Supreme Person - 15 - 02

The Shloka

———

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा

गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।

अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि

कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥

———

અધશ્ચોર્ધ્વં પ્રસૃતાસ્તસ્ય શાખા ગુણપ્રવૃદ્ધા વિષયપ્રવાલાઃ ।

અધશ્ચ મૂલાન્યનુસન્તતાનિ કર્માનુબન્ધીનિ મનુષ્યલોકે ॥

———

Adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ ।

Adhaśca mūlānyanusantatāni karmānubandhīni manuṣyaloke ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક અશ્વત્થ વૃક્ષના સ્વરૂપ પર વધુ પ્રકાશ પાડે છે, જે ભૌતિક અસ્તિત્વ (સંસાર) નું પ્રતીક છે. તે સમજાવે છે કે કેવી રીતે શાખાઓ (વિવિધ જીવન સ્વરૂપો અને લોક) ત્રણ ગુણો (સત્વ, રજસ, તમસ - ભૌતિક પ્રકૃતિના ગુણધર્મો) દ્વારા પોષાય છે અને કેવી રીતે ઇન્દ્રિય વિષયો તેના કોમળ પાંદડા અથવા પોષણ તરીકે કાર્ય કરે છે. સૌથી અગત્યનું, તે માનવલોકમાં નીચે ફેલાયેલી ગૌણ જડને પ્રકાશિત કરે છે. આ જડ ઊંડી બેઠેલી ઇચ્છાઓ, આસક્તિઓ અને સુપ્ત સંસ્કારો (વાસનાઓ) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે વ્યક્તિઓને ચોક્કસ કાર્યો (કર્મ) અને તેની પ્રતિક્રિયાઓ સાથે બાંધે છે, જેનાથી જન્મ અને મૃત્યુનું ચક્ર ચાલુ રહે છે. માનવલોકનો ખાસ ઉલ્લેખ એટલા માટે કરવામાં આવ્યો છે કારણ કે તે એવું ક્ષેત્ર છે જ્યાં જીવો પાસે સભાન કાર્ય કરવાની ક્ષમતા અને કાં તો તેમની ગુંચવણને વધુ ઊંડી બનાવવાની અથવા મુક્તિ મેળવવાની તક હોય છે.

તેની શાખાઓ, સત્વ, રજસ અને તમસ - આ ત્રણ ગુણો દ્વારા પોષાઈને ઉપર અને નીચે ફેલાયેલી છે, અને તેના અંકુર ઇન્દ્રિયોના વિષયો છે. અને તેની (ગૌણ) જડ પણ નીચે મનુષ્યલોકમાં ફેલાયેલી છે, જે કર્મોના બંધન કરનારી છે.

બીજો શ્લોક સંસારરૂપી કોસ્મિક વૃક્ષની શાખાઓનું વર્ણન કરે છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તે ભૌતિક પ્રકૃતિના ત્રણ ગુણો દ્વારા પોષાઈને ઉપર અને નીચે બંને તરફ ફેલાયેલી છે. ઇન્દ્રિયોના વિષયો આ શાખાઓના કોમળ અંકુર જેવા છે. વધુમાં, તે સમજાવે છે કે આ વૃક્ષના ગૌણ મૂળ માનવલોકમાં નીચે ફેલાયેલા છે, જે જીવોને કાર્ય અને તેના કર્મના પરિણામો સાથે બાંધતી ઇચ્છાઓ અને આસક્તિઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

This shloka further elaborates on the nature of the Ashvattha tree, which symbolizes material existence (samsara). It explains how the branches (various life forms and realms) are sustained by the three Gunas (modes of material nature: goodness, passion, ignorance) and how the sense objects act as their tender leaves or nourishment. More importantly, it highlights the secondary roots that extend downwards into the human world. These roots represent the deep-seated desires, attachments, and latent impressions (vasanas) that bind individuals to specific actions (karma) and their reactions, thereby perpetuating the cycle of birth and death. The human world is specifically mentioned because it is the realm where beings have the capacity for conscious action and the opportunity to either deepen their entanglement or seek liberation.

Its branches, nourished by the three modes of material nature (Sattva, Rajas, Tamas), extend both above and below, and their shoots are the objects of the senses. And its roots extend downwards into the human world, leading to actions and their consequences.

The second verse describes the branches of the cosmic tree of samsara, stating that they extend both upwards and downwards, nourished by the three Gunas of material nature. The objects of the senses are like the tender shoots of these branches. Furthermore, it explains that the secondary roots of this tree extend downwards into the human realm, representing the desires and attachments that bind beings to action and its karmic consequences.

Sentence - 1

———

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।

———

Meaning

તેની શાખાઓ, સત્વ, રજસ અને તમસ - આ ત્રણ ગુણો દ્વારા પોષાઈને ઉપર અને નીચે ફેલાયેલી છે, અને તેના અંકુર ઇન્દ્રિયોના વિષયો છે.

Its branches, nourished by the three modes of material nature (Sattva, Rajas, Tamas), extend both above and below, and their shoots are the objects of the senses.

Meaning of Words

अधश्चोर्ध्वं		અધશ્ચોર્ધ્વં		adhaścordhvaṃ
આ સંયુક્ત શબ્દ ‘અધઃ’ (નીચે), ‘ચ’ (અને), અને ‘ઊર્ધ્વમ્’ (ઉપર) ને જોડે છે. તેનો અર્થ એ છે કે આ બ્રહ્માંડીય વૃક્ષની શાખાઓ બધી દિશાઓમાં, એટલે કે નીચે અને ઉપર બંને તરફ વિસ્તરેલી છે, જે અસ્તિત્વના વિવિધ સ્તરો અને જુદા જુદા જીવ સ્વરૂપોનું પ્રતીક છે.			Below and above This compound word combines ‘adhaḥ’ (below), ‘ca’ (and), and ‘ūrdhvam’ (above). It signifies that the branches of this cosmic tree spread widely in all directions, symbolizing the various levels of existence and different life forms.
प्रसृताः		પ્રસૃતાઃ		prasṛtāḥ
ફેલાયેલી આ શબ્દ વિસ્તૃત, ફેલાયેલું અથવા પ્રસરેલું છે તે દર્શાવે છે. અહીં તે વૃક્ષની શાખાઓના વિશાળ વિસ્તારનો ઉલ્લેખ કરે છે.			Spread This word denotes something that is extended, spread out, or diffused. Here it refers to the wide expansion of the tree’s branches.
तस्य		તસ્ય		tasya
તેની ગત શ્લોકમાં ઉલ્લેખિત કલ્યાણકારી વૃક્ષ (અશ્વત્થ) નો ઉલ્લેખ કરે છે, જે જન્મ, મૃત્યુ અને પુનર્જન્મ (સંસાર) ના ચક્રનું પ્રતીક છે.			Its Refers to the cosmic tree (Ashvattha) mentioned in the previous shloka, which represents the cycle of birth, death, and rebirth (samsara).
शाखाः		શાખાઃ		śākhāḥ
બ્રહ્માંડીય વૃક્ષની રૂપક કથામાં, શાખાઓ ભૌતિક જગતમાં અસ્તિત્વના વિવિધ સ્વરૂપો અને વિવિધ ક્ષેત્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જેમાં સર્વોચ્ચ સ્વર્ગથી લઈને નીચલા લોક સુધી, માનવ, પ્રાણી અને વનસ્પતિ જીવનનો સમાવેશ થાય છે.			Branches In the allegory of the cosmic tree, the branches represent the diverse forms of life and the different realms of existence within the material world, from the highest heavens to the lowest realms, including human, animal, and plant life.
गुणप्रवृद्धाः		ગુણપ્રવૃદ્ધાઃ		guṇapravṛddhāḥ
ગુણો દ્વારા પોષાયેલી આનો અર્થ એ છે કે શાખાઓ (જીવનના સ્વરૂપો અને અનુભવો) સત્વ (સદ્ગુણ), રજસ (જુસ્સો) અને તમસ (અજ્ઞાન) - આ ત્રણ ગુણો દ્વારા વિકસિત અને ટકાવી રાખવામાં આવે છે. આ ગુણો તમામ જીવોની વૃત્તિઓ, કાર્યો અને ચેતનાને પ્રભાવિત કરે છે.			Nourished by the Gunas This means that the branches (the forms of life and experiences) are developed and sustained by the three modes of material nature: Sattva (goodness), Rajas (passion), and Tamas (ignorance). These Gunas influence the tendencies, actions, and consciousness of all beings.
विषयप्रवालाः		વિષયપ્રવાલાઃ		viṣayapravālāḥ
ઇન્દ્રિયોના વિષયો તેના અંકુર છે અહીં, ‘વિષય’ ઇન્દ્રિયોના વિષયો (દ્રષ્ટિ, ધ્વનિ, સ્વાદ, સ્પર્શ, ગંધ) નો ઉલ્લેખ કરે છે, અને ‘પ્રવાલાઃ’ નો અર્થ અંકુર અથવા કોમળ પાંદડા છે. આનો અર્થ એ છે કે ઇન્દ્રિય વિષયો એ જ છે જે શાખાઓના વિકાસને પોષે છે અને ટકાવી રાખે છે, જે જીવોને ભૌતિક જગત સાથે જોડાવા લલચાવે છે.			Sense objects are its shoots/buds Here, ‘viṣaya’ refers to the objects of the senses (sight, sound, taste, touch, smell), and ‘pravālāḥ’ means sprouts or tender leaves. This implies that the sense objects are what nourish and sustain the growth of the branches, enticing living beings to engage with the material world.

Sentence - 2

———

अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥

———

Meaning

અને તેની (ગૌણ) જડ પણ નીચે મનુષ્યલોકમાં ફેલાયેલી છે, જે કર્મોના બંધન કરનારી છે.

And its roots extend downwards into the human world, leading to actions and their consequences.

Meaning of Words

अधश्च		અધશ્ચ		adhaśca
અને નીચે			And below
मूलानि		મૂલાનિ		mūlāni
જ્યારે મુખ્ય મૂળ ઉપર (બ્રહ્મ/ભગવાનનો ઉલ્લેખ કરતા) છે, ત્યારે આ ‘મૂલાનિ’ ગૌણ મૂળ છે. તે ઈચ્છાઓ, આસક્તિઓ અને સુપ્ત સંસ્કારો (વાસનાઓ) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે માનવ ચેતનામાં ફેલાય છે અને વ્યક્તિઓને તેમના કાર્યો દ્વારા ભૌતિક જગત સાથે બાંધે છે.			Roots While the primary root is above (referring to Brahman/God), these ‘mūlāni’ are the secondary roots. They represent the desires, attachments, and latent impressions (vasanas) that extend into the human consciousness and bind individuals to the material world through their actions.
अनुसन्ततानि		અનુસન્તતાનિ		anusantatāni
ફેલાયેલી છે એટલે વ્યાપકપણે ફેલાયેલું અથવા પ્રસરેલું. તે માનવ ક્ષેત્રમાં આ ગૌણ મૂળ (ઈચ્છાઓ અને આસક્તિઓ) ના ઊંડા અને વ્યાપક સ્વભાવ પર ભાર મૂકે છે.			Are spread forth Means extensively spread or diffused. It emphasizes the deep and pervasive nature of these secondary roots (desires and attachments) within the human realm.
कर्मानुबन्धीनि		કર્માનુબન્ધીનિ		karmānubandhīni
કર્મોને બાંધનારી આનો અર્થ એ છે કે આ ગૌણ મૂળ (ઇચ્છાઓ અને આસક્તિઓ) કર્મો (કર્મ) તરફ દોરી જાય છે, જે બદલામાં પરિણામો ઉત્પન્ન કરે છે, અને આત્માને જન્મ અને મૃત્યુના ચક્ર (સંસાર) સાથે વધુ બાંધે છે. તે ઇચ્છાઓ, કાર્યો અને કર્મના પ્રતિક્રિયાઓ વચ્ચેના કારણાત્મક સંબંધને પ્રકાશિત કરે છે.			Binding to actions This signifies that these secondary roots (desires and attachments) lead to actions (karma), which in turn create consequences, further binding the soul to the cycle of birth and death (samsara). It highlights the causal link between desires, actions, and karmic reactions.
मनुष्यलोके		મનુષ્યલોકે		manuṣyaloke
મનુષ્યલોકમાં ખાસ કરીને મનુષ્યોના ક્ષેત્રનો ઉલ્લેખ કરે છે. આ ભાર મૂકે છે કે સંસારનું વૃક્ષ ભલે બધા ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરેલું હોય, પણ ગૌણ મૂળ (ઈચ્છાઓ અને કર્મ) ખાસ કરીને માનવ અનુભવમાં શક્તિશાળી અને સક્રિય છે, જ્યાં સ્વતંત્ર ઇચ્છા અને કાર્ય વ્યક્તિના ભાવિને નિર્ધારિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.			In the human world Specifically refers to the realm of human beings. This emphasizes that while the tree of samsara extends through all realms, the secondary roots (desires and karma) are particularly potent and active in the human experience, where free will and action play a significant role in determining one’s destiny.

---