Action - 03 - 03¶

The Shloka¶

———

श्रीभगवानुवाच ।

लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।

ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥

———

శ్రీ భగవానువాచ ।

లోకేఽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ ।

జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ ॥

———

Śrī Bhagavānuvāca ।

Loke’smin dvividhā niṣṭhā purā proktā mayānagha ।

Jñānayogena sāṅkhyānāṁ karmayogena yoginām ॥

———

Meaning / Summary¶

ఈ శ్లోకం భగవద్గీత యొక్క ముఖ్యమైన సందేశాలలో ఒకదానికి పునాది వేస్తుంది - జ్ఞానం మరియు కర్మ అనే రెండు వేర్వేరు మార్గాల మధ్య సమన్వయం. అర్జునుడి అయోమయాన్ని నివృత్తి చేస్తూ, మోక్షానికి కేవలం ఒకే మార్గం లేదని, భిన్న స్వభావాలకు తగిన రెండు మార్గాలు ఉన్నాయని కృష్ణుడు స్పష్టం చేస్తాడు. ఇది కర్మలను పూర్తిగా త్యజించాల్సిన అవసరం లేదని, బదులుగా నిస్వార్థంగా కర్మలను ఆచరించడం కూడా మోక్షానికి దారి తీస్తుందని సూచిస్తుంది. ఇది జ్ఞానయోగం మరియు కర్మయోగం రెండింటి ప్రామాణికతను ధృవీకరిస్తుంది, అయితే తరువాతి శ్లోకాలలో కర్మయోగం యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు ఆచరణాత్మకతను నొక్కి చెబుతుంది.

శ్రీ భగవానుడు పలికెను: ఓ పాపరహితుడా (అర్జునా)! ఈ లోకంలో (ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో) పూర్వం నాచే రెండు విధములైన నిష్ఠలు (నిబద్ధత/మార్గాలు) చెప్పబడ్డాయి. ఒకటి జ్ఞానయోగం ద్వారా సాంఖ్యులకు, మరొకటి కర్మయోగం ద్వారా యోగులకు (కర్మయోగులకు).

శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి రెండు ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక మార్గాలను వివరిస్తాడు: ఒకటి జ్ఞానయోగం (సాంఖ్యుల కోసం), మరొకటి కర్మయోగం (యోగుల కోసం). ఈ రెండు మార్గాలు పూర్వం నుండే తనచేతనే బోధించబడ్డాయని పేర్కొంటాడు.

అర్జునుడి అయోమయాన్ని నివృత్తి చేస్తూ, శ్రీకృష్ణుడు తన బోధనలను కొనసాగిస్తున్నాడు. ఆయన అర్జునుడిని ‘అనఘా’ అని సంబోధించి, ఈ ప్రపంచంలో ముక్తిని పొందేందుకు రెండు ప్రధాన మార్గాలున్నాయని స్పష్టం చేస్తాడు. మొదటిది ‘జ్ఞానయోగం’, ఇది ఆత్మ-అనాత్మ వివేకం ద్వారా సత్యాన్ని గ్రహించి, అన్ని కర్మలను త్యజించి, జ్ఞానంలో స్థిరపడే సాంఖ్యులకు ఉద్దేశించబడింది. రెండవది ‘కర్మయోగం’, ఇది నిస్వార్థ కర్మలను ఆచరించడం ద్వారా చిత్తశుద్ధిని పొంది, క్రమంగా మోక్షాన్ని సాధించే యోగులకు (కర్మయోగులకు) ఉద్దేశించబడింది. ఈ రెండు మార్గాలు పూర్వం నుండే తనచేతనే ప్రకటించబడ్డాయని భగవానుడు నొక్కి చెబుతాడు. ఇది జ్ఞానాన్ని పొందేందుకు కర్మలను పూర్తిగా త్యజించాల్సిన అవసరం లేదని, బదులుగా సరైన దృక్పథంతో కర్మలను ఆచరించడం కూడా ఒక మార్గమేనని తెలియజేస్తుంది.

This verse is fundamental as it sets the stage for the entire third chapter of the Bhagavad Gita, which focuses on Karma Yoga. It addresses Arjuna’s initial confusion by clarifying that there isn’t just one path to liberation but two distinct, yet equally valid, paths suitable for different dispositions. Krishna emphasizes that both knowledge and action lead to the ultimate goal. Importantly, it refutes the notion that one must renounce all action to attain knowledge. Instead, it posits that for those engaged in the world, performing actions with detachment (Karma Yoga) is a viable and powerful path to spiritual realization. This verse synthesizes different spiritual approaches, a hallmark of the Gita’s philosophy.

The Blessed Lord said: O sinless one (Arjuna)! In this world, a twofold path (discipline) was declared by Me formerly. One is by the path of knowledge (Jñāna Yoga) for the contemplative (Sāṅkhyas), and the other is by the path of action (Karma Yoga) for the active (Yogis).

Lord Krishna explains to Arjuna that He previously declared two primary spiritual paths: Jñāna Yoga (the path of knowledge) for the Sāṅkhyas, and Karma Yoga (the path of action) for the Yogis, stating that both are valid means to liberation.

Responding to Arjuna’s confusion and query regarding the superiority of knowledge over action, Lord Krishna clarifies that there are indeed two primary paths to spiritual liberation that He has previously taught. He addresses Arjuna as ‘Anagha’, acknowledging his purity of heart and sincerity. The first path, Jñāna Yoga, is meant for those with a contemplative disposition, who seek liberation through the discrimination between the Self (Ātman) and non-Self (Prakriti), leading to self-realization and the renunciation of actions. These are referred to as Sāṅkhyas. The second path, Karma Yoga, is for those who are inclined towards action and engagement in the world. This path involves performing actions without attachment to their results, dedicating them to the Divine, thereby purifying the mind and gradually leading to liberation. These practitioners are referred to as Yogis. Krishna emphasizes that both paths are valid and have been established by Him, implying that they are suitable for different temperaments and capacities, thus setting the stage for the detailed explanation of Karma Yoga in this chapter.

Sentence - 1¶

———

श्रीभगवानुवाच ।

———

Meaning¶

శ్రీ భగవానుడు పలికెను.

The Blessed Lord said.

Meaning of Words¶

श्रीभगवानुवाच		శ్రీ భగవానువాచ		Śrī Bhagavānuvāca
శ్రీ భగవానుడు పలికెను. ఇది భగవద్గీతలో సాధారణంగా ఉపయోగించే ప్రారంభ వాక్యం, దీని అర్థం శ్రీకృష్ణుడు (భగవానుడు అని సంబోధించబడినవాడు) ఈ మాటలు పలికెను అని. ‘భగవాన్’ అంటే ఐశ్వర్యం, జ్ఞానం, బలం, కీర్తి, అందం, వైరాగ్యం - ఈ ఆరు గుణాలను పరిపూర్ణంగా కలిగినవాడు. ‘ఉవాచ’ అంటే పలికెను. కాబట్టి, దీనికి ‘శ్రీ భగవానుడు పలికెను’ అని అర్థం. ఇది బోధనల యొక్క దైవిక మూలం మరియు ప్రామాణికతను నొక్కి చెబుతుంది.			This is a standard introductory phrase used in the Bhagavad Gita, indicating that the following words are spoken by Lord Krishna, who is referred to as ‘Bhagavan’, meaning the possessor of all opulences (bhaga). ‘Uvāca’ means ‘said’. Thus, it literally means “The Blessed Lord said.” This emphasizes the divine origin and authority of the teachings presented.

Sentence - 2¶

———

लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।

———

Meaning¶

ఓ పాపరహితుడా! ఈ లోకంలో (ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో) పూర్వం నాచే రెండు విధములైన నిష్ఠలు (నిబద్ధత/మార్గాలు) చెప్పబడ్డాయి.

O sinless one! In this world, a twofold path (discipline) was declared by Me formerly.

Meaning of Words¶

लोकेऽस्मिन्	లోకేఽస్మిన్		Loke’smin
ఈ లోకంలో; ఈ మార్గంలో. ‘లోకే’ అంటే ‘లోకంలో’ లేదా ‘మానవుల మధ్య’ లేదా ‘ఈ జీవితంలో’. ‘అస్మిన్’ అంటే ‘ఈ’. ఈ రెండు పదాలు కలిపి, ముఖ్యంగా ఆధ్యాత్మిక విముక్తి లేదా కర్మ మార్గంలో మానవ ప్రయత్నాల సందర్భాన్ని సూచిస్తాయి.		In this world; in this path of spiritual pursuit. ‘Loke’ means ‘in the world’ or ‘among people’ or ‘in this existence’. ‘Asmin’ means ‘in this’. Together, it refers to the context of human endeavor, particularly in the realm of spiritual liberation or action.
द्विविधा	ద్వివిధా		Dvividhā
రెండు రకములు; రెండు విధములు. ‘ద్వి’ అంటే ‘రెండు’ మరియు ‘విధా’ అంటే ‘రకం’ లేదా ‘పద్ధతి’. కాబట్టి, దీనికి ‘రెండు రకాలు’ లేదా ‘ద్వివిధాలు’ అని అర్థం.		Twofold; of two kinds. ‘Dvi’ means ‘two’ and ‘vidha’ means ‘kind’ or ‘type’. So, it means ‘of two kinds’ or ‘two-fold’.
निष्ठा	నిష్ఠా		Niṣṭhā
నిష్ఠ; స్థిరమైన నిబద్ధత; మార్గం; భక్తి. ఈ పదం ఒక దృఢమైన, కదలని నమ్మకాన్ని, ఒక నిర్దిష్ట మార్గం లేదా సూత్రానికి స్థిరమైన మరియు క్రమబద్ధమైన కట్టుబడి ఉండటాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది అంతిమ ఆధ్యాత్మిక సాక్షాత్కారం లేదా విముక్తికి దారితీసే అంకితమైన ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తుంది.		Firm conviction; discipline; path; devotion; adherence. This term signifies a firm, unshakeable conviction, a steady and disciplined adherence to a particular path or principle. It implies a dedicated pursuit leading to ultimate spiritual realization or liberation.
पुरा	పురా		Purā
పూర్వం; ఇదివరకు; పాతకాలంలో. ఇది ఒక అంతకు ముందు సమయంలో ప్రకటించబడిన లేదా స్థాపించబడిన దానిని సూచిస్తుంది. ఇది ఒక నిర్దిష్ట చారిత్రక సంఘటనను కాకుండా, ఎల్లప్పుడూ ఉండి బోధించబడిన ఒక శాశ్వత సత్యాన్ని సూచిస్తుంది.		Formerly; previously; in ancient times. Indicates something that was declared or established at an earlier time. It doesn’t refer to a specific historical event but rather to a timeless truth that has always existed and been taught.
प्रोक्ता	ప్రోక్తా		Proktā
చెప్పబడినది; ప్రకటించబడినది; బోధించబడినది. ఇది స్పష్టమైన మరియు అధికారిక ప్రకటన లేదా బోధనను సూచిస్తుంది.		Declared; enunciated; spoken; taught. It implies a clear and authoritative declaration or teaching.
मया	మయా		Mayā
నాచే; నా ద్వారా. భగవద్గీతను పలికే శ్రీకృష్ణుడిని సూచిస్తుంది. ఈ మార్గాలు తనచేతనే స్థాపించబడ్డాయని ఆయన నొక్కి చెబుతున్నారు.		By Me. Refers to Lord Krishna, the speaker of the Bhagavad Gita. He is emphasizing that these paths were established by Him.
अनघ	అనఘ		Anagha
ఓ పాపరహితుడా; ఓ దోషరహితుడా. ఇది కృష్ణుడు అర్జునుడిని సంబోధించడానికి ఉపయోగించిన విశేషణం. ‘అఘ’ అంటే పాపం, మరియు ‘అన్’ (వ్యతిరేక ఉపసర్గ) అంటే ‘లేని’. కాబట్టి, ‘అనఘ’ అంటే ‘పాపం లేనివాడు’ లేదా ‘దోషరహితుడు’. అర్జునుడు ప్రస్తుతం గందరగోళంలో మరియు సందేహాలతో నిండి ఉన్నప్పటికీ, అతని స్వచ్ఛమైన హృదయాన్ని, చిత్తశుద్ధిని మరియు అంతర్లీన దుష్టత్వం లేదా దురుద్దేశం లేకపోవడాన్ని అంగీకరించడానికి కృష్ణుడు ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తాడు. పాప రహితమైనవాడు లోతైన ఆధ్యాత్మిక సత్యాలను స్వీకరించడానికి మరియు అర్థం చేసుకోవడానికి సమర్థుడు అని కూడా ఇది సూచిస్తుంది. ఈ పదం ఈ దివ్య జ్ఞానాన్ని స్వీకరించడానికి అర్జునుడి యోగ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.		O sinless one; O faultless one. This is an epithet used by Krishna to address Arjuna. ‘Agha’ means sin, and ‘an’ (negative prefix) means ‘without’. So, ‘Anagha’ means ‘without sin’ or ‘faultless’. Krishna uses this term to acknowledge Arjuna’s pure heart, his sincerity, and his lack of inherent evil or malicious intent, even though he is currently confused and overwhelmed by doubt. It also implies that one who is free from sin is capable of receiving and understanding profound spiritual truths. This term highlights Arjuna’s suitability as a recipient of this divine knowledge.

Sentence - 3¶

———

ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥

———

Meaning¶

జ్ఞానయోగం ద్వారా సాంఖ్యులకు, కర్మయోగం ద్వారా యోగులకు (కర్మయోగులకు).

One is by the path of knowledge (Jñāna Yoga) for the contemplative (Sāṅkhyas), and the other is by the path of action (Karma Yoga) for the active (Yogis).

Meaning of Words¶

ज्ञानयोगेन	జ్ఞానయోగేన		Jñānayogena
జ్ఞానయోగం ద్వారా; జ్ఞాన మార్గం ద్వారా. ‘జ్ఞాన’ అంటే జ్ఞానం, ముఖ్యంగా ఆధ్యాత్మిక లేదా ఆత్మజ్ఞానం, మరియు ‘యోగ’ అంటే ఐక్యత లేదా క్రమశిక్షణ. జ్ఞానయోగం అనేది జ్ఞానం, ఆత్మ-విచారణ మరియు మేధో విచక్షణ ద్వారా విముక్తి (మోక్షం) పొందే మార్గం, ఇది ఆత్మ యొక్క నిజమైన స్వభావం (ఆత్మ) మరియు పరమ సత్యంతో (బ్రహ్మంతో) దాని ఐక్యతను గ్రహించడానికి దారితీస్తుంది. ఇది శాశ్వతమైన ఆత్మ మరియు నశ్వరమైన శరీర-మనస్సు సముదాయం మధ్య వ్యత్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవడం కలిగి ఉంటుంది.		By the path of knowledge; through the discipline of knowledge. ‘Jñāna’ means knowledge, particularly spiritual or self-knowledge, and ‘yoga’ means union or discipline. Jñāna Yoga is a path to liberation (moksha) through the pursuit of knowledge, self- inquiry, and intellectual discrimination, leading to the realization of the true nature of the self (Ātman) and its identity with the Absolute Reality (Brahman). It involves understanding the distinction between the eternal Self and the perishable body-mind complex.
साङ्ख्यानां	సాంఖ్యానాం		Sāṅkhyānāṁ
సాంఖ్యుల కోసం; సాంఖ్య సిద్ధాంతాన్ని అనుసరించేవారికి. సాంఖ్య అనేది హిందూ తత్వశాస్త్రంలోని ఆరు ప్రామాణిక పాఠశాలల్లో ఒకటి. ఇది పురుషుడు (చైతన్యం లేదా ఆత్మ) మరియు ప్రకృతి (పదార్థం లేదా స్వభావం) అనే రెండు అంతిమ వాస్తవాలను ప్రతిపాదించే ద్వైత సిద్ధాంతం. సాంఖ్యులు పురుషుడిని ప్రకృతి నుండి మరియు దాని మార్పుల నుండి వేరుగా గుర్తించడం ద్వారా విముక్తి కోసం ప్రయత్నిస్తారు. భగవద్గీత సందర్భంలో, ‘సాంఖ్యులు’ తరచుగా జ్ఞాన మార్గాన్ని (జ్ఞానయోగం) అనుసరించే వారిని సూచిస్తుంది, వీరు మేధో విచక్షణ మరియు అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా కర్మను త్యజించడంపై దృష్టి పెడతారు.		Of the Sāṅkhyas; for the followers of Sāṅkhya philosophy. Sāṅkhya is one of the six orthodox schools of Hindu philosophy. It is a dualistic philosophy that postulates two ultimate realities: Purusha (consciousness or Self) and Prakriti (matter or nature). Sāṅkhyas strive for liberation by discerning the distinct nature of Purusha from Prakriti and its modifications. In the context of Bhagavad Gita, ‘Sāṅkhyas’ often refers to those who adopt the path of knowledge (Jñāna Yoga), emphasizing intellectual discrimination and renunciation of action through understanding.
कर्मयोगेन	కర్మయోగేన		Karmayogena
కర్మయోగం ద్వారా; కర్మ మార్గం ద్వారా. ‘కర్మ’ అంటే పని లేదా చర్య, మరియు ‘యోగ’ అంటే ఐక్యత లేదా క్రమశిక్షణ. కర్మయోగం అనేది ఫలితాలకు అతుక్కుపోకుండా, నిస్వార్థ కర్మల ద్వారా విముక్తి పొందే మార్గం. ఇది తన విధులను (ధర్మం) నిస్వార్థంగా నిర్వర్తించడం, కర్మ ఫలాలను దైవానికి అంకితం చేయడం మరియు విజయం మరియు వైఫల్యం రెండింటిలోనూ సమదృష్టిని పాటించడంపై దృష్టి పెడుతుంది.		By the path of action; through the discipline of action. ‘Karma’ means action or work, and ‘yoga’ means union or discipline. Karma Yoga is a path to liberation through selfless action, performed without attachment to the results. It emphasizes performing one’s duties (dharma) with detachment, dedicating the fruits of action to the Divine, and maintaining equanimity in success and failure.
योगिनाम्	యోగినామ్		Yoginām
యోగుల కోసం; యోగాభ్యాసం చేసేవారికి (ముఖ్యంగా కర్మయోగం). ‘యోగిన్’ అనేది యోగాను అభ్యసించేవారిని సూచిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, ఇది కర్మయోగ మార్గాన్ని అనుసరించే వారిని ప్రత్యేకంగా సూచిస్తుంది, వీరు కర్మలను నిస్వార్థంగా మరియు ఆధ్యాత్మిక శుద్ధి మరియు విముక్తి సాధనంగా నిర్వర్తించడంపై దృష్టి పెడతారు. వారు కర్మలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పటికీ, దానిచే బంధింపబడని వారు.		Of the Yogis; for the practitioners of Yoga (especially Karma Yoga). ‘Yogin’ refers to a practitioner of Yoga. In this context, it specifically refers to those who adopt the path of Karma Yoga, emphasizing the performance of actions with detachment and as a means of spiritual purification and liberation. They are the ones who engage in action without being bound by it.