Knowledge - 02 - 01¶

The Shloka¶

———

सञ्जय उवाच।

तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।

विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥

———

సంజయ ఉవాచ.

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్.

విషీదంతమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః.

———

Sanjaya uvāca.

Taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam.

Viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca Madhusūdanaḥ.

———

Meaning / Summary¶

ఈ శ్లోకం అత్యంత ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది, ఎందుకంటే పరమ పురుషోత్తముడైన శ్రీకృష్ణుడు భగవద్గీత దివ్యజ్ఞానాన్ని బోధించడం ప్రారంభించిన ఖచ్చితమైన సమయాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. సంజయుడు అర్జునుడి తీవ్రమైన నిరాశ, దుఃఖం మరియు యుద్ధభూమిలో ఉన్న గందరగోళాన్ని స్పష్టంగా వివరించిన తరువాత, ఈ శ్లోకం తదుపరి వచ్చే లోతైన తాత్విక బోధనలకు రంగం సిద్ధం చేస్తుంది. కృష్ణుడిని ‘మధుసూదనుడు’ అని సంబోధించడం ఉద్దేశపూర్వకం మరియు ప్రతీకాత్మకం. కృష్ణుడు మధు అనే రాక్షసుడిని సంహరించినట్లే, ఇప్పుడు అర్జునుడిలోని భ్రమ, దుఃఖం మరియు సంకల్ప రాహిత్యం అనే అంతర్గత రాక్షసులను నాశనం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. ఇది అర్జునుడి మానవ నిరాశ నుండి కృష్ణుడి దివ్య మార్గదర్శకత్వానికి మారడాన్ని సూచిస్తుంది, అర్జునుడి అవగాహన మరియు సంకల్పాన్ని మార్చే ఆధ్యాత్మిక ఉపదేశానికి పునాది వేస్తుంది.

సంజయుడు పలికెను: ఆ విధంగా దయతో నిండిన, కన్నీళ్లతో నిండిన మరియు కలత చెందిన కన్నులు గల, విచారిస్తున్న అర్జునుడితో మధుసూదనుడు (శ్రీకృష్ణుడు) ఈ మాటలు పలికాడు.

సంజయుడు ధృతరాష్ట్ర మహారాజుతో, అపారమైన కరుణతో, కన్నీళ్లతో నిండిన కలత చెందిన కన్నులతో, తీవ్రంగా దుఃఖిస్తున్న అర్జునుడితో శ్రీకృష్ణుడు అప్పుడు కొన్ని మాటలు పలికాడు అని తెలియజేస్తున్నాడు.

This shloka is highly significant as it marks the precise moment when Lord Krishna, the Supreme Personality of Godhead, begins to speak the divine wisdom of the Bhagavad Gita. After Sanjaya has vividly described Arjuna’s deep dejection, sorrow, and confusion on the battlefield, this verse sets the stage for the profound philosophical teachings that will follow. The use of ‘Madhusudana’ for Krishna is intentional and symbolic. Just as Krishna slew the demon Madhu, He is now poised to destroy Arjuna’s inner demons of delusion, sorrow, and indecision. It signifies the transition from Arjuna’s human despair to Krishna’s divine guidance, establishing the foundation for the spiritual instruction that will transform Arjuna’s understanding and resolve.

Sanjaya said: To him (Arjuna), thus overcome with compassion, with his eyes full of tears and agitated, who was lamenting, these words were spoken by Madhusudana (Krishna).

Sanjaya informs King Dhritarashtra that Lord Krishna then spoke to Arjuna, who was completely overwhelmed by sorrow and compassion, with his eyes filled with tears and greatly disturbed, and who was lamenting his predicament on the battlefield.

Sentence - 1¶

———

सञ्जय उवाच।

———

Meaning¶

సంజయుడు పలికెను.

Sanjaya said.

Meaning of Words¶

सञ्जय	సంజయ		Sanjaya
సంజయుడు ధృతరాష్ట్ర మహారాజు సారథి మరియు మంత్రి. వ్యాసదేవుడు సంజయుడికి దివ్యదృష్టిని ప్రసాదించాడు, దీని ద్వారా అతను కురుక్షేత్ర యుద్ధాన్ని పూర్తిగా చూసి, ఆ యుద్ధ వివరాలను అంధుడైన ధృతరాష్ట్రుడికి తెలియజేశాడు. భగవద్గీత సంజయుడు ధృతరాష్ట్రుడికి వివరించిన సంభాషణ రూపంలో ఉంటుంది.		Sanjaya was the charioteer and secretary of King Dhritarashtra. He was granted divine vision by Vyasadeva to witness the entire Kurukshetra war and narrate it to the blind king. The Bhagavad Gita is presented as Sanjaya’s narration to Dhritarashtra.
उवाच	ఉవాచ		uvāca
పలికెను		said, spoke

Sentence - 2¶

———

तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।

विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥

———

Meaning¶

అలా దయతో నిండిన, కన్నీళ్లతో నిండిన, కలత చెందిన కన్నులతో విచారిస్తున్న అర్జునుడితో, మధుసూదనుడు (కృష్ణుడు) ఈ మాటలు పలికాడు.

To him, thus overcome with compassion, with eyes full of tears and agitated, who was lamenting, these words were spoken by Madhusudana (Krishna).

Meaning of Words¶

तम्	తమ్		tam
అతనిని (అర్జునుడిని)		to him
तथा	తథా		tathā
ఆ విధంగా		thus, in that state, so
कृपया	కృపయా		kṛpayā
దానియందు (దయతో) ఇది యుద్ధభూమిలో ఉన్న తన బంధువుల పట్ల అర్జునుడికి కలిగిన దయ లేదా జాలిని సూచిస్తుంది, అది అతని నిరాశకు దారితీసింది.		by compassion This indicates Arjuna was overcome with pity or empathy for his kinsmen on the battlefield, which led to his despondency.
आविष्टम्	ఆవిష్టమ్		āviṣṭam
నిండిన, ఆవరించిన		overcome, afflicted, entered into
अश्रुपूर्णाकुलेक्षणम्	అశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్		aśrupūrṇākulekṣaṇam
కన్నీళ్లతో నిండిన కలత చెందిన కన్నులు గల ఇది ఒక సంయుక్త పదం: ‘అశ్రు’ (కన్నీరు), ‘పూర్ణ’ (నిండిన), ‘ఆకుల’ (కలత చెందిన, ఆందోళన చెందిన), ‘ఈక్షణ’ (కళ్ళు). ఇది అర్జునుడి భావోద్వేగ స్థితిని వర్ణిస్తుంది, అతని కళ్ళు కన్నీళ్లతో నిండిపోయి ఉండటమే కాకుండా, అతని ప్రగాఢమైన దుఃఖం వల్ల కలత చెందినవిగా మరియు గందరగోళంగా కనిపించాయి.		with eyes full of tears and agitated/disturbed This is a compound word: ‘aśru’ (tears), ‘pūrṇa’ (full), ‘ākula’ (agitated, disturbed), ‘īkṣaṇa’ (eyes). It describes Arjuna’s emotional state, where his eyes were not only filled with tears but also appeared distressed and bewildered due to his profound sorrow.
विषयीदन्तम्	విషీదంతమ్		viṣīdantam
విచారిస్తున్న అర్జునుడు తీవ్రమైన నిరాశను, నిస్సహాయతను అనుభవిస్తున్నాడు మరియు తన ప్రగాఢ దుఃఖాన్ని లోపల మాత్రమే కాకుండా బయట కూడా వ్యక్తపరుస్తున్నాడు.		lamenting, despondent, despairing Arjuna was feeling utterly dejected, hopeless, and expressing deep sorrow, not just inwardly but outwardly.
इदम्	ఇదమ్		idam
ఈ		these
वाक्यम्	వాక్యమ్		vākyam
మాటలు		words, statement
मधुसूदनः	మధుసూదనః		Madhusūdanaḥ
మధుసూదనుడు (కృష్ణుడు) మధుసూదనుడు అంటే ‘మధు అనే రాక్షసుడిని సంహరించినవాడు’. మధు అనే శక్తివంతమైన రాక్షసుడిని శ్రీ మహావిష్ణువు (కృష్ణుడు) సంహరించాడు. ఈ నామం కృష్ణుడిని చెడును నాశనం చేసేవాడిగా మరియు అడ్డంకులు, భ్రమలను తొలగించేవాడిగా సూచిస్తుంది. అర్జునుడి భ్రమ మరియు దుఃఖాన్ని తొలగించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న కృష్ణుడికి ఇది చాలా సముచితమైన పేరు.		Madhusudana literally means ‘slayer of the demon Madhu’. Madhu was a powerful demon whom Lord Vishnu (Krishna) vanquished. This name signifies Krishna as the destroyer of evil and the one who removes obstacles and delusions, a perfect epithet for Him as He is about to dispel Arjuna’s delusion and sorrow.