Field and the Knower of the Field - 13 - 02

The Shloka

———

श्रीभगवानुवाच ।

इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।

एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥

———

ശ്രീഭഗവാനുവാച.

ഇദം ശരീരം കൗന്തേയ ക്ഷേത്രമിത്യഭിധീയതേ.

ഏതദ്യോ വേത്തി തം പ്രാഹുഃ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഇതി തദ്വിദഃ.

———

Śrībhagavānuvāca.

Idaṁ śarīraṁ Kaunteya kṣetramityabhidhīyate.

Etadyo vetti taṁ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ.

———

Meaning / Summary

ഭഗവദ്ഗീതയുടെ പതിമൂന്നാം അധ്യായത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്താപരമായ അടിസ്ഥാനം മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ഈ ശ്ലോകം നിർണ്ണായകമാണ്, ഇത് ക്ഷേത്രത്തെയും ക്ഷേത്രജ്ഞനെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഭൗതിക ശരീരവും ബോധമുള്ള ആത്മാവും തമ്മിലുള്ള നിർണായകമായ വ്യത്യാസം ഇത് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ശരീരം ‘ക്ഷേത്രം’ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു, കാരണം അവിടെയാണ് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്, അവയുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നത്, ഒരു കർഷകൻ വയൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നത് പോലെ. ശരീരത്തിൽ വസിക്കുകയും അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോധവാനായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആത്മാവിനെ ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കുന്നത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്കും ആത്മീയ മോചനത്തിലേക്കും ഉള്ള ആദ്യപടിയാണ്. നമ്മൾ വെറും ശരീരങ്ങളല്ല, മറിച്ച് അതിൽ വസിക്കുന്ന ബോധമുള്ള സത്തകളാണെന്ന് ഇത് ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

ശ്രീ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കുന്തീപുത്രാ, ഈ ശരീരം ‘ക്ഷേത്രം’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നവനെ ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’ എന്ന് തത്വജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ശരീരത്തെ ‘ക്ഷേത്രം’ (പ്രവർത്തനങ്ങളുടെയും അനുഭവങ്ങളുടെയും വയൽ) എന്നും അതിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനെ അഥവാ ചൈതന്യത്തെ ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’ (ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നവൻ) എന്നും നിർവചിക്കുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം ആത്മീയ സത്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾക്ക് അറിയാം.

This shloka is foundational to understanding the philosophical basis of the Bhagavad Gita’s Chapter 13, which deals with Kshetra (the field) and Kshetrajna (the knower of the field). It introduces the crucial distinction between the material body and the conscious soul. The body is termed ‘Kshetra’ because it is where actions (karma) are performed and where the results are experienced, much like a farmer cultivates a field. The soul, which resides within the body and is aware of its activities, is called ‘Kshetrajna’. Understanding this difference is the first step towards self-realization and spiritual liberation. It emphasizes that we are not merely our bodies, but conscious entities inhabiting them.

The Supreme Lord said: O son of Kunti, this body is called the field. And he who knows this (field) is called the knower of the field by those who know the truth.

In this shloka, Lord Krishna defines the body as ‘Kshetra’ (the field of activities and experiences) and the soul or consciousness that dwells within it as ‘Kshetrajna’ (the knower of the field). This distinction is recognized by wise persons who understand spiritual truths.

Sentence - 1

———

श्रीभगवानुवाच ।

———

Meaning

ശ്രീ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു:

The Supreme Lord said:

Meaning of Words

श्रीभगवान्		ശ്രീഭഗവാൻ		Śrībhagavān
ശ്രീ ഭഗവാൻ എല്ലാ ഐശ്വര്യങ്ങളോടും കൂടിയ ഈശ്വരനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഭഗവദ്ഗീതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദിവ്യജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ ‘ശ്രീഭഗവാൻ’ എന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.			The Supreme Lord Refers to Lord Krishna, who is considered the Supreme Personality of Godhead, full in all opulences. In the context of Bhagavad Gita, ‘Shri Bhagavan’ specifically denotes Krishna delivering divine knowledge.
उवाच		ഉവാച		uvāca
പറഞ്ഞു			said

Sentence - 2

———

इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।

———

Meaning

കുന്തീപുത്രാ, ഈ ശരീരം ‘ക്ഷേത്രം’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

O son of Kunti, this body is called the field.

Meaning of Words

इदं		ഇദം		idaṁ
ഈ			this
शरीरं		ശരീരം		śarīraṁ
ശരീരം പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളായ ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിവയാൽ നിർമ്മിതമായ ഭൗതികഘടന. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഒരു ജീവിക്ക് ഭൗതിക ലോകത്തെ അനുഭവിക്കാനുള്ള വാഹനമാണിത്.			body The physical structure composed of the five great elements (earth, water, fire, air, ether), along with the senses, mind, and intellect. It is the vehicle through which a living entity experiences the material world.
कौन्तेय		കൗന്തേയ		Kaunteya
കുന്തീപുത്രാ അർജ്ജുനനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഒരു പദമാണിത്. കുന്തീദേവിയുടെ പുത്രനായതുകൊണ്ടാണ് അർജ്ജുനനെ ‘കൗന്തേയ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഈ അഭിസംബോധന വാത്സല്യവും അർജ്ജുനന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ വംശപരമ്പരയെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇത് ഉപദേശത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തിപരവും ഗാഢവുമാക്കുന്നു.			O son of Kunti This is an address to Arjuna, referring to him as the son of Kunti. Kunti was the mother of the Pandavas. This address implies affection and reminds Arjuna of his noble lineage, making the teaching more personal and intimate.
क्षेत्रम्		ക്ഷേത്രം		kṣetram
ക്ഷേത്രം സാധാരണയായി ‘വയൽ’ എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. ഇവിടെ, ഇത് ശരീരത്തെയും ഭൗതിക അസ്തിത്വത്തിന്റെ മുഴുവൻ മേഖലയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതിൽ മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹംകാരം, പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നു. ഒരു കർഷകൻ വയലിൽ വിത്ത് വിതച്ച് വിളവെടുക്കുന്നതുപോലെ, കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുകയും അവയുടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇടമാണിത്.			the field Literally ‘field’. In this context, it refers to the body and the entire realm of material existence, including the mind, intelligence, ego, and the five elements. It is where actions (karma) are performed and where the fruits of those actions are reaped, much like seeds are sown and harvested in a farmer’s field.
इति		ഇതി		iti
എന്ന്			thus
अभिधीयते		അഭിധീയതേ		abhidhīyate
വിളിക്കപ്പെടുന്നു			is called

Sentence - 3

———

एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥

———

Meaning

ഈ ക്ഷേത്രത്തെ അറിയുന്നവനെ ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’ എന്ന് തത്വജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

Those who know the truth say that he who knows this (field) is called the knower of the field.

Meaning of Words

एतद्		ഏതത്		etat
ഈ (ക്ഷേത്രത്തെ) ശ്ലോകത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്ത് പരാമർശിച്ച ‘ക്ഷേത്രം’ അഥവാ ശരീരം/ഭൗതിക ലോകം എന്നതിനെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവവും ഘടകങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനെ ഇത് അർത്ഥമാക്കുന്നു.			this (field) Refers to the ‘Kshetra’ or the body/material realm mentioned in the previous part of the shloka. It implies understanding the nature and components of the field.
यः		യഃ		yaḥ
ആര്			who
वेत्ति		വേത്തി		vetti
അറിയുന്നുവോ			knows
तं		തം		taṁ
അവനെ			him
प्राहुः		പ്രാഹുഃ		prāhuḥ
അവർ പറയുന്നു			they call
क्षेत्रज्ञः		ക്ഷേത്രജ്ഞഃ		kṣetrajñaḥ
‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’ എന്നത് ആത്മാവിനെയോ അഥവാ ചൈതന്യത്തെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ക്ഷേത്ര’ത്തെ (ശരീരം/ഭൗതിക ലോകം) അനുഭവിക്കുന്ന എന്നാൽ അതിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായ ദ്രഷ്ടാവും ബോധവാനായ സത്തയുമാണത്. ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ആത്മാവാണ്, അത് ശാശ്വതവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമാണ്, ക്ഷണികവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ശരീരം പോലെയല്ല.			The ‘knower of the field’ refers to the soul (Ātmā) or consciousness. It is the observer, the conscious entity that experiences the ‘Kshetra’ (body/material realm) but is distinct from it. The Kshetrajna is the spirit soul, which is eternal and unchanging, unlike the temporary and ever-changing body.
तद्विदः		തദ്വിദഃ		tadvidaḥ
അതിനെ അറിയുന്നവർ (തത്വജ്ഞാനികൾ) ആത്മീയ ജ്ഞാനം നേടിയവരെ, അതായത് ശരീരം (ക്ഷേത്രം), ആത്മാവ് (ക്ഷേത്രജ്ഞൻ) എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കിയ ജ്ഞാനികളെയും തത്വജ്ഞാനികളെയും പ്രബുദ്ധരായ വ്യക്തികളെയും ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ആഴത്തിലുള്ള സത്യത്തിന്റെ അധികാരികളാണിവർ.			those who know that (truth) Refers to those who possess spiritual knowledge, the wise sages, philosophers, and enlightened beings who understand the distinction between the body (Kshetra) and the soul (Kshetrajna). They are the authorities on this profound truth.

---