Rudrashtakam - 1

The Shloka

———

नमामीशमीशाननिर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम् ।

निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम् ॥

———

ನಮಾಮೀಶಮೀಶಾನನಿರ್ವಾಣರೂಪಂ ವಿಭುಂ ವ್ಯಾಪಕಂ ಬ್ರಹ್ಮವೇದಸ್ವರೂಪಮ್ ।

ನಿಜಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ ನಿರೀಹಂ ಚಿದಾಕಾಶಮಾಕಾಶವಾಸಂ ಭಜೆ೽ಹಮ್ ॥

———

Namāmīśamīśānanirvāṇarūpaṁ vibhuṁ vyāpakaṁ brahmavedasvarūpam ।

Nijaṁ nirguṇaṁ nirvikalpaṁ nirīhaṁ cidākāśamākāśavāsaṁ bhaje’ham ॥

———

Meaning / Summary

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಪರಮ, ಅತೀಂದ್ರಿಯ ವಾಸ್ತವವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೋಕ್ಷದ ಮೂಲ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಪರಮ ಸತ್ಯ (ಬ್ರಹ್ಮನ್) ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನ (ವೇದಗಳು) ದ ಸಾಕಾರ ರೂಪವಾಗಿ ಅವನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆತನನ್ನು ನಿರ್ಗುಣ (ಗುಣರಹಿತ), ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ (ಭೇದವಿಲ್ಲದ) ಮತ್ತು ನಿರೀಹ (ಇಚ್ಛಾರಹಿತ) ಎಂದು ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವನ ನಿರಾಕಾರ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಚಿದಾಕಾಶ’ (ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶ) ಮತ್ತು ‘ಆಕಾಶವಾಸ’ (ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ) ಉಲ್ಲೇಖವು ಶಿವನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ವಿಶ್ವದ ವಿಶಾಲತೆಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೈವದ ಸಂಪೂರ್ಣ, ನಿರಾಕಾರ ಅಂಶವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಶಿವನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾನು ಭಗವಾನ್ ಈಶಾನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಆತನು ಪರಮ ಮೋಕ್ಷದ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನೂ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಆಗಿದೆಯೋ ಅಂತಹವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಆತನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ಆತನು ಸ್ವತಃ ಇರುವವನು, ಗುಣರಹಿತನು, ಭೇದವಿಲ್ಲದವನು, ಇಚ್ಛಾರಹಿತನು, ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು.

ರುದ್ರಾಷ್ಟಕಂನ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಆಳವಾದ ವಂದನೆಯಾಗಿದೆ, ಆತನನ್ನು ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿವನನ್ನು ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಕಾರ ರೂಪ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಹಾಗೂ ವೇದಗಳ ಸಾರವೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆತನನ್ನು ಗುಣರಹಿತ, ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಅತೀತ, ಇಚ್ಛಾರಹಿತ, ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಅಸೀಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಭಕ್ತರನ್ನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ.

This shloka extols Lord Shiva as the supreme, transcendental reality. It emphasizes his attributes as the source of liberation, the omnipresent force, and the embodiment of the ultimate truth (Brahman) and sacred knowledge (Vedas). By describing Him as Nirguna (without attributes), Nirvikalpa (without differentiation), and Nirīha (without desires), the shloka highlights Shiva’s formless, absolute, and self-sufficient nature. The mention of ‘Chidākāśa’ (consciousness-sky) and ‘Ākāśavāsa’ (residing in the sky) further elevates Shiva’s omnipresence, equating His presence with the vastness of pure consciousness and the physical cosmos. It encourages devotion to Shiva as the path to understanding and realizing the absolute, formless aspect of the divine.

I bow to Ishana, whose form is ultimate liberation, who is all-pervading, and whose form is the Brahman and the Vedas. I worship Him who is self-existent, without attributes, without differentiation, without desires, residing in the consciousness-sky and in the sky itself.

This verse from Rudrashtakam is a deep veneration of Lord Shiva, describing Him as the ultimate reality. It portrays Shiva as the embodiment of liberation, omnipresent, and the very essence of Brahman and the Vedas. It also characterizes Him as attribute-less, beyond all distinctions, desire-less, and residing in the boundless realms of consciousness and space, inviting devotees to worship this absolute form.

Sentence - 1

———

नमामीशमीशाननिर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम् ।

———

Meaning

ನಾನು ಆ ಭಗವಾನ್ ಈಶಾನನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಆತನು ಪರಮ ಮೋಕ್ಷದ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನೂ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಆಗಿದೆಯೋ ಅಂತಹವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

I bow to that Lord Ishana, whose form is ultimate liberation, who is all-pervading and omnipresent, and whose very nature is the Brahman and the Vedas.

Meaning of Words

नमामीशम्		ನಮಾಮೀಶಮ್		Namāmīśam
ನಾನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ			I bow to the Lord
ईशान		ಈಶಾನ		Īśāna
ಈಶಾನ (ಶಿವನ ಒಂದು ಹೆಸರು) ಈಶಾನ ಎಂದರೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪರಮ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕನಾಗಿರುವ ಅವನ ಅಂಶ. ಇದು ಅವನ ಅಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.			Ishana (one of Shiva’s names) Ishana refers to Lord Shiva, specifically in his aspect as the supreme ruler or controller of the universe. It signifies his lordship and mastery over all.
निर्वाणरूपं		ನಿರ್ವಾಣರೂಪಂ		nirvāṇarūpaṁ
ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಮೋಕ್ಷವೋ ನಿರ್ವಾಣ ಎಂದರೆ ಅಂತಿಮ ವಿಮೋಚನೆ, ದುಃಖಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲುಗಡೆ ಮತ್ತು ಪರಮ ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಅಂದರೆ ಶಿವನೇ ಈ ಅಂತಿಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.			whose form is liberation Nirvana here signifies ultimate liberation, complete cessation of suffering, and attainment of supreme bliss, implying that Shiva Himself embodies this state of ultimate freedom.
विभुं		ವಿಭುಂ		vibhuṁ
ವಿಭು ಎಂದರೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನಾಗಿರುವವನು, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು, ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇರುವವನು.			the all-pervading Vibhu denotes one who is omnipresent, pervading all space and time, without any limitations or boundaries.
व्यापकं		ವ್ಯಾಪಕಂ		vyāpakaṁ
ವ್ಯಾಪಕಂ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿರುವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿರುವ ಗುಣವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.			the pervasive Vyāpakam emphasizes the quality of being widespread and encompassing everything, indicating an all-encompassing presence.
ब्रह्मवेदस्वरूपम्		ಬ್ರಹ್ಮವೇದಸ್ವರೂಪಮ್		brahmavedasvarūpam
ಯಾರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವೇದಗಳೋ ಇದು ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮ (ಪರಮ ಸತ್ಯ) ಮತ್ತು ವೇದಗಳೊಂದಿಗೆ (ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು) ಕೇವಲ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನು ಅವುಗಳ ಮೂಲತತ್ವ ಮತ್ತು ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.			whose form is Brahman and the Vedas This indicates that Shiva is not merely associated with Brahman (the Absolute Reality) and the Vedas (sacred scriptures), but He Himself embodies their essence and form.

Sentence - 2

———

निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम् ॥

———

Meaning

ನಾನು ಆತನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ಆತನು ಸ್ವತಃ ಇರುವವನು, ಗುಣರಹಿತನು, ಭೇದವಿಲ್ಲದವನು, ಇಚ್ಛಾರಹಿತನು, ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು.

I worship Him who is self-existent, without attributes, without differentiation, without desires, residing in the consciousness-sky and in the sky itself.

Meaning of Words

निजं		ನಿಜಂ		nijaṁ
ಸಹಜವಾದ, ಸ್ವಯಂಭೂ ನಿಜಂ ಎಂದರೆ ತನ್ನದೇ ಆದ, ಅಂತರ್ಗತವಾದ, ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂಭೂತವಾದದ್ದು, ಶಿವನ ಸ್ವಭಾವವು ಮೂಲಭೂತವಾದುದು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.			inherent, self-existent Nijaṁ refers to something that is one’s own, intrinsic, or self-existent, implying that Shiva’s nature is fundamental and not derived from anything else.
निर्गुणं		ನಿರ್ಗುಣಂ		nirguṇaṁ
ಗುಣರಹಿತ ನಿರ್ಗುಣಂ ಎಂದರೆ ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೆ (ಸತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು) ಅತೀತವಾದುದು. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.			without attributes Nirguṇaṁ means beyond the three Gunas (Sattva, Rajas, Tamas) that constitute material existence. It describes a transcendental state, free from the qualities of prakriti.
निर्विकल्पं		ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ		nirvikalpaṁ
ಭೇದವಿಲ್ಲದ, ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ರಚನೆಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಸ್ಥಿತಿ. ಇದು ಶುದ್ಧ, ಭೇದವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ಥಿತಿ.			without differentiation, changeless Nirvikalpaṁ denotes a state beyond conceptualization, mental constructs, or dualities. It is a state of pure, undifferentiated consciousness.
निरीहं		ನಿರೀಹಂ		nirīhaṁ
ಇಚ್ಛಾರಹಿತ ನಿರೀಹಂ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಆಸೆಗಳು, ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವುದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.			without desire Nirīhaṁ refers to being devoid of any wishes, aspirations, or efforts, signifying complete contentment and self-sufficiency.
चिदाकाशम्		ಚಿದಾಕಾಶಮ್		cidākāśam
ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶ ಚಿದಾಕಾಶಮ್ ಎಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ವಿಶಾಲವಾದ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆಕಾಶ, ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಕರಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಆಕಾಶದಂತೆ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.			consciousness-sky Cidākāśam refers to the vast, all-pervading space of consciousness, where all thoughts and experiences arise and dissolve, yet the consciousness itself remains pure and untouched, like the sky.
आकाशवासं		ಆಕಾಶವಾಸಂ		ākāśavāsaṁ
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆಕಾಶವಾಸಂ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶ ಅಥವಾ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದು, ಇದು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಅತೀಂದ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿಲ್ಲ.			residing in the sky Ākāśavāsaṁ signifies dwelling in the vastness of space or ether, implying omnipresence and transcendence, not bound by any specific location.
भजेऽहम्		ಭಜೆ೽ಹಮ್		bhaje’ham
ನಾನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ			I worship

---