Full Shloka¶
The Shloka¶
———
नमामीशमीशाननिर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम् ।
निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम् ॥
निराकारमोंकारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम् ।
करालं महाकालकालं कृपालं गुणागारसंसारपारं नतोऽहम् ॥
तुषाराद्रिसंकाशगौरं गभीरं मनोभूतकोटिप्रभाश्रीशरीरम् ।
स्फुरन्मौलिकल्लोलिनीचारुगङ्गा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥
चलत्कुण्डलं भ्रूसुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम् ।
मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं प्रियं शङ्करं सर्वनाथं भजामि ॥
प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्-भं परेशमखण्डमजं भानुकोटिप्रकाशम् ।
त्रयःशूलनिर्मूलनं शूलपाणिं भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यम् ॥
कलातीतकल्याणकल्पान्तकारी सदा सज्जनानन्ददाता पुरारी ।
चिदानन्दसन्दोहमोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी ॥
न यावदुमानाथपादारविन्दं भजन्तीह लोके परे वा नराणाम् ।
न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासम् ॥
न जानामि योगं जपं नैव पूजां नतोऽहं सदा सर्वदा शम्भु तुभ्यम् ।
जराजन्मदुःखौघतातप्यमानं प्रभो पाहि आपन्नमामीशशम्भो ॥
रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये ।
ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति ॥
इति श्रीरामचरितमानसे उत्तरकाण्डे श्रीगोस्वामितुलसीदासकृतं श्रीरुद्राष्टकं सम्पूर्णम् ॥
———
Meaning / Summary¶
ರುದ್ರಾಷ್ಟಕವು ಅಗಾಧ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ದೈವಿಕ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಕಡೆಗೆ ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯಂತಹ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಿವ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಬಂಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ದುಃಖದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
ರುದ್ರಾಷ್ಟಕಂ ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ. ಇದು ಶಿವನ ಶಾಶ್ವತ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ, ದುಷ್ಟ ಸಂಹಾರಕ, ಕಪಾಲಮಾಲೆ ಧರಿಸಿದವನು, ತ್ರಿನೇತ್ರಧಾರಕ, ಕೈಲಾಸದ ಒಡೆಯ, ಮತ್ತು ಭಕ್ತರನ್ನು ಹುಟ್ಟು-ಸಾವುಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವವನು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಂತಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅವನನ್ನು ಆವಾಹಿಸುತ್ತವೆ, ಅವನನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ರುದ್ರಾಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರವು ಗೋಸ್ವಾಮಿ ತುಳಸಿದಾಸರು ರಚಿಸಿದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸದ ಉತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ (ಏಳನೇ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ವಿಭಾಗ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಋಷಿ ಕಾಕಭುಶುಂಡಿ ಗರುಡನಿಗೆ (ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೈವಿಕ ಹದ್ದು) ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ವೈಭವವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವಾಗ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಕಾಕಭುಶುಂಡಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ರುದ್ರಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ, ಶಿವನು ಅವನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಕಭುಶುಂಡಿ, ಅಚಲ ಭಕ್ತನಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಕಡೆಗೆ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು (ಭಕ್ತಿ) ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ರುದ್ರಾಷ್ಟಕವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನಿಗೆ ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿ, ರಾಮಚರಿತಮಾನಸದ ಭಕ್ತಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.
The Rudrashtakam holds immense spiritual significance. Reciting it is believed to purify the mind, invoke divine blessings, and foster deep devotion towards Lord Shiva. It is often chanted during Shiva worship, especially on auspicious occasions like Maha Shivaratri, to seek liberation from worldly attachments, gain prosperity, and attain spiritual wisdom. It emphasizes the importance of surrender and devotion to attain inner peace and freedom from suffering.
The Rudrashtakam is an eight-stanza devotional hymn dedicated to Lord Shiva. It praises Shiva’s eternal, omnipresent, and blissful nature. It describes him as the source of all knowledge, the destroyer of evil, the one adorned with a skull garland, the three-eyed one, the lord of Kailash, and the one who liberates devotees from the cycle of birth and death. The stanzas invoke him for protection, peace, and liberation, acknowledging him as the supreme deity and the ultimate refuge.
The Rudrashtakam hymn is found in the Uttarakanda (the seventh and final section) of the epic Ramcharitmanas, composed by Goswami Tulsidas. In this context, the hymn is recited by Kakabhushundi, a sage in the form of a crow, as he narrates the glories of Lord Rama to Garuda (the divine eagle mount of Lord Vishnu). Specifically, Kakabhushundi recites the Rudrashtakam in praise of Lord Shiva, who is pleased by his devotion and appears before him, offering a boon. Kakabhushundi, an ardent devotee, requests unwavering devotion (Bhakti) towards Lord Rama. Thus, the Rudrashtakam serves as a powerful prayer expressing profound reverence for Lord Shiva, integral to the narrative of devotion in the Ramcharitmanas.