Renunciation - 05 - 03¶

The Shloka¶

———

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।

निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

———

jñeyaḥ sa nityasaṁnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati।

nirdvandvo hi mahābāho sukhaṁ bandhātpramucyate ॥

———

Meaning / Summary¶

हा श्लोक आंतरिक वैराग्याचे महत्त्व सांगतो. खरा त्याग हा मनातल्या आसक्तीचा त्याग आहे, बाह्य कर्मकांड नाही.

हे महाबाहो अर्जुना, जो मनुष्य कोणत्याही गोष्टीचा द्वेष करत नाही आणि कशाचीही इच्छा धरत नाही, तो नित्य संन्यासी आहे असे समजा. कारण तो द्वंद्वातीत होऊन सुखरूपपणे सांसारिक बंधनातून मुक्त होतो.

जो द्वेष व इच्छांपासून मुक्त आहे, तोच खरा संन्यासी आहे. द्वंद्वातीत होऊन तो बंधनातून मुक्त होतो.

या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की खरा संन्यासी तो नाही जो बाह्यतः सर्व कर्मे सोडून देतो, तर तो आहे जो अंतःकरणात द्वेष आणि इच्छा यांपासून मुक्त आहे. जो व्यक्ती सुख-दुःख, मान-अपमान अशा द्वंद्वांच्या पलीकडे जातो, तो सहजपणे सांसारिक बंधनांतून मुक्त होतो आणि शांतीचा अनुभव घेतो. इच्छा आणि द्वेष हेच माणसाला बांधून ठेवतात, यांच्यापासून मुक्त झाल्यास मुक्ती मिळते.

This verse emphasizes the importance of inner renunciation. True renunciation is the renunciation of attachment in the mind, not external rituals.

He, O mighty-armed Arjuna, who neither hates nor desires, is known as a perpetual renunciate. Free from dualities, he is easily liberated from bondage.

One who is free from hatred and desires is the true renunciate. Transcending dualities, he is liberated from bondage.

In this verse, Lord Krishna explains to Arjuna that a true renunciate is not one who outwardly abandons all actions, but one who is free from hatred and desires in his heart. The person who transcends dualities like happiness and sorrow, honor and dishonor, is easily liberated from worldly bondage and experiences peace. Desire and hatred bind a person; liberation is attained by becoming free from them.

Sentence - 1¶

———

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी

———

Meaning¶

तो नित्य संन्यासी आहे असे जाणावे.

He is to be known as a perpetual renunciate.

Meaning of Words¶

ज्ञेयः		jñeyaḥ
जाणून घ्यावा, माहीत असावा ओळखला जावा, समजून घ्यावा. ज्याच्याबद्दल माहिती असणे आवश्यक आहे.		To be known, to be understood; should be recognized as.
स		saḥ
तो		He That person, the one being discussed.
नित्यसंन्यासी		nityasaṁnyāsī
नित्य संन्यासी कायमचा संन्यासी, नेहमीचा त्याग करणारा.		Perpetual renunciate One who has renounced perpetually; always in a state of renunciation.

Sentence - 2¶

———

यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।

———

Meaning¶

जो द्वेष करत नाही आणि (कोणत्याही गोष्टीची) इच्छा धरत नाही.

Who neither hates nor desires.

Meaning of Words¶

यः	yaḥ	जो मनुष्य.	Who
न	na	नाही	Not
द्वेष्टि		dveṣṭi
द्वेष करतो तिरस्कार करतो, आवडत नाही.		Hates Feels aversion towards, dislikes intensely.
काङ्क्षति		kāṅkṣati
इच्छा धरतो लालसा ठेवतो, अपेक्षा करतो.		Desires Longs for, yearns for.

Sentence - 3¶

———

निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो

———

Meaning¶

हे महाबाहो (अर्जुना), (कारण तो) द्वंद्वातीत (असतो).

For, O mighty-armed (Arjuna), (he is) free from dualities.

Meaning of Words¶

निर्द्वन्द्वो		nirdvandvo
द्वंद्वातीत द्वंद्वांच्या पलीकडे गेलेला, सुख-दुःख, मान-अपमान अशा भावनांच्या पलीकडे.		Free from dualities Beyond dualities; unaffected by pairs of opposites such as pleasure and pain, honor and dishonor.
हि	hi	कारण	For, Indeed
महाबाहो		mahābāho
हे महाबाहो हे बलवान भुजा असणाऱ्या अर्जुना (कृष्णाने अर्जुनाला दिलेले नाव).		O mighty-armed one O Arjuna, the one with mighty arms (an epithet used by Krishna for Arjuna, signifying his strength and prowess).

Sentence - 4¶

———

सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

———

Meaning¶

(तो) सुखाने बंधनातून मुक्त होतो.

He is easily liberated from bondage.

Meaning of Words¶

सुखं		sukhaṁ
सुखाने सहजपणे, आनंदाने.		Easily, happily Easily, joyfully, effortlessly.
बन्धात्		bandhāt
सांसारिक बंधनातून, कर्मांच्या बंधनातून.		From bondage From the bonds of worldly existence, from the chains of karma.
प्रमुच्यते		pramucyate
मुक्त होतो सुटका होते, स्वतंत्र होतो.		Is liberated Is freed, is released.