Devotion - 12 - 03

The Shloka

———

ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।

सर्वत्रगमचिन्त्यञ्च कूटस्थमचलन्ध्रुवम् ॥

———

યે ત્વક્ષરમનિર્દેશ્યમવ્યક્તં પરિયપાસતે ।

સર્વગમચિન્ત્યઞ્ચ કૂટસ્થમચલં ધ્રુવમ્ ॥

———

Ye tvaksharam anirdeshyam avyaktam paryupasate ।

Sarvagama-chintyam cha kutastham achalam dhruvam ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક નિરાકાર, બ્રહ્મની ઉપાસનાને સગુણ ભગવાનની ઉપાસના સાથે સરખાવે છે. જ્યારે સગુણ ભગવાનના માર્ગને સરળ ગણાવ્યો છે, ત્યારે આ શ્લોક નિરાકાર બ્રહ્મની લાક્ષણિકતાઓ પર પ્રકાશ પાડે છે જે આ માર્ગના ભક્તો ધ્યાન કરે છે.

પરંતુ જેઓ તે અક્ષર, જેનું નિર્દેશન કરી શકાતું નથી, જે અવ્યક્ત છે, સર્વત્ર વ્યાપ્ત છે, ચિંતનથી પર છે, કૂટસ્થ છે, અચળ છે અને ધ્રુવ છે, તેની ઉપાસના કરે છે,

આ શ્લોક અવ્યક્ત, યથાવત, અને સર્વવ્યાપી પરમ તત્વના સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે જે અવ્યક્ત વાસ્તવિકતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા ભક્તો દ્વારા પૂજવામાં આવે છે.

આ શ્લોક અગાઉના શ્લોકોની ચર્ચાને ચાલુ રાખે છે, ભગવાનના સગુણ સ્વરૂપ (સગુણ બ્રહ્મ) ની ઉપાસના અને નિરાકાર, અવ્યક્ત તત્વ (નિર્ગુણ બ્રહ્મ) ની ઉપાસના વચ્ચે ભેદ પાડે છે. તે નિર્ગુણ બ્રહ્મનાં લક્ષણોની વિસ્તૃત સમજણ આપે છે, જે આ માર્ગ પસંદ કરનારા ભક્તો માટે આરાધ્ય છે. ‘અક્ષર’ શબ્દ એ સૂચવે છે જે અવિનાશી અને શાશ્વત છે. ‘અનિર્દેશ્યમ્’ નો અર્થ છે કે તેનું વર્ણન કરી શકાતું નથી અથવા નિર્દેશ કરી શકાતો નથી, જે તેની સામાન્ય સમજણથી પરની શ્રેષ્ઠ પ્રકૃતિ દર્શાવે છે. ‘અવ્યક્તમ્’ નો અર્થ છે અવ્યક્ત અથવા અદ્રશ્ય, જે સૂચવે છે કે તે ઇન્દ્રિય અનુભવના ક્ષેત્રથી પર છે. ‘સર્વગમ’ એટલે સર્વવ્યાપી, તેની સર્વવ્યાપકતા પર ભાર મૂકે છે. ‘અચિંત્યમ્’ દર્શાવે છે કે તે વિચાર કે ચિંતનના ક્ષેત્રથી પર છે, તેની અવર્ણનીય ગુણવત્તા પર પ્રકાશ પાડે છે. ‘કૂટસ્થમ્’ સ્થિરતા દર્શાવે છે, જેમ કે નિશ્ચિત બિંદુ. ‘અચલમ્’ નો અર્થ છે અચળ, અને ‘ધ્રુવમ્’ નો અર્થ છે સ્થિર અથવા શાશ્વત. તેથી, આ શ્લોક પરમ સત્યને શાશ્વત, યથાવત, સર્વવ્યાપી અને અગમ્ય તત્વ તરીકે ચિત્રિત કરે છે જે ઉન્નત ભક્તો દ્વારા પૂજવામાં આવે છે.

આ શ્લોક સાથે કોઈ ચોક્કસ પ્રચલિત વાર્તા જોડાયેલી નથી. તે મુખ્યત્વે ભગવાનના નિરાકાર સ્વરૂપના લક્ષણોનું વર્ણન કરે છે, જે ભક્તિના એક ગહન પાસાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ગીતામાં, ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ અર્જુનને ભક્તિના બે મુખ્ય માર્ગો સમજાવે છે: સગુણ (સાકાર) અને નિર્ગુણ (નિરાકાર). આ શ્લોક નિર્ગુણ બ્રહ્મની ઉપાસના કરનારાઓ માટે તેના સ્વરૂપનું વર્ણન કરે છે.

This verse contrasts the worship of the impersonal, formless Absolute (Brahman) with the worship of the personal God. While the path of devotion to the personal God is described as easier, this verse highlights the characteristics of the impersonal Absolute that devotees of this path meditate upon.

But those who worship the imperishable, indefinable, unmanifested, all-pervading, unthinkable, immutable, and eternal,

This verse describes the nature of the impersonal, unchanging, and all-pervading Supreme Being that is worshipped by devotees who focus on the unmanifested reality.

This verse continues the discussion from the previous verses, distinguishing between the worship of the personal form of God (Saguna Brahman) and the worship of the impersonal, formless Absolute (Nirguna Brahman). It elaborates on the characteristics of the Nirguna Brahman, which is the object of devotion for those who choose this path. The term ‘akshara’ signifies that which is indestructible and eternal. ‘Anirdeshyam’ means it cannot be described or pointed out, indicating its transcendental nature beyond ordinary perception. ‘Avyaktam’ means unmanifested or invisible, suggesting it is beyond the realm of sensory experience. ‘Sarvagama’ means all-pervading, emphasizing its omnipresence. ‘Chintyam’ denotes that it is beyond the grasp of thought or contemplation, highlighting its ineffable quality. ‘Kutastham’ signifies immutability, like a fixed point. ‘Achalam’ means unmoving, and ‘Dhruvam’ means constant or eternal. Therefore, this verse paints a picture of the Supreme Reality as an eternal, unchanging, all-pervading, and incomprehensible entity that is worshipped by advanced devotees.

Sentence - 1

———

ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।

सर्वत्रगमचिन्त्यञ्च कूटस्थमचलन्ध्रुवम् ॥

———

Meaning

પરંતુ જેઓ તે અક્ષર, જેનું નિર્દેશન કરી શકાતું નથી, જે અવ્યક્ત છે, સર્વત્ર વ્યાપ્ત છે, ચિંતનથી પર છે, કૂટસ્થ છે, અચળ છે અને ધ્રુવ છે, તેની ઉપાસના કરે છે,

But those who worship the imperishable, indefinable, unmanifested, all-pervading, unthinkable, immutable, and eternal,

Meaning of Words

तु		તુ		tu
પરંતુ			But
ये		યે		ye
જેઓ આ સર્વનામ લોકોના સમૂહનો ઉલ્લેખ કરે છે.			those who This pronoun refers to a group of people.
अक्षरम्		અક્ષરમ્		aksharam
તેનો ઉલ્લેખ કરે છે જેને નાશ કરી શકાતો નથી અથવા ઘટાડી શકાતો નથી, જે શાશ્વતતા અને સ્થાયીત્વ દર્શાવે છે. ભગવદ્ ગીતાના સંદર્ભમાં, ‘અક્ષર’ ઘણીવાર પરમ તત્વ અથવા અંતિમ સત્યનો ઉલ્લેખ કરે છે જે જન્મ અને મૃત્યુથી પર છે.			imperishable Refers to that which cannot be destroyed or diminished, signifying eternality and permanence. In the context of the Bhagavad Gita, ‘akshara’ often refers to the Supreme Being or the ultimate reality which is beyond birth and death.
अनिर्देश्यम्		અનિર્દેશ્યમ્		anirdeshyam
અનિર્દેશ્ય જેને શબ્દોમાં નિર્દેશિત અથવા વર્ણવી શકાતું નથી તેનો અર્થ, જે માનવ સમજણ અને વર્ણનથી પર તેની શ્રેષ્ઠતા દર્શાવે છે.			indefinable Meaning that which cannot be pointed out or described in words, indicating its transcendence beyond human comprehension and description.
अव्यक्तम्		અવ્યક્તમ્		avyaktam
અવ્યક્ત જે ઇન્દ્રિયો દ્વારા ગ્રહણ કરી શકાતું નથી અથવા જે બાહ્ય રીતે વ્યક્ત થતું નથી તેનો અર્થ. તે ભૌતિક અભિવ્યક્તિથી પરની સ્થિતિ દર્શાવે છે.			unmanifested Meaning that which is not perceivable by the senses or is not outwardly expressed. It signifies a state beyond physical manifestation.
पर्युपासते		પરિયપાસતે		paryupasate
ઉપાસના કરે છે આ ક્રિયાપદનો અર્થ ભક્તિ સાથે પૂજા કરવી, સેવા કરવી અથવા હાજર રહેવું. તે પૂજાના સતત અને સમર્પિત સ્વરૂપનો સંકેત આપે છે.			This verb means to worship, serve, or attend upon with devotion. It implies a consistent and dedicated form of worship.
सर्वगम		સર્વગમ		sarvagama
સર્વત્ર વ્યાપ્ત સર્વત્ર હાજર હોવાનો અર્થ; સર્વવ્યાપી. તે દૈવીના અમર્યાદિત સ્વભાવનું વર્ણન કરે છે, જે તમામ સ્થળો અને જીવો સુધી વિસ્તરે છે.			all-pervading Meaning present everywhere; omnipresent. It describes the boundless nature of the divine, extending to all places and beings.
चिन्त्यम्		ચિન્ત્યમ્		chintyam
અચિંત્ય વિચાર અથવા કલ્પનાના ક્ષેત્રથી પર હોવાનો અર્થ; અકલ્પનીય. તે પૂજાના પદની અવર્ણનીય અને શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તા પર ભાર મૂકે છે.			unthinkable Meaning beyond the scope of thought or imagination; inconceivable. It highlights the ineffable and transcendent quality of the object of worship.
अचलम्		અચલમ્		achalama
અચળ સ્થિર, અડગ અને યથાવત ન રહેવાનો અર્થ. તે અસ્તિત્વની એવી સ્થિતિનું વર્ણન કરે છે જે પરિવર્તન અથવા વધઘટને આધીન નથી.			immutable Meaning immovable, steadfast, and unchanging. It describes a state of being that is not subject to change or fluctuation.
ध्रुवम्		ધ્રુવમ્		dhruvam
ધ્રુવ સ્થિર, કાયમી અથવા શાશ્વત હોવાનો અર્થ. તે સૂચવે છે કે જે હંમેશા નિશ્ચિત અને અડગ છે.			Meaning constant, permanent, or eternal. It signifies that which is forever fixed and unwavering.

---