Full Shloka¶
The Shloka¶
———
श्रीगुरु चरन सरोज रज निज मनु मुकुरु सुधारि ।
बरनउँ रघुबर बिमल जसु जो दायकु फल चारि ॥
बुद्धिहीन तनु जानिके सुमिरौं पवन-कुमार ।
बल बुधि बिद्या देहु मोहिं हरहु कलेस बिकार ॥
जय हनुमान ज्ञान गुन सागर ।
जय कपीस तिहुँ लोक उजागर ॥
राम दूत अतुलित बल धामा ।
अञ्जनि-पुत्र पवनसुत नामा ॥
महाबीर बिक्रम बजरङ्गी ।
कुमति निवार सुमति के सङ्गी ॥
कञ्चन बरन बिराज सुबेसा ।
कानन कुण्डल कुञ्चित केसा ॥
हाथ बज्र औ ध्वजा बिराजै ।
काँधे मूँज जनेउ साजै ॥
सङ्कर सुवन केसरीनन्दन ।
तेज प्रताप महा जग बन्दन ॥
बिद्यावान गुनी अति चातुर ।
राम काज करिबे को आतुर ॥
प्रभु चरित्र सुनिबे को रसिया ।
राम लखन सीता मन बसिया ॥
सूक्ष्म रूप धरि सियहिं दिखावा ।
बिकट रूप धरि लङ्क जरावा ॥
भीम रूप धरि असुर सँहारे ।
रामचन्द्र के काज सँवारे ॥
लाय सञ्जीवन लखन जियाये ।
श्रीरघुबीर हरषि उर लाये ॥
रघुपति कीह्नी बहुत बड़ाई ।
तुम मम प्रिय भरतहि सम भाई ॥
सहस बदन तुह्मारो जस गावैं ।
अस कहि श्रीपति कण्ठ लगावैं ॥
सनकादिक ब्रह्मादि मुनीसा ।
नारद सारद सहित अहीसा ॥
जम कुबेर दिगपाल जहाँ ते ।
कबि कोबिद कहि सके कहाँ ते ॥
तुम उपकार सुग्रीवहिं कीह्ना ।
राम मिलाय राज पद दीह्ना ॥
तुह्मरो मन्त्र बिभीषन माना ।
लङ्केस्वर भए सब जग जाना ॥
जुग सहस्र जोजन पर भानु ।
लील्यो ताहि मधुर फल जानू ॥
प्रभु मुद्रिका मेलि मुख माहीं ।
जलधि लाँघि गये अचरज नाहीं ॥
दुर्गम काज जगत के जेते ।
सुगम अनुग्रह तुह्मरे तेते ॥
राम दुआरे तुम रखवारे ।
होत न आज्ञा बिनु पैसारे ॥
सब सुख लहै तुह्मारी सरना ।
तुम रच्छक काहू को डर ना ॥
आपन तेज सह्मारो आपै ।
तीनों लोक हाँक तें काँपै ॥
भूत पिसाच निकट नहिं आवै ।
महाबीर जब नाम सुनावै ॥
नासै रोग हरै सब पीरा ।
जपत निरन्तर हनुमत बीरा ॥
सङ्कट तें हनुमान छुड़ावै ।
मन क्रम बचन ध्यान जो लावै ॥
सब पर राम तपस्वी राजा ।
तिन के काज सकल तुम साजा ॥
और मनोरथ जो कोई लावै ।
सोई अमित जीवन फल पावै ॥
चारों जुग परताप तुह्मारा ।
है परसिद्ध जगत उजियारा ॥
साधु सन्त के तुम रखवारे ।
असुर निकन्दन राम दुलारे ॥
अष्टसिद्धि नौ निधि के दाता ।
अस बर दीन जानकी माता ॥
राम रसायन तुह्मरे पासा ।
सदा रहो रघुपति के दासा ॥
तुह्मरे भजन राम को पावै ।
जनम जनम के दुख बिसरावै ॥
अन्त काल रघुबर पुर जाई ।
जहाँ जन्म हरिभक्त कहाई ॥
और देवता चित्त न धरई ।
हनुमत सेइ सर्ब सुख करई ॥
सङ्कट कटै मिटै सब पीरा ।
जो सुमिरै हनुमत बलबीरा ॥
जय जय जय हनुमान गोसाईं ।
कृपा करहु गुरुदेव की नाईं ॥
जो सत बार पाठ कर कोई ।
छूटहि बन्दि महा सुख होई ॥
जो यह पढ़ै हनुमान चालीसा ।
होय सिद्धि साखी गौरीसा ॥
तुलसीदास सदा हरि चेरा ।
कीजै नाथ हृदय महँ डेरा ॥
पवनतनय सङ्कट हरन मङ्गल मूरति रूप ।
राम लखन सीता सहित हृदय बसहु सुर भूप ॥
———
Meaning / Summary¶
हनुमान चालीसाचे पठण केल्याने भय, बाधा आणि संकट दूर होतात अशी दृढ श्रद्धा आहे. हे स्तोत्र मनःशांती प्रदान करते, नकारात्मक ऊर्जा दूर करते आणि आत्मविश्वास वाढवते. हनुमानजी हे शक्ती, भक्ती आणि सेवेचे प्रतीक आहेत, त्यामुळे त्यांच्या चालीसाचे पठण केल्याने भक्ताला आध्यात्मिक आणि शारीरिक बळ मिळते. मानसिक तणाव कमी करण्यासाठी आणि इच्छाशक्ती वाढवण्यासाठीही हे अत्यंत प्रभावी मानले जाते.
हनुमान चालीसा हे एक भक्तिपूर्ण स्तोत्र आहे, ज्यात भगवान हनुमानाच्या पराक्रमाचे, बुद्धीचे, सामर्थ्याचे, निष्ठेचे आणि त्यांच्या अनेक गुणांचे गुणगान केले आहे. हे स्तोत्र ४० चौपाई दोह्यांनी बनलेले आहे, म्हणूनच याला चालीसा म्हणतात. यात हनुमानाला बल, बुद्धी आणि विद्या प्रदान करणारा तसेच संकटातून मुक्त करणारा देव म्हणून वंदन केले आहे.
हनुमान चालीसाची रचना महान कवी-संत गोस्वामी तुलसीदास यांनी अवधी भाषेत केली आहे. एका आख्यायिकेनुसार, तुलसीदासांना भगवान राम आणि लक्ष्मणाचे दर्शन झाल्यानंतर त्यांना मुघल सम्राट औरंगजेबाने कैद केले होते. औरंगजेबाने त्यांना चमत्कार दाखवण्यास सांगितले असता, तुलसीदासांनी आपण केवळ एक भक्त आहोत असे सांगून नकार दिला. त्यानंतर त्यांना तुरुंगात टाकण्यात आले. तुरुंगात असताना त्यांनी हनुमान चालीसाची रचना केली असे मानले जाते. चालीसा पूर्ण झाल्यावर, असे म्हटले जाते की माकडांच्या एका थव्याने फतेहपूर सिक्री शहरावर हल्ला करून गोंधळ निर्माण केला. औरंगजेबाने हे तुलसीदासांच्या दैवी शक्तींमुळे घडले असे मानून त्यांना मुक्त करण्याचे आदेश दिले. दुसरी एक लोकप्रिय श्रद्धा अशी आहे की, तुलसीदासांनी हनुमानापासून प्रेरणा घेऊन स्वतःच्या गंभीर आजारावर उपचार म्हणून चालीसाची रचना केली.
Reciting the Hanuman Chalisa is believed to ward off fears, overcome difficulties, and remove obstacles. It provides mental peace, dispels negative energies, and boosts confidence. Lord Hanuman symbolizes strength, devotion, and selfless service, and chanting his Chalisa is believed to bestow spiritual and physical power upon the devotee. It is considered highly effective for reducing mental stress and enhancing willpower.
Hanuman Chalisa is a devotional hymn (stotra) comprising forty verses dedicated to Lord Hanuman. It extols his strength, wisdom, courage, devotion, and various virtues. The word ‘Chalisa’ comes from ‘chalis’ (forty) in Hindi, referring to the forty verses. It glorifies Hanuman as the giver of strength, intellect, and knowledge, and as the remover of obstacles and distress.
The Hanuman Chalisa was composed by the great poet-saint Tulsidas in the Awadhi language. Legend has it that Tulsidas, after having a vision of Lord Rama and Lakshmana, was captured by Mughal emperor Aurangzeb. When asked to perform a miracle, Tulsidas refused, stating he was merely a devotee. He was then imprisoned. While in prison, he composed the Hanuman Chalisa. Upon its completion, it is believed that a horde of monkeys attacked the city of Fatehpur Sikri, causing chaos. Aurangzeb, attributing this to Tulsidas’s divine powers, ordered his release. Another popular belief is that Tulsidas composed the Chalisa to cure himself of a debilitating illness after being inspired by Lord Hanuman.