Renunciation - 05 - 01

The Shloka

———

अर्जुन उवाच।

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।

यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥

———

Arjuna uvāca.

Sannyāsaṁ karmaṇāṁ kṛṣṇa punaryogaṁ ca śaṁsasi.

Yacchreya etayorekaṁ tanme brūhi suniścitam.

———

Meaning / Summary

हा श्लोक पाचव्या अध्यायाची सुरुवात करतो, जिथे अर्जुन अजूनही संन्यास (कर्मांचा त्याग) आणि कर्मयोग (अनासक्त भावाने कर्म करणे) या संकल्पनांबद्दल गोंधळलेला आहे आणि स्पष्टीकरण शोधत आहे. त्याचा प्रश्न अनेक आध्यात्मिक साधकांना पडणाऱ्या मूलभूत द्विधा मनःस्थितीवर प्रकाश टाकतो: जगातून माघार घ्यावी की त्यात निस्वार्थपणे सामील व्हावे. पुढील श्लोकांमध्ये कृष्णाचे उत्तर या वरवर पाहता विरोधाभासी मार्गांचा समेट करेल, हे अधोरेखित करेल की खरा त्याग म्हणजे कर्मे सोडून देणे नाही, तर त्यांच्या फळांबद्दलची आसक्ती सोडणे आहे.

अर्जुन म्हणाला: हे कृष्णा, तू कर्मांच्या संन्यासाची (त्यागाची) आणि पुन्हा कर्मयोगाची (कर्म करण्याच्या मार्गाची) प्रशंसा करत आहेस. या दोहोंपैकी जे निश्चितपणे श्रेष्ठ आहे, ते मला निश्चितपणे सांग.

अर्जुन श्रीकृष्णाला आपली गोंधळलेली अवस्था सांगतो. तो म्हणतो की कृष्ण कर्मांच्या त्यागाची (संन्यास) आणि निष्काम कर्म करण्याची (कर्मयोग) या दोन्ही मार्गांची स्तुती करत आहे. म्हणून अर्जुन या दोन मार्गांपैकी कोणता मार्ग निश्चितपणे श्रेष्ठ आहे, हे स्पष्टपणे विचारत आहे.

This shloka marks the beginning of the fifth chapter, where Arjuna, still grappling with the concepts of Sannyasa (renunciation) and Karma Yoga (action in devotion), seeks clarification. His question highlights a fundamental dilemma many spiritual seekers face: whether to withdraw from the world or to engage in it selflessly. Krishna’s answer in the subsequent verses will reconcile these seemingly contradictory paths, emphasizing that true renunciation is not about abandoning action but about abandoning attachment to its results.

Arjuna said: O Krishna, you are praising both the renunciation of actions (Sannyasa) and then again the performance of actions (Karma Yoga). Please tell me definitively which one of these two is superior.

Arjuna expresses his confusion to Krishna, noting that Krishna has advocated both the path of renouncing actions (Sannyasa) and the path of performing actions without attachment (Karma Yoga). He seeks a clear, decisive answer on which of these two paths is truly superior for spiritual progress.

Sentence - 1

———

अर्जुन उवाच।

———

Meaning

अर्जुन म्हणाला:

Arjuna said:

Meaning of Words

अर्जुन		Arjuna
अर्जुन हे प्राचीन हिंदू महाकाव्य महाभारतातील एक प्रमुख पात्र आणि भगवद्गीतेतील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व आहे. तो पांडवांपैकी तिसरा बंधू, एक महान योद्धा आणि भगवान कृष्णाचा शिष्य व प्रिय मित्र आहे. भगवद्गीता मूलतः कृष्ण आणि अर्जुन यांच्यातील संवाद आहे.		Arjuna is one of the central characters of the ancient Hindu epic Mahabharata and a key figure in the Bhagavad Gita. He is the third of the Pandava brothers, a great warrior, and a disciple and dear friend of Lord Krishna. The Bhagavad Gita is essentially a dialogue between Krishna and Arjuna.
उवाच	uvāca	म्हणाला	said

Sentence - 2

———

संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।

———

Meaning

हे कृष्णा, तू कर्मांच्या त्यागाची (संन्यासाची) आणि पुन्हा कर्मयोगाची (कर्म करण्याच्या मार्गाची) प्रशंसा करत आहेस.

O Krishna, you praise both the renunciation of actions and again, the yoga of action.

Meaning of Words

संन्यासं		sannyāsaṁ
संन्यास, त्याग संन्यास म्हणजे सर्व ऐहिक क्रिया, आसक्ती आणि कर्मांच्या फळांचा पूर्णपणे त्याग करणे. हे सहसा संन्यासी किंवा साधूच्या जीवनशैलीशी संबंधित असते, जिथे व्यक्ती स्वतःला पूर्णपणे आध्यात्मिक मार्गाला वाहून घेते.		Sannyasa refers to the complete renunciation or abandonment of all worldly activities, attachments, and the fruits of actions. It is often associated with the ascetic life of a monk or hermit, dedicating oneself entirely to spiritual pursuits.
कर्मणां	karmaṇāṁ	कर्मांचा, कृतींचा	of actions
कृष्ण		kṛṣṇa
हे कृष्णा कृष्ण म्हणजे भगवान श्रीकृष्ण, जो अर्जुनाचा सारथी, मार्गदर्शक आणि परब्रह्म परमेश्वर आहे, जो भगवद्गीतेचे उपदेश देत आहे.		O Krishna Krishna is addressing Lord Krishna, his charioteer, mentor, and the Supreme Personality of Godhead, who is delivering the discourse of the Bhagavad Gita.
पुनः	punaḥ	पुन्हा	again
योगं		yogaṁ
कर्मयोग म्हणजे निष्काम कर्माचा मार्ग, म्हणजेच आपल्या कर्मांच्या फळांबद्दल आसक्ती न ठेवता कर्तव्ये पार पाडणे. हे जगात कर्तव्य आणि अनासक्तीच्या भावनेने सहभागी होण्याबद्दल आहे, जिथे सर्व प्रयत्न ईश्वराला समर्पित केले जातात.		yoga of action Karma Yoga refers to the path of selfless action, performing one’s duties without attachment to the results or fruits of those actions. It is about engaging in the world with a sense of duty and detachment, offering all efforts to the divine.
च	ca	आणि	and
शंससि		śaṁsasi
तू प्रशंसा करतोस, स्तुती करतोस		you praise

Sentence - 3

———

यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥

———

Meaning

या दोहोंपैकी एक जे निश्चितपणे श्रेयस्कर आहे, ते मला सांग.

Tell me definitively which one of these two is better.

Meaning of Words

यत्	yat	जे	which
श्रेयः		śreyaḥ
अधिक चांगले, श्रेष्ठ, कल्याणकारी श्रेय म्हणजे जे अंतिम कल्याणकारी आहे, आध्यात्मिक उन्नतीकडे आणि चिरस्थायी चांगुलपणाकडे घेऊन जाते, याउलट ‘प्रेय’ म्हणजे जे तात्काळ सुखद वाटते परंतु दीर्घकाळात फायदेशीर नसते.		better, superior Shreya refers to that which is ultimately beneficial, leading to spiritual welfare and lasting good, as opposed to ‘Preya’ which means that which is immediately pleasant but may not be beneficial in the long run.
एतयोः	etayoḥ	या दोहोंपैकी	of these two
एकं	ekaṁ	एक	one
तत्	tat	ते	that
मे	me	मला	to me
ब्रूहि	brūhi	सांग	tell, speak
सुनिश्चितम्		suniścitam
निश्चितपणे, खात्रीने		definitively, for sure

---