Mahishasura Mardini - 2¶
The Shloka¶
———
सुरवरवर्षिणि दुर्धरधर्षिणि दुर्मुखमर्षिणि हर्षरते
त्रिभुवनपोषिणि शङ्करतोषिणि किल्बिषमोषिणि घोषरते
दनुजनिरोषिणि दितिसुतशोषिणि दुर्मतिपोषिणि दोषरते
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
———
സുരവരവർഷിണി ദുർധരധർഷിണി ദുർമുഖമർഷിണി ഹർഷരതേ ത്രിഭുവനപോഷിണി ശങ്കരതോഷിണി കിൽബിഷമോഷിണി ഘോഷരതേ ദനുജനിരോഷിണി ദിതിസുതശോഷിണി ദുർമതിപോഷിണി ദോഷരതേ ജയ ജയ ഹേ മഹിഷാസുരമർദിനി രമ്യകപർദിനി ശൈലസുതേ ॥
———
Suravaravarṣiṇi durdharadharṣiṇi durmukhamarṣiṇi harṣarate tribhuvanapoṣiṇi śaṅkaratoṣiṇi kilbiṣamoṣiṇi ghoṣarate danujanīroṣiṇi ditisutaśoṣiṇi durmatipoṣiṇi doṣarate Jaya jaya he mahiṣāsuramardininī ramyakapardini śailasute ॥
———
Meaning / Summary¶
ഈ ശ്ലോകം ദുർഗ്ഗാദേവിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളെ എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. അവൾ ദേവന്മാർക്ക് വരങ്ങൾ നൽകുന്നവളും, ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നവളും, പാപങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവളും (സൗമ്യഭാവം), അതേസമയം, ദുർധരന്മാരെയും ദുർമുഖൻ, ദനുജന്മാർ, ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ശക്തരായ അസുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവളും (ഉഗ്രഭാവം) ആണ്. ‘ഹർഷരതേ’, ‘ഘോഷരതേ’ എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ ദേവിയുടെ സന്തോഷവും ഊർജ്ജസ്വലവുമായ സ്വഭാവത്തെയും വിജയത്തോടുള്ള ആനന്ദത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശങ്കരനുമായുള്ള ബന്ധവും (‘ശങ്കരതോഷിണി’) ഹിമാലയപുത്രി എന്ന നിലയിലുള്ള ഉത്ഭവവും (‘ശൈലസുതേ’) ദേവിയുടെ ദിവ്യത്വവും പ്രാപഞ്ചിക സ്ഥാനവും ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകം നീതിയെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാനും എല്ലാ തിന്മകളെയും നശിപ്പിക്കാനുമുള്ള ദേവിയുടെ അത്യുന്നത ശക്തിയെയും പ്രപഞ്ചത്തിലെ ക്രമം നിലനിർത്തുന്നതിലെ അവളുടെ പങ്കിനെയും ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് വരങ്ങൾ വർഷിക്കുന്നവളേ, ദുർധരന്മാരെയും ദുർമുഖനെയും ജയിക്കുന്നവളേ, ആനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്നവളേ; മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ, ശങ്കരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ, പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവളേ, ഘോഷത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവളേ; ദനുജന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നവളേ, ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ ശോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ, ദുർബുദ്ധികളെ (അവരുടെ നാശത്തിനായി) വളർത്തുന്നവളേ, ദോഷങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവളേ! ഓ മഹിഷാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ചവളേ, മനോഹരമായ ജടയുള്ളവളേ, പർവതപുത്രിയേ, അങ്ങേക്ക് ജയമാകട്ടെ, ജയമാകട്ടെ!
ഈ ശ്ലോകം ദുർഗ്ഗാദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്ന ഒരു മനോഹരമായ കീർത്തനമാണ്. ദേവന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹങ്ങൾ വർഷിക്കുന്നവളായും, ദുർമുഖൻ, ദനുജന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ തുടങ്ങിയ ശക്തരായ അസുരന്മാരെ ജയിക്കുന്നവളായും, പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ നിലനിർത്തുന്നവളായും ദേവിയെ ഈ ശ്ലോകം വർണ്ണിക്കുന്നു. ശിവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളായും, പാപങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവളായും, വിജയഘോഷത്തിലും ദിവ്യമായ ശബ്ദങ്ങളിലും ആനന്ദിക്കുന്നവളായും ദേവിയെ വാഴ്ത്തുന്നു. മഹിഷാസുരനെ വധിച്ചവളേ, അതിമനോഹരമായ കേശാലങ്കാരമുള്ളവളേ, ഹിമാലയപുത്രിയേ എന്നിങ്ങനെ അനേകം നാമങ്ങളിൽ ഭക്തൻ ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്നു.
മഹിഷാസുരമർദിനി സ്തോത്രം, മഹിഷാസുരനെ വധിച്ച ദുർഗ്ഗാദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്ന ഒരു ഭക്തിഗാനമാണ്. ദേവീ മാഹാത്മ്യം (മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം) അനുസരിച്ച്, മഹിഷാസുരൻ കഠിനമായ തപസ്സിലൂടെ ഒരു വരം നേടി, അതനുസരിച്ച് അവനെ ഒരു പുരുഷനോ, ദേവനോ, മൃഗത്തിനോ വധിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഈ വരത്താൽ ശക്തിപ്പെട്ട അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അതിക്രമങ്ങൾ നടത്തി, ദേവന്മാരെ അവരുടെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അവനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെ, വിഷമിച്ചിരുന്ന ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ദിവ്യശക്തികളെല്ലാം ഒരുമിച്ച് ചേർത്ത് അതിശക്തയായ ഒരു സ്ത്രീ യോദ്ധാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു – ദുർഗ്ഗാദേവിയെ. ഓരോ ദേവനും തങ്ങളുടെ ശക്തിയും ആയുധങ്ങളും ഗുണങ്ങളും ദേവിക്ക് സംഭാവന ചെയ്തു. എല്ലാ ദേവതകളുടെയും കൂട്ടായ ശക്തിയുടെ ആൾരൂപമായ ദുർഗ്ഗ, മഹിഷാസുരനുമായി ഒരു ഘോരയുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. നീണ്ടതും തീവ്രവുമായ പോരാട്ടത്തിന് ശേഷം, അവൾ അവനെ വധിക്കുകയും പ്രപഞ്ചത്തിൽ സമാധാനവും ക്രമവും പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രത്യേക ശ്ലോകം, ദുർമുഖൻ (മഹിഷാസുരന്റെ ഒരു സേനാപതി), ദനുജന്മാർ, ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ (ദൈത്യന്മാർ) തുടങ്ങിയ മറ്റ് അസുരന്മാരെയും ദേവി കീഴടക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലാ ദുഷ്ടശക്തികളുടെയും പരമരക്ഷകയും സംഹാരകയുമായുള്ള അവളുടെ പങ്കിനെ എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.
This shloka highlights the multifaceted nature of Goddess Durga. It portrays her as both benevolent (bestower of boons, sustainer of worlds, remover of sins) and fierce (vanquisher of various powerful demons like Durmukha, Danujas, and Diti-sutas). The mention of ‘Harṣarate’ and ‘Ghoṣarate’ indicates her joyful and dynamic nature, celebrating victory and devotion. Her connection to Lord Shiva (‘Śaṅkaratoṣiṇi’) and her origin (‘Śailasute’) emphasize her divine lineage and cosmic role. The shloka reinforces her supreme power to uphold righteousness and destroy all forms of evil, ensuring cosmic order.
O Goddess who showers boons upon the best of gods, who vanquishes the formidable and the demon Durmukha, and who delights in joy! O Sustainer of the three worlds, who pleases Lord Shankara, who removes all sins, and who revels in auspicious sounds! O Goddess who suppresses the Danuja demons, who withers the sons of Diti, who allows evil intentions to foster (leading to their demise), and who delights in removing faults! Hail, hail to you, O Destroyer of Mahishasura, O one with beautiful matted locks, O Daughter of the Mountain!
This verse is a profound salutation to Goddess Durga, enumerating her divine attributes. It praises her as the source of blessings for gods, the vanquisher of mighty demons like Durmukha, Danujas, and Daityas, and the sustainer of the entire cosmos. It also recognizes her as the beloved of Shiva, the dispeller of sins, and one who rejoices in victory and divine sound. The devotee hails her as the slayer of Mahishasura, renowned for her majestic beauty and her identity as the daughter of the Himalayas.
The Mahishasura Mardini Stotram is a devotional hymn dedicated to Goddess Durga, celebrating her victory over the buffalo-demon Mahishasura. According to the Devi Mahatmya (a part of the Markandeya Purana), Mahishasura, through severe penance, obtained a boon that he could not be killed by any man, god, or animal. Empowered by this boon, he wreaked havoc across the three worlds, displacing the gods from their heavens. Unable to defeat him, the distressed gods combined their divine energies (Tejas) to create a formidable female warrior – Goddess Durga. Each god contributed a part of their power, weapons, and attributes to her. Durga, embodying the collective strength of all deities, engaged Mahishasura in a fierce battle. After a prolonged and intense conflict, she ultimately slew him, restoring peace and order to the universe. This particular shloka expands on Durga’s prowess by also mentioning her subjugation of other demons like Durmukha (a general of Mahishasura), the Danujas, and the Diti-sutas (Daityas), highlighting her role as the supreme protector and destroyer of all evil forces.
Sentence - 1¶
———
सुरवरवर्षिणि दुर्धरधर्षिणि दुर्मुखमर्षिणि हर्षरते त्रिभुवनपोषिणि शङ्करतोषिणि किल्बिषमोषिणि घोषरते दनुजनिरोषिणि दितिसुतशोषिणि दुर्मतिपोषिणि दोषरते
———
Meaning¶
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് വരങ്ങൾ വർഷിക്കുന്നവളേ, ദുർധരന്മാരെയും ദുർമുഖനെയും ജയിക്കുന്നവളേ, ആനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്നവളേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ, ശങ്കരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ, പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവളേ, ഘോഷത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവളേ, ദനുജന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നവളേ, ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ ശോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ, ദുർബുദ്ധികളെ (അവരുടെ നാശത്തിനായി) വളർത്തുന്നവളേ, ദോഷങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവളേ!
O Devi, you who shower boons upon the best of gods, who vanquish the formidable and the demon Durmukha, who delight in joy; you who sustain the three worlds, who please Lord Shankara, who remove sins, who revel in resounding sounds; you who suppress the demons (Danujas), who wither the sons of Diti (Daityas), who foster evil intentions (leading to their demise), and who delight in rectifying faults.
Meaning of Words¶
सुरवरवर्षिणि | സുരവരവർഷിണി | suravaravarṣiṇi | |||
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് വരങ്ങൾ വർഷിക്കുന്നവളേ | O showerer of boons upon the best of gods | ||||
दुर्धरधर्षिणि | ദുർധരധർഷിണി | durdharadharṣiṇi | |||
ദുർധരന്മാരെ ജയിക്കുന്നവളേ | O vanquisher of the formidable/invincible | ||||
दुर्मुखमर्षिणि | ദുർമുഖമർഷിണി | durmukhamarṣiṇi | |||
ദുർമുഖനെ നശിപ്പിക്കുന്നവളേ/സഹിക്കുന്നവളേ | O vanquisher/tolerator of Durmukha | ||||
हर्षरते | ഹർഷരതേ | harṣarate | |||
ആനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്നവളേ | O one who delights in joy | ||||
त्रिभुवनपोषिणि | ത്രിഭുവനപോഷിണി | tribhuvanapoṣiṇi | |||
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ | O nourisher of the three worlds | ||||
शङ्करतोषिणि | ശങ്കരതോഷിണി | śaṅkaratoṣiṇi | |||
ശങ്കരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ | O one who pleases Shankara (Lord Shiva) | ||||
किल्बिषमोषिणि | കിൽബിഷമോഷിണി | kilbiṣamoṣiṇi | |||
പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവളേ | O remover of sins | ||||
घोषरते | ഘോഷരതേ | ghoṣarate | |||
ഘോഷത്തിൽ രമിക്കുന്നവളേ | O one who delights in resounding sounds | ||||
दनुजनिरोषिणि | ദനുജനിരോഷിണി | danujanīroṣiṇi | |||
ദനുജന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നവളേ | O suppressor/destroyer of Danujas (demons) | ||||
दितिसुतशोषिणि | ദിതിസുതശോഷിണി | ditisutaśoṣiṇi | |||
ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ ശോഷിപ്പിക്കുന്നവളേ | O destroyer of the sons of Diti (Daityas) | ||||
दुर्मतिपोषिणि | ദുർമതിപോഷിണി | durmatipoṣiṇi | |||
ദുർബുദ്ധികളെ (അവരുടെ നാശത്തിനായി) വളർത്തുന്നവളേ | O one who fosters evil intentions (leading to their demise) | ||||
दोषरते | ദോഷരതേ | doṣarate | |||
ദോഷങ്ങളെ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവളേ | O one who delights in rectifying faults | ||||
Sentence - 2¶
———
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
———
Meaning¶
ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും, ഓ മഹിഷാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ചവളേ, മനോഹരമായ ജടയുള്ളവളേ/മുടിയിഴകളാൽ അലങ്കരിച്ചവളേ, പർവതപുത്രിയേ!
Hail, hail to you, O Destroyer of Mahishasura, O one with beautiful matted locks/adornment, O Daughter of the Mountain!
Meaning of Words¶
जय जय | ജയ ജയ | jaya jaya | |||
ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും! | Hail, hail! | ||||
हे | ഹേ | he | |||
ഓ! | O! | ||||
महिषासुरमर्दिनि | മഹിഷാസുരമർദിനി | mahiṣāsuramardininī | |||
മഹിഷാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ചവളേ | O Destroyer of Mahishasura | ||||
रम्यकपर्दिनि | രമ്യകപർദിനി | ramyakapardini | |||
മനോഹരമായ ജടയുള്ളവളേ/അഴകാർന്ന മുടിയുള്ളവളേ | O one with beautiful matted locks/adornment | ||||
शैलसुते | ശൈലസുതേ | śailasute | |||
പർവതപുത്രിയേ | O Daughter of the Mountain | ||||