Full Shloka¶
The Shloka¶
———
सौराष्ट्रदेशे विशदेऽतिरम्ये ज्योतिर्मयं चन्द्रकलावतंसम् ।
भक्तिप्रदानाय कृपावतीर्णं तं सोमनाथं शरणं प्रपद्ये ॥
श्रीशैलशृङ्गे विबुधातिसङ्गे तुलाद्रितुङ्गेऽपि मुदा वसन्तम् ।
तमर्जुनं मल्लिकपूर्वमेकं नमामि संसारसमुद्रसेतुम् ॥
अवन्तिकायां विहितावतारं मुक्तिप्रदानाय च सज्जनानाम् ।
अकालमृत्योः परिरक्षणार्थं वन्दे महाकालमहासुरेशम् ॥
कावेरिकानर्मदयोः पवित्रे समागमे सज्जनतारणाय ।
सदैवमान्धातृपुरे वसन्तमोङ्कारमीशं शिवमेकमीडे ॥
पूर्वोत्तरे प्रज्वलिकानिधाने सदा वसन्तं गिरिजासमेतम् ।
सुरासुराराधितपादपद्मं श्रीवैद्यनाथं तमहं नमामि ॥
याम्ये सदङ्गे नगरेऽतिरम्ये विभूषिताङ्गं विविधैश्च भोगैः ।
सद्भक्तिमुक्तिप्रदमीशमेकं श्रीनागनाथं शरणं प्रपद्ये ॥
महाद्रिपार्श्वे च तटे रमन्तं सम्पूज्यमानं सततं मुनीन्द्रैः ।
सुरासुरैर्यक्ष महोरगाढ्यैः केदारमीशं शिवमेकमीडे ॥
सह्याद्रिशीर्षे विमले वसन्तं गोदावरितीरपवित्रदेशे ।
यद्धर्शनात्पातकमाशु नाशं प्रयाति तं त्र्यम्बकमीशमीडे ॥
सुताम्रपर्णीजलराशियोगे निबध्य सेतुं विशिखैरसंख्यैः ।
श्रीरामचन्द्रेण समर्पितं तं रामेश्वराख्यं नियतं नमामि ॥
यं डाकिनिशाकिनिकासमाजे निषेव्यमाणं पिशिताशनैश्च ।
सदैव भीमादिपदप्रसिद्दं तं शङ्करं भक्तहितं नमामि ॥
सानन्दमानन्दवने वसन्तमानन्दकन्दं हतपापवृन्दम् ।
वाराणसीनाथमनाथनाथं श्रीविश्वनाथं शरणं प्रपद्ये ॥
इलापुरे रम्यविशालकेऽस्मिन् समुल्लसन्तं च जगद्वरेण्यम् ।
वन्दे महोदारतरस्वभावं घृष्णेश्वराख्यं शरणम् प्रपद्ये ॥
———
Meaning / Summary¶
આ સ્તોત્રનું પઠન કરવું એ અત્યંત પુણ્યકારક માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે ભક્ત શ્રદ્ધાપૂર્વક આ સ્તોત્રનો પાઠ કરે છે, તેને બાર જ્યોતિર્લિંગોના દર્શન કર્યા સમાન ફળ મળે છે. આ સ્તોત્ર ભગવાન શિવ પ્રત્યેની ભક્તિને દ્રઢ બનાવે છે અને જીવનમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. તે ભક્તોને પાપોમાંથી મુક્ત કરીને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ તરફ દોરી જાય છે.
દ્વાદશ જ્યોતિર્લિંગ સ્તોત્રમ્ એ ભગવાન શિવના બાર પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગોની સ્તુતિ કરતું એક ભક્તિમય સ્તોત્ર છે. આ સ્તોત્રમાં ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં સ્થિત દરેક જ્યોતિર્લિંગનું નામ અને તેમનું મહત્વ વર્ણવવામાં આવ્યું છે. આ સ્તોત્રનો પાઠ કરવાથી ભક્તોને આધ્યાત્મિક શાંતિ અને ભગવાન શિવના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
દ્વાદશ જ્યોતિર્લિંગ સ્તોત્રમ્ ની રચના પાછળ કોઈ એક ચોક્કસ કથા નથી, પરંતુ તે જે જ્યોતિર્લિંગોની પ્રશંસા કરે છે, તે જ્યોતિર્લિંગોના પ્રાગટ્ય પાછળ પુરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે. સૌથી પ્રખ્યાત કથા ભગવાન બ્રહ્મા અને ભગવાન વિષ્ણુ વચ્ચેની સર્વોપરિતાને લઈને થયેલા વિવાદની છે. બંને દેવો પોતે શ્રેષ્ઠ હોવાનો દાવો કરી રહ્યા હતા. આ વિવાદને ઉકેલવા માટે, ભગવાન શિવ એક વિશાળ, અનંત પ્રકાશના સ્તંભ (જ્યોતિર્લિંગ) તરીકે પ્રગટ થયા, જે ત્રણ લોકમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. બ્રહ્માજી હંસનું રૂપ ધારણ કરીને તેનો ઉપરી ભાગ શોધવા આકાશમાં ઉડ્યા, જ્યારે વિષ્ણુજી વરાહનું રૂપ ધારણ કરીને તેનો મૂળ શોધવા પાતાળમાં ગયા. બંનેમાંથી કોઈ પણ તેનો અંત શોધી શક્યા નહીં. બ્રહ્માજીએ ગર્વથી જૂઠું કહ્યું કે તેમણે ટોચ જોઈ લીધી છે, જ્યારે વિષ્ણુજીએ પોતાની નિષ્ફળતા નમ્રતાપૂર્વક સ્વીકારી. ત્યારે ભગવાન શિવ સ્તંભના મધ્યમાંથી પ્રગટ થયા, પોતાની સર્વોપરિતા જાહેર કરી અને બ્રહ્માજીના જૂઠાણાં માટે તેમને નિંદ્યા. એવું માનવામાં આવે છે કે પ્રકાશનો આ દિવ્ય સ્તંભ પૃથ્વી પર બાર જ્યોતિર્લિંગો તરીકે પ્રગટ થયો, અને દરેક સ્થળ પર તેના પ્રાગટ્ય અથવા દૈવી ઘટના સંબંધિત પોતાની વિશિષ્ટ સ્થાનિક દંતકથા પણ છે.
Reciting this stotram is considered highly meritorious. It is believed that a devotee who chants this stotram with devotion receives the merit equivalent to visiting all twelve Jyotirlingas. This hymn strengthens devotion towards Lord Shiva and leads to happiness, prosperity, and ultimate liberation (moksha) in life. It liberates devotees from sins and guides them towards spiritual advancement.
The Dwadasha Jyotirlinga Stotram is a devotional hymn dedicated to the twelve sacred Jyotirlingas of Lord Shiva. This stotram enumerates the names and significance of each of the twelve Jyotirlingas, which are spread across different regions of India. Reciting this stotram is believed to bring spiritual peace and the blessings of Lord Shiva to the devotees.
The Dwadasha Jyotirlinga Stotram itself doesn’t have a single origin story, but the concept of Jyotirlingas it celebrates is deeply rooted in Hindu mythology. The most prominent story revolves around a dispute between Lord Brahma and Lord Vishnu. Both deities were arguing over who was the supreme creator. To resolve this, Lord Shiva appeared as an enormous, endless pillar of light (Jyotirlinga) piercing through the three worlds. Brahma took the form of a swan and flew upwards to find its top, while Vishnu took the form of a boar and dug downwards to find its base. Neither could find the end. Brahma, out of pride, lied that he had seen the top. Vishnu humbly admitted his failure. Lord Shiva then revealed himself from the middle of the pillar, declaring his supremacy and condemning Brahma for his lie. This cosmic pillar of light is believed to have manifested at various places on Earth as the twelve Jyotirlingas, each site often having its own specific local legend related to its emergence or a divine event.