Rudrashtakam - 2

The Shloka

———

निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम् ।

करालं महाकालकालं कृपालं गुणागारसंसारपारं नतोऽहम् ॥

———

നിരാകാരമോങ്കാരമൂലം തുരീയം ഗിരാജ്ഞാനഗോതീതമീശം ഗിരീശമ് ।

കരാലം മഹാകാലകാലം കൃപാലം ഗുണാഗാരസംസാരപാരം നതോഽഹമ് ॥

———

Nirākāramōṅkāramūlaṁ turīyaṁ girājñānagōtītamīśaṁ girīśam ।

Karālaṁ mahākālakālaṁ kṛpālaṁ guṇāgārasaṁsārapāraṁ natō’ham ॥

———

Meaning / Summary

രുദ്രാഷ്ടകത്തിലെ ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാൻ ശിവന്റെ വിവിധങ്ങളായ അതിമാനുഷികവും ഉൾപ്രേരകവുമായ ഗുണങ്ങളെ മഹത്വവൽക്കരിക്കുന്നു. രൂപമില്ലാത്ത സ്വഭാവം, ഓംകാരത്തിന്റെ മൂലകാരണവുമായുള്ള ബന്ധം, ഉണർവ്വ്, സ്വപ്നം, ഗാഢനിദ്ര എന്നീ സാധാരണ അവസ്ഥകൾക്കപ്പുറമുള്ള തുരീയാവസ്ഥ, അഥവാ അന്തിമബോധാവസ്ഥ എന്നിവയെ ഇത് എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ സംസാരത്തിനും ബുദ്ധിപരമായ അറിവിനും അതീതനായി അദ്ദേഹത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വർണ്ണനാതീതമായ സ്വഭാവം ഇത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തെ ഗിരീശനായി (പർവതങ്ങളുടെ നാഥൻ) ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ഭൗതിക ലോകവുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധത്തെയും കൈലാസത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസസ്ഥാനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കരാലം (ദുഷ്ടശക്തികൾക്ക് ഭയജനകൻ), മഹാകാലകാലം (കാലത്തെയും മരണത്തെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ) എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിശേഷണങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാമാന്യ ശക്തിയെയും എല്ലാ അസ്തിത്വത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങളിലും ഉള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരമാധികാരത്തെയും ശ്ലോകം വിശദീകരിക്കുന്നു. അതേസമയം, അദ്ദേഹം കൃപാലം (കരുണാമയൻ) കൂടിയാണെന്ന് ഇത് പ്രകടമാക്കുന്നു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദയാലുവായ ഭാവം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം, ഗുണാഗാരസംസാരപാരം എന്ന വിശേഷണം അദ്ദേഹത്തെ എല്ലാ സദ്ഗുണങ്ങളുടെയും കലവറയായും ജനന-മരണ ചക്രത്തിൽ നിന്ന് ഭക്തരെ മോചിപ്പിച്ച് മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവനായും അംഗീകരിക്കുന്നു. ശിവന്റെ പരമവും സർവ്വവ്യാപിയായതും പരസ്പരവിരുദ്ധവുമായ സ്വഭാവത്തെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ശക്തമായ സമർപ്പണവും ഭക്തിയും ഈ ശ്ലോകം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

രൂപമില്ലാത്തവനും, ഓംകാരത്തിന്റെ മൂലകാരണഭൂതനും, തുരീയാവസ്ഥയിലുള്ളവനും, വാക്കിനും അറിവിനും അതീതനും, ഈശ്വരനും, പർവതങ്ങളുടെ നാഥനുമായവനെ ഞാൻ നമിക്കുന്നു. ഭയാനകനും, മഹാകാലനെപ്പോലും ഭരിക്കുന്നവനും, കരുണാമയനും, സദ്ഗുണങ്ങളുടെ കലവറയും, സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവനുമായ ആ ഈശ്വരനെ ഞാൻ നമിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാൻ ശിവനെ രൂപമില്ലാത്തവനും, ഓംകാരത്തിന്റെ മൂലകാരണഭൂതനും, മനുഷ്യന്റെ ധാരണകൾക്കപ്പുറമുള്ള തുരീയാവസ്ഥയിലുള്ളവനുമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ പർവതങ്ങളുടെ മഹാനായ നാഥനായും, ദുഷ്ടശക്തികൾക്ക് ഭയജനകനായും, കാലത്തെയും മരണത്തെയും (മഹാകാലൻ) ഭരിക്കുന്ന പരമോന്നത ശക്തിയായും ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അതേസമയം, അദ്ദേഹം കരുണാമയനും എല്ലാ സദ്ഗുണങ്ങളുടെയും ആൾരൂപവും, സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ ജീവികളെ സഹായിക്കുന്നവനുമാണ്. അത്തരമൊരു പരമമായ ശക്തിക്ക് ഭക്തൻ വിനയത്തോടെ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.

This verse from Rudrashtakam profoundly extols Lord Shiva, describing his various transcendent and immanent qualities. It emphasizes his formless nature, his connection to the cosmic sound ‘Om’ which represents the ultimate reality, and his status as the ultimate consciousness (Turīya) beyond ordinary states of waking, dreaming, and deep sleep. He is depicted as being beyond the grasp of human speech and intellectual knowledge, highlighting his ineffable nature. Yet, he is also portrayed as Girīśa (Lord of mountains), connecting him to the physical world and his abode. The verse further describes his formidable power as Karālam (terrifying to evil) and Mahākālakālam (controller of time and death), asserting his supremacy over all aspects of existence. Simultaneously, he is Kṛpālaṁ (compassionate), revealing his benevolent aspect. Finally, as Guṇāgārasaṁsārapāraṁ, he is recognized as the repository of all virtues and the one who liberates devotees from the cycle of birth and death, leading them to salvation. It is a powerful declaration of surrender and devotion, acknowledging Shiva’s supreme, all-encompassing, and paradoxical nature.

I bow to Him who is formless, the origin of Om, the fourth state of consciousness (Turīya), beyond speech and knowledge, the Lord (Īśa), the Lord of mountains (Girīśa). I bow to Him who is terrifying, the controller of even Mahākāla (death itself), the compassionate one, the abode of virtues, and who helps devotees transcend the ocean of worldly existence (Saṁsāra).

This verse describes Lord Shiva as the formless origin of Om, the transcendent fourth state of consciousness, beyond human comprehension. It portrays him as the majestic Lord of mountains, both terrifying to evil and the supreme controller of time and death (Mahākāla). Simultaneously, he is compassionate, the embodiment of all virtues, and the one who enables beings to cross the ocean of worldly suffering. The devotee humbly bows to such a supreme being.

Sentence - 1

———

निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम्

———

Meaning

രൂപമില്ലാത്തവനും, ഓംകാരത്തിന്റെ മൂലകാരണഭൂതനും, തുരീയാവസ്ഥയിലുള്ളവനും, വാക്കിനും അറിവിനും അതീതനും, ഈശ്വരനും, പർവതങ്ങളുടെ നാഥനുമായവനെ ഞാൻ നമിക്കുന്നു.

I bow to Him who is formless, the origin of Om, the fourth state, beyond speech and knowledge, the Lord, the Lord of mountains.

Meaning of Words

निराकारम्		നിരാകാരമ്		Nirākāram
രൂപമില്ലാത്തവൻ പ്രത്യേക ഭൗതിക രൂപമോ ആകൃതിയോ ഇല്ലാത്തവൻ; ഭൗതികലോകത്തിനപ്പുറം നിലനിൽക്കുന്നവൻ.			Formless One who has no specific physical form or shape; transcendent, existing beyond the material realm.
ओङ्कारमूलम्		ഓങ്കാരമൂലമ്		Oṁkāramūlam
ഓംകാരത്തിന്റെ മൂലകാരണം പ്രപഞ്ചത്തെയും പരമമായ സത്യത്തെയും ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സത്തയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന പവിത്രമായ ‘ഓം’ ശബ്ദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ ഉറവിടം അഥവാ മൂലകാരണം.			Origin of Om The fundamental source or origin of the sacred sound ‘Om’, which represents the entire universe, ultimate reality, and the essence of Brahman.
तुरीयम्		തുരീയം		Turīyam
തുരീയാവസ്ഥയിലുള്ളവൻ ഉണർവ്വ്, സ്വപ്നം, ഗാഢനിദ്ര എന്നീ മൂന്ന് സാധാരണ ബോധാവസ്ഥകൾക്ക് അതീതവും അവയുടെയെല്ലാം അടിസ്ഥാനവുമായ നാലാമത്തെ ബോധാവസ്ഥ. ഇത് ശുദ്ധമായ ബോധവും പരമമായ യാഥാർത്ഥ്യവുമാണ്.			The fourth state of consciousness, which transcends and underlies the three conventional states: waking (jāgrat), dreaming (svapna), and deep sleep (suṣupti). It is pure consciousness, ultimate reality, or the unconditioned Self.
गिराज्ञानगोतीतम्		ഗിരാജ്ഞാനഗോതീതമ്		Girājñānagōtītam
വാക്കിനും അറിവിനും അതീതൻ സാധാരണ വാക്കുകൾ കൊണ്ടോ ബുദ്ധിപരമായ അറിവുകൊണ്ടോ വിവരിക്കാനോ പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കാനോ കഴിയാത്തവൻ; ഭാഷയുടെയും അറിവിന്റെയും പരിമിതികൾക്ക് അതീതൻ. പരമമായ സത്യം ആശയപരമായ ധാരണകൾക്ക് അതീതമാണ്.			Beyond speech and knowledge One who cannot be described or fully comprehended by ordinary speech (gira) or intellectual knowledge (jñāna), transcending their limitations. The ultimate truth is beyond conceptual understanding.
ईशम्		ഈശം		Īśaṁ
ഈശ്വരൻ പരമമായ ഭരണാധികാരി, നിയന്താവ്, അധിപൻ; ദൈവത്തെ കുറിക്കുന്ന പദം, ഇവിടെ പ്രത്യേകമായി ഭഗവാൻ ശിവനെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.			The Lord The supreme ruler, controller, or master; a designation for God, particularly referring to Lord Shiva in this context.
गिरीशम्		ഗിരീശമ്		Girīśam
പർവതങ്ങളുടെ നാഥൻ കൈലാസപർവതത്തിലെ വാസസ്ഥാനവും പർവതങ്ങളെപ്പോലെ അചഞ്ചലമായ സ്വഭാവവും കാരണം ഭഗവാൻ ശിവനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഒരു നാമം.			Lord of mountains A name for Lord Shiva, often associated with his abode in the Himalayas (Kailash) and his unshakeable, steadfast nature, like mountains.

Sentence - 2

———

करालं महाकालकालं कृपालं गुणागारसंसारपारं नतोऽहम् ॥

———

Meaning

ഭയാനകനും, മഹാകാലനെപ്പോലും ഭരിക്കുന്നവനും, കരുണാമയനും, സദ്ഗുണങ്ങളുടെ കലവറയും, സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവനുമായ ആ ഈശ്വരനെ ഞാൻ നമിക്കുന്നു.

I bow to Him who is terrifying, the controller of Mahakala (time and death), compassionate, the abode of virtues, and who helps transcend the ocean of worldly existence.

Meaning of Words

करालम्		കരാലം		Karālam
ഭയാനകൻ / ഭീകരൻ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന അഥവാ ഭയജനകമായ രൂപമുള്ളവൻ, പ്രത്യേകിച്ച് ദുഷ്ടശക്തികളെ സംഹരിക്കുന്നതിൽ. ഇത് ഭഗവാന്റെ നെഗറ്റീവ് ശക്തികളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഉഗ്രരൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.			Terrifying / Dreadful One who has a formidable or awe-inspiring appearance, capable of instilling fear in evil forces and protecting the righteous. It signifies his fierce aspect as a destroyer of negativity.
महाकालकालम्		മഹാകാലകാലമ്		Mahākālakālam
മഹാകാലൻ എന്നത് കാലത്തെയും മരണത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ശിവന്റെ ഒരു രൂപമാണ്. മഹാകാലനെപ്പോലും ഭരിക്കുന്നവൻ എന്നതിനർത്ഥം, കാലത്തിനും സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-സംഹാരങ്ങൾക്കും അതീതനായ പരമമായ ശക്തിയാണ് ഭഗവാൻ ശിവൻ.			The controller of Mahākāla (time and death) Mahākāla is often identified with Shiva as the ultimate destroyer of all, including time itself and death. This phrase means Shiva is even the controller of Mahākāla, signifying His supreme power over time, creation, sustenance, and dissolution.
कृपालम्		കൃപാലമ്		Kṛpālam
കരുണാമയൻ എല്ലാ ജീവികളോടും ദയയും, സ്നേഹവും, കരുണയുമുള്ളവൻ, അനുഗ്രഹം നൽകാനും ദുരിതങ്ങൾ ലഘൂകരിക്കാനും സന്നദ്ധൻ.			Compassionate / Merciful One who is full of kindness, benevolence, and mercy towards all beings, ready to grant grace and alleviate suffering.
गुणागारसंसारपारम्		ഗുണാഗാരസംസാരപാരമ്		Guṇāgārasaṁsārapāram
സദ്ഗുണങ്ങളുടെ കലവറയും, സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവനും ‘ഗുണാഗാരൻ’ എന്നാൽ സദ്ഗുണങ്ങളുടെ കലവറ അഥവാ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠമായ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ. ‘സംസാരപാരം’ എന്നാൽ ഭക്തരെ സംസാരസാഗരം (ജനന-മരണ ചക്രം), അതായത് ദുരിതക്കടൽ കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവൻ.			Abode of virtues, and who helps transcend the ocean of worldly existence ‘Guṇāgāra’ means an abode or reservoir of virtues, implying He possesses all noble qualities. ‘Saṁsārapāraṁ’ means one who helps devotees cross ‘saṁsāra’ (the cycle of birth, death, and rebirth), which is metaphorically described as an ocean of suffering.
नतोऽहम्		നതോഽഹമ്		Natō’ham
‘നതഃ’ എന്നാൽ നമസ്കരിക്കപ്പെട്ട അഥവാ വണങ്ങിയ, ‘അഹം’ എന്നാൽ ഞാൻ. അതിനാൽ, ‘ഞാൻ നമിക്കുന്നു’ അഥവാ ‘ഞാൻ എൻ്റെ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു’.			I bow ‘Nataḥ’ means bowed or saluted, and ‘aham’ means I. So,

---