Bilvashtakam - 3

The Shloka

———

शालिग्राम शिलामेकां विप्राणां जातु चार्पयेत्

सोमयज्ञ महापुण्यं एक बिल्वं शिवार्पणम् ॥

———

શાલિગ્રામ શિલામેકાં વિપ્રાણાં જાતુ ચાર્પયેત્ સોમયજ્ઞ મહાપુણ્યં એક બિલ્વં શિવાર્પણમ્ ॥

———

Shāligrāma shilāmekām viprāṇāṁ jātu chārpayet Somayajña mahāpuṇyaṁ eka bilvaṁ shivārpaṇam ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોકનું મહત્વ એમાં રહેલું છે કે તે શીખવે છે કે સાચી ભક્તિ, તેના સરળતમ સ્વરૂપમાં પણ, દિવ્યની દૃષ્ટિમાં અપાર શક્તિ અને પુણ્ય ધરાવે છે. તે સૂચવે છે કે મોંઘા અનુષ્ઠાનો અથવા ભવ્ય દાન, ભલે પુણ્યકારી હોય, પરંતુ ભગવાન શિવને એક નમ્ર બિલ્વપત્રની નિષ્ઠાવાન અને હૃદયપૂર્વકની ભેટ કરતાં શ્રેષ્ઠ નથી. તે પૂજાને લોકશાહી બનાવે છે, આધ્યાત્મિક ઉન્નતિને દરેક માટે સુલભ બનાવે છે, પછી ભલે તેમની સંપત્તિ કે જટિલ યજ્ઞો કરવાની ક્ષમતા ગમે તે હોય. બિલ્વપત્ર શિવને વિશેષ રૂપે પવિત્ર છે, અને તેના અર્પણથી પાપો શુદ્ધ થાય છે અને મોક્ષ મળે છે એમ મનાય છે.

બ્રાહ્મણોને એક શાલિગ્રામ શિલા અર્પણ કરવી અથવા મહાન સોમયજ્ઞ કરવો એ અત્યંત પુણ્ય આપે છે, પરંતુ ફક્ત એક બિલ્વપત્ર ભગવાન શિવને અર્પણ કરવું તેટલું જ અથવા તેથી વધુ પુણ્યકારી છે.

આ શ્લોક પર ભાર મૂકે છે કે ભગવાન શિવને એક પણ બિલ્વપત્ર અર્પણ કરવું અત્યંત પુણ્યકારી છે, જે તેને બ્રાહ્મણોને શાલિગ્રામ શિલા દાન કરવા અથવા ભવ્ય સોમયજ્ઞ કરવાથી મળતા અપાર આધ્યાત્મિક લાભો સમાન ગણે છે. તે શિવ પ્રત્યેની સાદી ભક્તિની ગહન શક્તિને પ્રકાશિત કરે છે.

બિલ્વાષ્ટકમ્નો આ શ્લોક ભગવાન શિવને એક સાદું બિલ્વપત્ર અર્પણ કરવાથી મળતા અસાધારણ આધ્યાત્મિક પુણ્યને પ્રકાશિત કરે છે. તે એક શક્તિશાળી સરખામણી રજૂ કરે છે: વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને પવિત્ર શાલિગ્રામ શિલા (જે ભગવાન વિષ્ણુનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે) દાન કરવાનું કાર્ય, અથવા સોમયજ્ઞ જેવા ભવ્ય અને જટિલ વૈદિક અનુષ્ઠાન (જે અત્યંત આધ્યાત્મિક લાભો આપવા માટે જાણીતું છે) કરવું, ખરેખર મહાન સદ્ગુણના કાર્યો છે. જોકે, શ્લોક જાહેર કરે છે કે ભગવાન શિવને ફક્ત એક બિલ્વપત્ર અર્પણ કરવાનો સાદો, છતાં ગહન, કાર્ય સમકક્ષ અથવા તો વધુ આધ્યાત્મિક મહત્વ ધરાવે છે અને અપાર દૈવી કૃપા પ્રદાન કરે છે. આ શિવ પ્રત્યેની ભક્તિની સરળતા અને સુલભતા પર ભાર મૂકે છે, જે દર્શાવે છે કે સાચી અને નિષ્ઠાવાન ભેટો, ભલે ગમે તેટલી સાધારણ હોય, તેનું ખૂબ મૂલ્ય છે.

The significance of this shloka lies in its teaching that true devotion, even in its simplest form, holds immense power and merit in the eyes of the divine. It suggests that expensive rituals or grand donations, while meritorious, are not superior to a sincere and heartfelt offering of a humble Bilva leaf to Lord Shiva. It democratizes worship, making spiritual elevation accessible to everyone, regardless of their wealth or ability to perform complex sacrifices. The Bilva leaf is particularly sacred to Shiva, and its offering is believed to purify sins and grant liberation.

Offering a single Shaligram stone to Brahmins or performing a great Soma sacrifice yields immense merit, but offering just one Bilva leaf to Shiva is (equally or more) meritorious.

This shloka emphasizes that offering even a single Bilva leaf to Lord Shiva is incredibly meritorious, equating it to the immense spiritual benefits gained from donating a Shaligram stone to Brahmins or performing a grand Soma sacrifice. It highlights the profound power of simple devotion to Shiva.

This verse from Bilvashtakam highlights the extraordinary spiritual merit derived from offering a simple Bilva leaf to Lord Shiva. It draws a powerful comparison: the act of donating a sacred Shaligram stone (representing Lord Vishnu) to learned Brahmins, or undertaking a grand and complex Vedic ritual like the Somayajna (which is known to bestow immense spiritual benefits), are indeed acts of great virtue. However, the shloka proclaims that the simple, yet profound, act of offering merely one Bilva leaf to Lord Shiva is considered to be of equivalent or even greater spiritual significance and bestows immense divine grace. This emphasizes the ease and accessibility of devotion to Shiva, suggesting that sincere offerings, even if humble, are highly valued.

Sentence - 1

———

शालिग्राम शिलामेकां विप्राणां जातु चार्पयेत्

———

Meaning

બ્રાહ્મણોને હંમેશા એક શાલિગ્રામ શિલા અર્પણ કરવી જોઈએ.

One should always offer a Shaligram stone to Brahmins.

Meaning of Words

शालिग्राम		શાલિગ્રામ		Shāligrāma
શાલિગ્રામ નેપાળમાં ગંડકી નદીમાં મુખ્યત્વે જોવા મળતો એક પવિત્ર અવશેષીકૃત પથ્થર, જેને ભગવાન વિષ્ણુના પ્રતિનિધિ તરીકે પૂજવામાં આવે છે. તેની પૂજા કરવી અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે અને તે મહાન આધ્યાત્મિક લાભો પ્રદાન કરે છે.			Shaligram A sacred fossilized stone found primarily in the Gandaki River in Nepal, revered as an iconic representation of Lord Vishnu. Worshipping it is considered highly auspicious and bestows great spiritual benefits.
शिलामेकां		શિલામેકાં		shilāmekām
એક શિલા (પથ્થર) આ ‘શિલામ્’ (પથ્થર) અને ‘એકામ્’ (એક) નું સંયોજન છે. તે ખાસ કરીને એક જ શાલિગ્રામ શિલાનો ઉલ્લેખ કરે છે, જે ભક્તિની એક દુર્લભ અને કિંમતી વસ્તુ છે.			one stone This is a compound of ‘shilam’ (stone) and ‘ekam’ (one). It specifically refers to a single Shaligram stone, which is a rare and precious object of devotion.
विप्राणां		વિપ્રાણાં		viprāṇāṁ
વિદ્વાન અને પવિત્ર વ્યક્તિઓને, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોને, જેમને પરંપરાગત રીતે આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શક અને ધાર્મિક જ્ઞાન તથા અનુષ્ઠાનો પ્રત્યેની તેમની નિષ્ઠાને કારણે દાનના યોગ્ય પ્રાપ્તકર્તા માનવામાં આવે છે.			to Brahmins To learned and pious individuals, specifically Brahmins, who are traditionally considered spiritual guides and worthy recipients of charitable offerings due to their dedication to sacred knowledge and rituals.
जातु		જાતુ		jātu
હંમેશા કોઈપણ સમયે, ક્યારેય પણ, જે એક સતત અથવા સાર્વત્રિક ક્રિયા સૂચવે છે. તે આવા અર્પણના સતત પુણ્ય પર ભાર મૂકે છે.			always At any time, ever, implying a continuous or universal action. It emphasizes the consistent merit of such an offering.
च		ચ		cha
અને			and
अर्पयेत्		અર્પયેત્		arpayet
અર્પણ કરવું જોઈએ ઐચ્છિક ક્રિયાપદનો અર્થ સૂચવે છે, જે અર્પણ કરવા માટે એક સૂચન, ભલામણ અથવા કર્તવ્ય દર્શાવે છે. તે દર્શાવે છે કે બ્રાહ્મણોને શાલિગ્રામ અર્પણ કરવું એ શાસ્ત્રો દ્વારા ભલામણ કરાયેલ અત્યંત સદ્ગુણયુક્ત કાર્ય છે.			should offer A verb in the optative mood, indicating a suggestion, recommendation, or duty to offer. It signifies that offering a Shaligram to Brahmins is a highly virtuous act recommended by scriptures.

Sentence - 2

———

सोमयज्ञ महापुण्यं एक बिल्वं शिवार्पणम्

———

Meaning

સોમયજ્ઞ મહાપુણ્ય આપે છે, અને એક બિલ્વપત્ર શિવને અર્પણ કરવું (પણ અત્યંત પુણ્યકારી છે).

(Performing) a Soma sacrifice yields great merit, (and) offering one Bilva leaf to Shiva (is also very meritorious).

Meaning of Words

सोमयज्ञ		સોમયજ્ઞ		Somayajña
સોમયજ્ઞ દેવતાઓને સોમ રસ અર્પણ કરવાનો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને જટિલ વૈદિક અનુષ્ઠાન. આધ્યાત્મિક પુણ્ય મેળવવા અને દૈવી આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા માટે તેને સૌથી શક્તિશાળી યજ્ઞો (બલિદાનો) પૈકીનો એક માનવામાં આવે છે.			Soma sacrifice A highly significant and complex Vedic ritual involving the offering of Soma juice to the deities. It is considered one of the most powerful yajnas (sacrifices) for accruing immense spiritual merit and achieving divine blessings.
महापुण्यं		મહાપુણ્યં		mahāpuṇyaṁ
મહાપુણ્ય ‘મહા’ એટલે મહાન અથવા અપાર, અને ‘પુણ્યમ્’ એટલે સદ્ગુણયુક્ત કાર્ય અથવા આધ્યાત્મિક પુણ્ય. તે સદ્ગુણયુક્ત કાર્યો દ્વારા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સકારાત્મક કર્મ અથવા આધ્યાત્મિક લાભના સંચયનો ઉલ્લેખ કરે છે.			great merit ‘Mahā’ means great or immense, and ‘puṇyam’ means virtuous deed or spiritual merit. It refers to the accumulation of extremely significant positive karma or spiritual benefit through virtuous actions.
एक		એક		eka
એક			one
बिल्वं		બિલ્વં		bilvaṁ
બેલ વૃક્ષ (એગલ માર્મેલોસ) નું પાન, જે ભગવાન શિવને અત્યંત પવિત્ર છે. એવું માનવામાં આવે છે કે બિલ્વપત્રના ત્રણ પર્ણ શિવના ત્રણ નેત્રો અથવા ત્રિમૂર્તિ (બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેના કારણે તેનું અર્પણ અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.			The leaf of the Bael tree (Aegle marmelos), which is extremely sacred to Lord Shiva. It is believed that the three leaflets of the Bilva leaf represent the three eyes of Shiva or the Trimurti (Brahma, Vishnu, Shiva), making its offering highly auspicious.
शिवार्पणम्		શિવાર્પણમ્		shivārpaṇam
શિવને અર્પણ ‘શિવ’ (ભગવાન શિવ) અને ‘અર્પણમ્’ (અર્પણ અથવા સમર્પણ) નું સંયોજન. તે ભગવાન શિવને કંઈક સમર્પિત કરવાની અથવા અર્પણ કરવાની ક્રિયાનો ઉલ્લેખ કરે છે, ખાસ કરીને બિલ્વપત્ર, જે ભક્તિ અને સમર્પણના કાર્ય તરીકે કરવામાં આવે છે.			offering to Shiva A compound of ‘Shiva’ (Lord Shiva) and ‘arpaṇam’ (offering or dedication). It refers to the act of dedicating or offering something, particularly a Bilva leaf, to Lord Shiva as an act of devotion and surrender.

---