaṇṭhe
‘കണ്ഠം’ (കഴുത്ത്) എന്നതിന്റെ സപ്തമീവിഭക്തി, കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.		in the neck, around the neck Locative case of ‘kantha’ meaning throat or neck, indicating placement.
भुजङ्गा	ഭുജംഗാ		bhujaṅgā
സർപ്പങ്ങൾ, പാമ്പുകൾ ‘ഭുജംഗം’ എന്നതിന്റെ ബഹുവചനം, പാമ്പുകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശിവൻ ഇവയെ ആഭരണങ്ങളായി ധരിക്കുന്നത് മരണത്തിനുമേലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയത്തെയും അപകടകരമായ ജീവികളിന്മേലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തെയും പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു.		serpents, snakes Plural form of ‘bhujanga,’ referring to snakes, which Lord Shiva wears as ornaments, symbolizing his mastery over death and dangerous creatures.