Self-Control - 06 - 01

The Shloka

———

श्रीभगवानुवाच ।

अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।

स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥

———

śrī bhagavān uvāca ।

anāśritaḥ karmaphalaṁ kāryaṁ karma karoti yaḥ ।

sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ॥

———

Meaning / Summary

हा श्लोक कर्मयोगाचे महत्त्व सांगतो. फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म केल्याने चित्त शुद्ध होते आणि मोक्षाचा मार्ग सुकर होतो.

भगवान श्रीकृष्ण म्हणाले: जो मनुष्य कर्मफळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य कर्म करतो, तो खरा संन्यासी आणि योगी आहे. केवळ अग्निहोत्र न करणारा किंवा कर्म न करणारा मनुष्य संन्यासी किंवा योगी होऊ शकत नाही.

कर्मफळाची अपेक्षा न ठेवता कर्तव्य कर्म करणारा खरा संन्यासी आणि योगी असतो.

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की खरा संन्यासी आणि योगी तो आहे जो कर्मांच्या फळाची आसक्ती न ठेवता आपले कर्तव्यकर्म करतो. कर्म करणे हे महत्त्वाचे आहे, पण फळाची अपेक्षा न ठेवणे हे त्याहूनही महत्त्वाचे आहे. केवळ अग्निहोत्र न केल्याने किंवा कर्म न केल्याने कोणी संन्यासी किंवा योगी होत नाही, तर कर्मफळाच्या त्यागातून आणि कर्तव्यभावनेतून तो खरा संन्यासी आणि योगी बनतो.

This verse emphasizes the importance of karma yoga. By performing actions without expecting results, the mind becomes pure and the path to liberation becomes easier.

The Blessed Lord said: He who performs his duty without seeking the fruit of action, he is the renunciate (sannyasi) and the yogi, not he who is without fire or without action.

A person who performs his duty without attachment to the fruits of action is the true renunciate and yogi.

In this verse, Lord Krishna tells Arjuna that a true renunciate (sannyasi) and a yogi is one who performs his obligatory duty without attachment to the fruits of his actions. It is important to perform actions, but it is even more important not to expect the fruits. One does not become a renunciate or a yogi merely by abstaining from fire or by giving up actions altogether; rather, it is through the renunciation of the fruits of action and a sense of duty that one becomes a true renunciate and yogi.

Sentence - 1

———

श्रीभगवानुवाच ।

———

Meaning

भगवान श्रीकृष्ण म्हणाले.

The Blessed Lord said.

Meaning of Words

श्रीभगवान्		śrī bhagavān
श्री म्हणजे शोभा, सौंदर्य, संपत्ती आणि भगवान म्हणजे सर्व गुणसंपन्न, सामर्थ्यवान. त्यामुळे श्रीभगवान म्हणजे हे सर्व गुण असलेले भगवान श्रीकृष्ण.		The Blessed Lord “Shri” indicates auspiciousness, beauty, and prosperity, while “Bhagavan” refers to the one who possesses all divine qualities and powers. Therefore, “Shri Bhagavan” refers to Lord Krishna, who is the embodiment of all these qualities.
उवाच	uvāca	म्हणाले	said

Sentence - 2

———

अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।

———

Meaning

जो मनुष्य कर्मफळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य कर्म करतो.

He who performs his duty without seeking the fruit of action.

Meaning of Words

अनाश्रितः		anāśritaḥ
अनाश्रित आधार न घेता, अवलंबून नसलेला, आसक्ती नसलेला.		Without seeking refuge Independent, not relying on, without attachment.
कर्मफलम्		karmaphalaṁ
कर्मफळ		Fruit of action The result or reward of one’s actions.
कार्यम्	kāryaṁ	कर्तव्य	Duty
कर्म	karma	कर्म	Action
करोति	karoti	करतो	Performs
यः	yaḥ	जो	Who

Sentence - 3

———

स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ।

———

Meaning

तो खरा संन्यासी आणि योगी आहे. केवळ अग्निहोत्र न करणारा किंवा कर्म न करणारा मनुष्य संन्यासी किंवा योगी होऊ शकत नाही.

He is the renunciate (sannyasi) and the yogi, not he who is without fire or without action.

Meaning of Words

सः	saḥ	तो	He
संन्यासी		sannyāsī
संन्यासी ज्याने सर्व सांसारिक सुखांचा त्याग केला आहे असा.		Renunciate One who has renounced all worldly pleasures.
च	ca	आणि	And
योगी		yogī
योगी योगाभ्यास करणारा, आत्मसंयमी.		Yogi One who practices yoga, self-controlled.
न	na	नाही	Not
निरग्निः		niragniḥ
निरग्नि अग्निहोत्र न करणारा, ज्याने यज्ञ करणे सोडले आहे.		Without fire One who does not perform fire sacrifices, one who has given up performing yagya.
अक्रियः		ākriyaḥ
अक्रिय कर्म न करणारा, निष्क्रिय.		Without action One who does not perform actions, inactive.

---