Supreme Person - 15 - 03

The Shloka

———

न रूपमस्येह तथोपलभ्यते

नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।

अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलं

असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥

———

ન રૂપમસ્યેહ તથોપલભ્યતે નાન્તો ન ચાદિર્ન ચ સમ્પ્રતિષ્ઠા ।

અશ્વત્થેનમેં સુવિરૂઢમૂલં અસઙ્ગશસ્ત્રેણ દૃઢેન છિત્ત્વા ॥

———

Na rūpamasya iha tathopalabhyate nānto na cādirm na ca sampratiṣṭhā ।

aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlaṃ asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક ભૌતિક જગતનું વર્ણન કરે છે, જેની તુલના ઊંડા મૂળ ધરાવતા પીપળાના વૃક્ષ સાથે કરવામાં આવી છે. તે જણાવે છે કે આ ‘વૃક્ષ’ નું સાચું સ્વરૂપ, આરંભ, અંત અને સ્થિરતા સરળતાથી સમજી શકાતા નથી. આ ચક્રમાંથી મુક્ત થવાનો એકમાત્ર રસ્તો એ છે કે અનાશક્તિ (વૈરાગ્ય) અને જ્ઞાનના શક્તિશાળી સાધન વડે તેના ઊંડા મૂળને કાપી નાખવા.

આ સંસાર રૂપી પીપળાના વૃક્ષનું સ્વરૂપ આ પ્રમાણે જણાતું નથી, તેનો અંત નથી, તેનો આરંભ નથી, અને તેની સ્થિરતા પણ નથી. આ ખૂબ ઊંડા મૂળવાળા સંસાર વૃક્ષને, અનાશક્તિ રૂપી મજબૂત કુહાડી વડે કાપીને.

ઊંડા મૂળવાળા પીપળાના વૃક્ષ જેવા આ ભૌતિક જગતનો કોઈ સ્પષ્ટ આરંભ, અંત કે સ્થિર સ્વરૂપ નથી. તેના બંધનમાંથી છૂટવા માટે, તેને અનાશક્તિની મજબૂત કુહાડી વડે કાપવું જોઈએ.

આ શ્લોક ભૌતિક જગતની ભ્રામક અને ક્ષણિક પ્રકૃતિનું વર્ણન કરે છે. તેની સરખામણી ઊંડા મૂળવાળા વિશાળ પીપળાના વૃક્ષ સાથે કરવામાં આવી છે, જે અસ્તિત્વના ચક્રનું પ્રતીક છે. શ્લોક જણાવે છે કે આ બ્રહ્માંડીય અભિવ્યક્તિ, વૃક્ષની જેમ, કોઈ ગ્રહણ કરી શકાય તેવું સ્વરૂપ ધરાવતી નથી જે પરંપરાગત અર્થમાં નિશ્ચિત અથવા સમજી શકાય તેવું હોય. તેનો કોઈ નિશ્ચિત આરંભ, અંતિમ અંત, કે સ્થિર આધાર નથી. આ સૂચવે છે કે ભૌતિક જગત સતત પરિવર્તનમાં છે, અને તેનું સાચું સ્વરૂપ સામાન્ય સમજની બહાર છે. બીજો ભાગ એક ઉપાય સૂચવે છે: આ બંધનમાંથી મુક્ત થવા માટે, વ્યક્તિએ આ વૃક્ષના મૂળને કાપી નાખવા જોઈએ. આ છેદન માટેનું સાધન ‘અનાશક્તિનું કુહાડી’ (‘અસંગશસ્ત્રેણ’) છે, જેને ‘દ્રઢ’ (‘દ્રઢેન’) તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે સાંસારિક વસ્તુઓ અને સંબંધોની અસ્થાયી પ્રકૃતિને સમજવાથી, અને આત્માને ભૌતિક શરીર અને મનથી અલગ જાણીને, અડગ વૈરાગ્ય દ્વારા, વ્યક્તિ આ જગતના ઊંડા મૂળવાળા ભ્રમને કાપી શકે છે અને મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

આ શ્લોક સાથે ભગવદ્ ગીતામાં સીધી રીતે જોડાયેલી કોઈ ચોક્કસ વાર્તા નથી. જો કે, પીપળાના વૃક્ષનું રૂપક ભૌતિક જગતની પ્રકૃતિ અને પુનર્જન્મના ચક્રને સમજાવવા માટે વપરાય છે. વૃક્ષ સમગ્ર બ્રહ્માંડનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેની ડાળીઓ ઉપર અને નીચે વિસ્તરેલી છે, જે અસ્તિત્વના વિવિધ ક્ષેત્રો દર્શાવે છે. તેના મૂળ વ્યક્તિઓને આ ચક્ર સાથે બાંધતી આસક્તિઓ અને ઇચ્છાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. અનાશક્તિની કુહાડી વડે આ વૃક્ષને કાપવાની પ્રથા મુક્તિ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કરવા માટેનો આધ્યાત્મિક અનુશાસન છે.

This verse explains the nature of the material world, comparing it to a deep-rooted banyan tree. It states that the true form, beginning, end, and stability of this ‘tree’ are not easily perceived. The only way to transcend this cycle and attain liberation is by severing its deep roots with the powerful tool of detachment (non-attachment) and wisdom.

Its form is not perceived like this in this world, nor its end, nor its beginning, nor its stability. Having cut this banyan tree of the world, which is very deeply rooted, with the strong axe of non-attachment.

The material world, like a deep-rooted banyan tree, has no discernible beginning, end, or stable form. To escape its entanglement, one must cut it down with the sharp axe of non-attachment.

This verse describes the illusory and transient nature of the material world. It is compared to a vast, deeply rooted Ashvattha (banyan) tree, symbolizing the cycle of existence. The verse states that this cosmic manifestation, like the tree, does not possess a perceivable form that is fixed or understandable in the conventional sense. It lacks a definitive beginning, an ultimate end, or a stable foundation. This implies that the material world is in constant flux, and its true nature is beyond ordinary comprehension. The second part offers a solution: to be liberated from this entanglement, one must sever the roots of this tree. The tool for this severance is the ‘axe of non-attachment’ (‘asaṅgaśastreṇa’), which is described as ‘strong’ (‘dṛḍhena’). This means that through unwavering detachment, understanding the impermanent nature of worldly possessions and relationships, and realizing the self as distinct from the material body and mind, one can cut through the deep-rooted illusions of this world and attain freedom.

There isn’t a specific narrative story directly attached to this shloka in the Bhagavad Gita. However, the metaphor of the Ashvattha tree is a recurring theme used to explain the nature of the material world and the cycle of reincarnation. The tree represents the entire universe, its branches reaching upwards and downwards, signifying different realms of existence. Its roots represent the attachments and desires that bind individuals to this cycle. The practice of cutting this tree with the axe of non-attachment is a spiritual discipline aimed at achieving liberation (Moksha).

Sentence - 1

———

न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।

———

Meaning

આ લોકમાં તેનું સ્વરૂપ આ પ્રમાણે જણાતું નથી, તેનો અંત નથી, તેનો આદિ નથી, અને તેની સ્થિરતા પણ નથી.

Its form is not perceived like this in this world, nor its end, nor its beginning, nor its stability.

Meaning of Words

रूपम्		રૂપમ્		rūpam
તેનું બાહ્ય સ્વરૂપ, પ્રગટ થયેલું રૂપ.			Its appearance, manifestation, or physical form.
अस्य		અસ્ય		asya
તેનું આ (વૃક્ષ) નું.			of it Referring to the ‘Ashvattha’ tree, indicating possession or relation.
इह		ઇહ		iha
આ દુનિયામાં આ ભૌતિક જગતમાં.			in this world In this material existence or this world.
तथा		તથા		tathā
આમ			thus
उपलभ्यते		ઉપલભ્યતે		upalabhyate
જણાય છે/ઉપલબ્ધ થાય છે પ્રાપ્ત થાય છે, સમજાય છે, દેખાય છે. ઇન્દ્રિયો અથવા બુદ્ધિ દ્વારા જે જાણી શકાય.			is perceived/known Is perceived, understood, or found. It implies a sensory or intellectual grasp.
अन्तः		અન્તઃ		antaḥ
અંત સમાપ્તિ, પૂર્ણાહુતિ.			end The termination or conclusion of this cosmic manifestation.
न		ન		na
નહીં			nor
आदिः		આદિઃ		ādiḥ
આદિ શરૂઆત, ઉદ્ભવ.			beginning The origin or commencement of this cosmic manifestation.
च		ચ		ca
અને			nor
सम्प्रतिष्ठा		સમ્પ્રતિષ્ઠા		sampratiṣṭhā
સ્થિરતા/આધાર સ્થાયી આધાર, ટેકો, જેના પર તે ટકેલું છે.			stability/foundation The stable foundation, support, or basis upon which it rests.

Sentence - 2

———

अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलं असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥

———

Meaning

આ સંસાર રૂપી પીપળાના વૃક્ષને, જેના મૂળ ખૂબ ઊંડા સુધી વિસ્તરેલા છે, તેને અનાશક્તિ નામના મજબૂત કુહાડી વડે કાપીને.

Having cut this banyan tree of the world, which is very deeply rooted, with the strong axe of non-attachment.

Meaning of Words

अश्वत्थम्		અશ્વત્થમ		aśvattham
આ પીપળાનું વૃક્ષ, જે ભૌતિક જગત અથવા જન્મ-મરણના ચક્રનું પ્રતીક છે.			this banyan tree Refers to the ‘Ashvattha’ tree, used metaphorically for the material world or cycle of birth and death.
सुविरूढमूलम्		સુવિરૂઢમૂલમ્		suvirūḍhamūlam
ખૂબ ઊંડા મૂળવાળું જેનાં મૂળ ખૂબ ઊંડા અને દ્રઢતાથી સ્થાપિત થયેલાં છે.			very deeply rooted Having roots that have spread very deep and are firmly established.
असङ्गशस्त्रेण		અસઙ્ગશસ્ત્રેણ		asaṅgaśastreṇa
અનાશક્તિ રૂપી શસ્ત્ર વડે અનાશક્તિ (રાગ-દ્વેષ રહિત ભાવ) ના શસ્ત્ર વડે. ‘શસ્ત્ર’ એટલે હથિયાર કે શાસ્ત્ર. અહીં તે અનાશક્તિના જ્ઞાન કે અભ્યાસનો ભાવ સૂચવે છે.			with the axe of non-attachment With the weapon of detachment or non-attachment; ‘Shastra’ means weapon or scripture. Here it implies the knowledge or practice of detachment.
दृढेन		દ્રઢેન		dṛḍhena
મજબૂત, અડગ, અચળ, શક્તિશાળી.			strong Firm, steadfast, unshakeable, or powerful.
छित्त्वा		છિત્ત્વા		chittvā
કાપીને કાપી નાખીને, અલગ કરીને, નાશ કરીને.			having cut Having cut down, severed, or destroyed.

---