Mahishasura Mardini - 1¶
The Shloka¶
———
अयि गिरिनन्दिनि नन्दितमेदिनि विश्वविनोदिनि नन्दनुते
गिरिवरविन्ध्यशिरोधिनिवासिनि विष्णुविलासिनि जिष्णुनुते
भगवति हे शितिकण्ठकुटुम्बिनि भूरिभुजाकृति भूतिधरे
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
———
অয়ি গিরিনন্দিনি নন্দিতমেদিনি বিশ্ববিনোদিনী নন্দনুতে।
গিরিবরবিন্ধ্যশিরোধিনিবাসিনি বিষ্ণুবিলসিনি জিষ্ণুনুতে।
ভগবতি হে শিতিকণ্ঠকুটুম্বিনি ভূরিভুজাকৃতি ভূতিধরে।
জয় জয় হে মহিষাসুরমর্দিনী রম্যকপর্দিনি শৈলসুতে ॥
———
Ayi Girinandinī Nanditamedini Viśvavinodinī Nandanute.
Girivaravindhyaśirodhinivāsinī Viṣṇuvilāsinī Jiṣṇunute.
Bhagavati He Śitikaṇṭhakuṭumbinī Bhūribhujākṛti Bhūtidhare.
Jaya Jaya He Mahiṣāsuramardinī Ramyakapardinī Śailasute ॥
———
Meaning / Summary¶
এই শ্লোকটি দেবী দুর্গার বিভিন্ন মহিমা এবং শক্তির পরিচয় দেয়। এটি দেবীর প্রকৃতির বহুমুখিতা তুলে ধরে-তিনি একদিকে যেমন বিন্ধ্যবাসিনী ও শিবপত্নী, তেমনই অন্যদিকে তিনি পৃথিবীর কল্যাণকারিণী ও অসুরবিনাশিনী। দেবীর এই স্তুতি তাঁর প্রতি ভক্তদের ভক্তি, কৃতজ্ঞতা এবং জয়ধ্বনি প্রকাশ করে। এটি দেবীর বিশ্বজনীন রূপ এবং তাঁর শক্তি ও ঐশ্বর্যের এক সুন্দর বর্ণনা।
হে গিরিনন্দিনী, যিনি পৃথিবীকে আনন্দিত করেন, যিনি বিশ্বকে বিনোদন দেন এবং নন্দ দ্বারা পূজিতা! হে শ্রেষ্ঠ বিন্ধ্য পর্বতের শিখরে বাসিনী, যিনি বিষ্ণুর আনন্দদায়িনী এবং জিষ্ণু (ইন্দ্র) দ্বারা পূজিতা! হে ভগবতী, হে নীলকণ্ঠ (শিব)-এর গৃহিণী, যাঁর বহু বাহু ও রূপ এবং যিনি ঐশ্বর্য ধারণ করেন! তোমার জয় হোক, জয় হোক, হে মহিষাসুরমর্দিনী, হে রমণীয় জটাজুটধারিণী, হে গিরিকন্যা!
এই শ্লোকে দেবী দুর্গাকে গিরিরাজ হিমালয়ের কন্যা, পৃথিবীর আনন্দদায়িনী, বিশ্বের মনোরঞ্জনকারিণী, এবং নন্দ, ইন্দ্র সহ অন্যান্য দেবগণ দ্বারা পূজিতা রূপে বর্ণনা করা হয়েছে। তিনি বিন্ধ্য পর্বতের শিখরে বাস করেন, বিষ্ণুর লীলাসঙ্গিনী এবং শিবের পত্নী। দেবীর বহু রূপ ও বাহু রয়েছে এবং তিনি সকল ঐশ্বর্যের উৎস। শ্লোকটি মহিষাসুরকে বধকারিণী, রমণীয় জটাজুটধারিণী পর্বতকন্যা দুর্গার জয়গান করে।
এই শ্লোকে দেবী দুর্গাকে বিভিন্ন বিশেষণে ভূষিত করে তাঁর মহিমান্বিত রূপের বর্ণনা করা হয়েছে। তিনি হিমালয়ের কন্যা (গিরিনন্দিনী), যিনি তাঁর অস্তিত্ব দিয়ে সমগ্র পৃথিবীকে আনন্দময় করে তোলেন (নন্দিতমেদিনী) এবং তাঁর লীলা দ্বারা বিশ্বকে বিনোদন দেন (বিশ্ববিনোদিনী)। দেব-দেবী ও ভক্তগণ, বিশেষত নন্দ মহারাজ কর্তৃক তিনি পূজিত ও প্রশংসিত (নন্দনুতে)। দেবী বিন্ধ্য পর্বতের চূড়ায় বাস করেন (গিরিবরবিন্ধ্যশিরোধিনিবাসিনী), যা তাঁর এক সুপরিচিত রূপ। তিনি ভগবান বিষ্ণুর সঙ্গে লীলা করেন বা তাঁর শক্তি রূপে বিরাজিতা (বিষ্ণুবিলসিনী) এবং দেবরাজ ইন্দ্র (জিষ্ণু) সহ অন্যান্য দেবগণ দ্বারা তিনি প্রশংসিত। তাঁকে পরমেশ্বরী ভগবতী রূপে সম্বোধন করা হয়েছে, যিনি শিবের (নীলকণ্ঠ) পত্নী (শিতিকণ্ঠকুটুম্বিনী)। দেবীর বহু বাহু ও বিভিন্ন রূপ (ভূরিভুজাকৃতি) রয়েছে, যা তাঁর সর্বময় ক্ষমতা ও শক্তির প্রতীক। তিনি সকল প্রকার ঐশ্বর্য, সমৃদ্ধি ও মঙ্গলের উৎস ও ধারক (ভূতিধরে)। পরিশেষে, মহিষাসুরকে বধকারিণী (মহিষাসুরমর্দিনী), যিনি অপূর্ব সুন্দর জটাজুটধারিণী (রম্যকপর্দিনি) এবং পর্বতরাজ হিমালয়ের কন্যা (শৈলসুতে) সেই দেবীর জয়ধ্বনি করা হয়েছে। এই শ্লোকটি দেবী দুর্গার শক্তি, সৌন্দর্য, করুণা এবং অসুর বিনাশের ক্ষমতাকে একত্রিত করে তাঁর এক পূর্ণাঙ্গ চিত্র তুলে ধরে।
মহিষাসুরমর্দিনী স্তোত্রম দেবী দুর্গার মহিষাসুর বধের কাহিনীর উপর ভিত্তি করে রচিত। এই শ্লোকটি সেই কাহিনীর এক অংশ, যেখানে দেবতারা মহিষাসুরের অত্যাচারে জর্জরিত হয়ে ব্রহ্ম, বিষ্ণু ও মহেশ্বরের শরণাপন্ন হন। তাঁদের সম্মিলিত তেজ থেকে দেবী দুর্গার আবির্ভাব হয়, যিনি বিভিন্ন দেবের অস্ত্র ও শক্তি ধারণ করে মহিষাসুরকে বধ করেন। এই শ্লোকটি দেবীর মহিষাসুর বধের পর দেবতাদের দ্বারা তাঁর স্তুতির একটি অংশ, যেখানে দেবীর বিভিন্ন গুণাবলী ও তাঁর উৎসকে তুলে ধরা হয়েছে।
This verse highlights various glories and powers of Goddess Durga. It emphasizes the multifaceted nature of the Goddess – on one hand, she is the resident of Vindhya and Shiva’s consort, and on the other, she is the benefactor of the world and the destroyer of demons. This praise expresses the devotees’ devotion, gratitude, and acclamation towards her. It is a beautiful description of the Goddess’s universal form and her power and prosperity.
O Daughter of the mountain (Himalaya), O You who gladdens the earth, O You who delights the universe, O You who is praised by Nanda! O Dweller on the peak of the great Vindhya mountain, O You who sports with Vishnu, O You who is praised by Jishnu (Indra)! O Goddess Bhagavati, O Consort of the blue-throated Shiva, O You with many arms and various forms, O You who embodies prosperity! Hail, hail to You, O Slayer of Mahishasura, O You with beautiful matted hair, O Daughter of the mountain!
This verse praises Goddess Durga, describing her as the daughter of the mountain king Himalaya, the one who brings joy to the earth, the entertainer of the universe, and one who is worshipped by Nanda and other deities including Indra. She resides on the Vindhya mountain peaks, engages in divine play with Vishnu, and is the consort of Shiva. The Goddess is depicted with many arms and forms, embodying all prosperity. The verse concludes with hails to the Mahishasura Mardini, the one with beautiful matted locks, and the mountain’s daughter.
Sentence - 1¶
———
अयि गिरिनन्दिनि नन्दितमेदिनि विश्वविनोदिनि नन्दनुते
———
Meaning¶
হে গিরিনন্দিনী, যিনি পৃথিবীকে আনন্দিত করেন, যিনি বিশ্বকে বিনোদন দেন এবং নন্দ দ্বারা পূজিতা।
O Daughter of the mountain, O You who gladdens the earth, O You who delights the universe, O You who is praised by Nanda!
Meaning of Words¶
अयि | অয়ি | Ayi | |||
হে | O! | ||||
गिरिनन्दिनि | গিরিনন্দিনি | Girinandinī | |||
গিরি (পর্বত) এবং নন্দিনী (কন্যা) থেকে এসেছে। এখানে গিরিরাজ হিমালয়ের কন্যা দেবী দুর্গাকে বোঝানো হয়েছে। | Daughter of the mountain (Himalaya) | ||||
नन्दितमेदिनि | নন্দিতমেদিনি | Nanditamedini | |||
যিনি পৃথিবীকে আনন্দিত করেন | One who gladdens the earth | ||||
विश्वविनोदिनि | বিশ্ববিনোদিনী | Viśvavinodinī | |||
যিনি বিশ্বকে বিনোদন দেন/আনন্দ দেন | One who delights/entertains the universe | ||||
नन्दनुते | নন্দনুতে | Nandanute | |||
নন্দ দ্বারা প্রশংসিত | Praised by Nanda | ||||
Sentence - 2¶
———
गिरिवरविन्ध्यशिरोधिनिवासिनि विष्णुविलासिनि जिष्णुनुते
———
Meaning¶
যিনি শ্রেষ্ঠ বিন্ধ্য পর্বতের শিখরে বাস করেন, যিনি বিষ্ণুর আনন্দদায়িনী এবং জিষ্ণু (ইন্দ্র) দ্বারা পূজিতা।
O Dweller on the peak of the great Vindhya mountain, O You who sports with Vishnu, O You who is praised by Jishnu (Indra)!
Meaning of Words¶
गिरिवरविन्ध्यशिरोधिनिवासिनि | গিরিবরবিন্ধ্যশিরোধিনিবাসিনি | Girivaravindhyaśirodhinivāsinī | |||
যিনি শ্রেষ্ঠ বিন্ধ্য পর্বতের শিখরে বাস করেন | Dweller on the peak of the great Vindhya mountain | ||||
विष्णुविलासिनि | বিষ্ণুবিলসিনি | Viṣṇuvilāsinī | |||
যিনি বিষ্ণুর আনন্দদায়িনী/বিষ্ণুর সঙ্গে বিহার করেন | One who sports with Vishnu/Vishnu’s beloved | ||||
जिष्णुनुते | জিষ্ণুনুতে | Jiṣṇunute | |||
জিষ্ণু (ইন্দ্র) দ্বারা প্রশংসিত | Praised by Jishnu (Indra) | ||||
Sentence - 3¶
———
भगवति हे शितिकण्ठकुटुम्बिनि भूरिभुजाकृति भूतिधरे
———
Meaning¶
হে ভগবতী, হে নীলকণ্ঠ (শিব)-এর গৃহিণী, যাঁর বহু বাহু ও রূপ এবং যিনি ঐশ্বর্য ধারণ করেন।
O Goddess Bhagavati, O Consort of the blue-throated Shiva, O You with many arms and various forms, O You who embodies prosperity!
Meaning of Words¶
भगवति | ভগবতি | Bhagavati | |||
হে ভগবতী | O Goddess! | ||||
हे | হে | He | |||
হে | O! | ||||
शितिकण्ठकुटुम्बिनि | শিতিকণ্ঠকুটুম্বিনি | Śitikaṇṭhakuṭumbinī | |||
নীলকণ্ঠ (শিব)-এর গৃহিণী/পত্নী | Consort of Shiva (the blue-throated one) | ||||
भूरिभुजाकृति | ভূরিভুজাকৃতি | Bhūribhujākṛti | |||
যাঁর বহু বাহু ও রূপ | One with many arms, exhibiting various forms | ||||
भूतिधरे | ভূতিধরে | Bhūtidhare | |||
যিনি ঐশ্বর্য ধারণ করেন/মঙ্গলময়ী | One who bestows or embodies prosperity/welfare | ||||
Sentence - 4¶
———
जय जय हे महिषासुरमर्दिनि रम्यकपर्दिनि शैलसुते ॥
———
Meaning¶
তোমার জয় হোক, জয় হোক, হে মহিষাসুরমর্দিনী, হে রমণীয় জটাজুটধারিণী, হে গিরিকন্যা!
Victory, victory to You, O Slayer of Mahishasura, O You with beautiful matted hair, O Daughter of the mountain!
Meaning of Words¶
जय जय | জয় জয় | Jaya Jaya | |||
জয় জয় | Victory! Hail! | ||||
महिषासुरमर्दिनि | মহিষাসুরমর্দিনী | Mahiṣāsuramardinī | |||
যিনি মহিষাসুরকে বধ করেছেন | Slayer of the demon Mahishasura | ||||
रम्यकपर्दिनि | রম্যকপর্দিনি | Ramyakapardinī | |||
রমণীয় জটাজুটধারিণী | One with beautiful matted hair/locks | ||||
शैलसुते | শৈলসুতে | Śailasute | |||
গিরিকন্যা | O Daughter of the mountain! | ||||