Self-Control - 06 - 03

The Shloka

———

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।

योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥

———

આરુરુક્ષોર્મુનેર્યોગં કર્મ કારણમુચ્યતે ।

યોગારૂઢસ્ય તસ્યૈવ શમઃ કારણમુચ્યતે ॥

———

ārurukṣor muner yogaṁ karma kāraṇam ucyate ।

yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇam ucyate ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક યોગના માર્ગમાં કર્મ અને શાંતિના મહત્વને દર્શાવે છે, જે સાધનાના જુદા જુદા તબક્કાઓ માટે યોગ્ય માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે.

યોગમાં પ્રગતિ કરવા ઇચ્છતા સાધક માટે કર્મ એ સાધન છે; યોગમાં સ્થિર થયેલા સાધક માટે મનની શાંતિ સાધન છે.

યોગની શરૂઆતમાં કર્મ અને સિદ્ધ થયા પછી શાંતિ સાધન છે.

આ શ્લોકમાં ભગવાન કૃષ્ણ યોગના માર્ગ પર આગળ વધતા સાધક અને યોગમાં સ્થિર થયેલા સાધક વચ્ચેનો ભેદ સમજાવે છે. જે સાધક યોગની શરૂઆત કરી રહ્યો છે, તેના માટે કર્મ એટલે કે નિષ્કામ ભાવે કરેલાં કર્મો એ યોગને પ્રાપ્ત કરવાનું સાધન છે. કર્મ દ્વારા તે મનને શુદ્ધ કરે છે અને યોગ માટે યોગ્ય બને છે. જ્યારે સાધક યોગમાં સ્થિર થઈ જાય છે, ત્યારે તેના માટે મનની શાંતિ જ મુખ્ય સાધન બની જાય છે. શાંત મનથી તે આત્મ-સાક્ષાત્કારની દિશામાં આગળ વધે છે. આથી, પ્રારંભિક તબક્કામાં કર્મ અને પરિપક્વ તબક્કામાં શાંતિ એ બંને સાધનાના મહત્વપૂર્ણ અંગ છે.

This verse highlights the importance of action and serenity on the path of yoga, providing appropriate guidance for different stages of spiritual practice.

For the one who is a beginner in yoga, action is said to be the means; for the one who is established in yoga, serenity is said to be the means.

Action is the means at the beginning of yoga, and serenity is the means after accomplishment.

In this verse, Lord Krishna explains the distinction between a practitioner who is beginning on the path of yoga and one who is established in yoga. For a practitioner who is starting yoga, action, meaning selfless actions performed without attachment, is the means to attain yoga. Through action, they purify the mind and become suitable for yoga. When the practitioner becomes established in yoga, then mental serenity becomes the main means for them. With a peaceful mind, they progress towards self-realization. Therefore, in the initial stages, action and in the mature stages, serenity, are both important aspects of spiritual practice.

Sentence - 1

———

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।

———

Meaning

યોગમાં પ્રગતિ કરવાની ઇચ્છા રાખનાર મુનિ માટે કર્મ કારણ કહેવાય છે.

For the sage who desires to ascend to yoga, action is said to be the means.

Meaning of Words

आरुरुक्षोः

આરુરુક્ષો:

ārurukṣoḥ

આરુરુક્ષો:

ઉપર ચઢવાની ઇચ્છા રાખનાર, યોગમાં પ્રગતિ કરવાની ઇચ્છા રાખનાર.

Of one who desires to ascend

Of one who wishes to climb, referring to someone who desires to advance in yoga.

मुनेः

મુને:

muneḥ

મુને:

મુનિ માટે, મનન કરનાર વ્યક્તિ માટે.

For the sage, referring to a thoughtful and contemplative person.

योगं

યોગં

yogaṁ

યોગં

યોગને, આત્મ-સંયમની અવસ્થાને.

Yoga, referring to the state of self-discipline and union with the divine.

कर्म

કર્મ

karma

કર્મ, ક્રિયા, કર્તવ્ય.

Action, referring to deeds and duties.

कारणम्

કારણં

kāraṇam

કારણં

કારણ, સાધન, ઉપાય.

Means, referring to the method or instrument.

उच्यते

ઉચ્યતે

ucyate

ઉચ્યતે

કહેવાય છે, કહેવામાં આવે છે.

Is said, is spoken of.

Sentence - 2

———

योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥

———

Meaning

યોગમાં સ્થિર થયેલા તે સાધક માટે શાંતિ કારણ કહેવાય છે.

For the one who has attained yoga, serenity is said to be the means.

Meaning of Words

योगारूढस्य

યોગારૂઢસ્ય

yogārūḍhasya

યોગારૂઢસ્ય

જે યોગમાં સ્થિર થયો છે તેના માટે, યોગને પામેલા.

Of one who has attained yoga

Of one who has ascended to or become established in yoga.

तस्यैव

તસ્યૈવ

tasyaiva

તસ્યૈવ

તેના માટે જ, ફક્ત તેના માટે.

For that one alone

For that very person, only for him.

शमः

શમ:

śamaḥ

શમ:

શાંતિ, મનની શાંતિ, મનનો નિગ્રહ.

Serenity, peace of mind, control of the mind.