Self-Control - 06 - 01¶

The Shloka¶

———

श्रीभगवानुवाच ।

अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।

स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥

———

શ્રી ભગવાનુવાચ ।

અનાશ્રિતઃ કર્મફલં કાર્યં કર્મ કરોતિ યઃ ।

સ સંન્યાસી ચ યોગી ચ ન નિરગ્નિર્ન ચાક્રિયઃ ॥

———

śrī bhagavān uvāca।

anāśritaḥ karmaphalaṁ kāryaṁ karma karoti yaḥ।

sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ॥

———

Meaning / Summary¶

આ શ્લોક નિષ્કામ કર્મનું મહત્વ દર્શાવે છે. તે સમજાવે છે કે સાચો ત્યાગ એ કર્મનો ત્યાગ નથી, પરંતુ ફળની આશાનો ત્યાગ છે. વ્યક્તિએ ફળની ચિંતા કર્યા વિના પોતાનું કર્તવ્ય બજાવવું જોઈએ.

શ્રી ભગવાને કહ્યું: જે કર્મફળની આશા રાખ્યા વિના પોતાનું કર્તવ્ય કર્મ કરે છે, તે સન્યાસી અને યોગી છે, માત્ર અગ્નિનો ત્યાગ કરનાર કે કર્મનો ત્યાગ કરનાર નહીં.

ભગવાન કહે છે કે જે ફળની અપેક્ષા રાખ્યા વિના કર્મ કરે છે તે જ સાચો સંન્યાસી અને યોગી છે, માત્ર અગ્નિ અને ક્રિયાઓનો ત્યાગ કરનાર નહીં.

શ્રી કૃષ્ણ અર્જુનને સમજાવે છે કે સાચો સંન્યાસી કે યોગી તે નથી જેણે માત્ર અગ્નિહોત્ર છોડી દીધું હોય અથવા તો બધાં કર્મોનો ત્યાગ કરી દીધો હોય. ખરો સંન્યાસી અને યોગી તો તે છે જે ફળની આશા રાખ્યા વિના પોતાનું કર્તવ્ય કર્મ કરે છે. અહીં ‘સંન્યાસી’ એટલે સાંસારિક વસ્તુઓનો ત્યાગ કરનાર અને ‘યોગી’ એટલે ભગવાન સાથે જોડાયેલો. આ શ્લોકમાં, ભગવાન કૃષ્ણ કર્મયોગનું મહત્વ સમજાવે છે, જેમાં નિષ્કામ ભાવે કર્મ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. વ્યક્તિએ પોતાના કર્મોનું ફળ ભગવાનને અર્પણ કરવું જોઈએ અને આસક્તિ વગર કર્મ કરવું જોઈએ.

This shloka highlights the importance of selfless action. It explains that true renunciation is not the abandonment of action, but the abandonment of attachment to the fruits of action. One should perform their duty without worrying about the results.

The Blessed Lord said: One who performs his duty without attachment to the results of his actions is a true renunciant (sannyasi) and a true mystic (yogi), not the one who merely abstains from fire or action.

The Lord says that one who performs action without expecting any fruits is the true renunciant and yogi, not the one who simply abandons fire and actions.

Lord Krishna explains to Arjuna that a true renunciant (sannyasi) or a true mystic (yogi) is not someone who merely abandons the fire sacrifice or gives up all actions. Rather, a true renunciant and yogi is one who performs their prescribed duties without attachment to the fruits of their actions. Here, ‘sannyasi’ refers to one who has renounced worldly possessions and ‘yogi’ refers to one who is united with God. In this verse, Lord Krishna emphasizes the importance of Karma Yoga, which focuses on performing actions without selfish desires. One should offer the fruits of their actions to God and act without attachment.

Sentence - 1¶

———

श्रीभगवानुवाच ।

———

Meaning¶

શ્રી ભગવાને કહ્યું.

The Blessed Lord said.

Meaning of Words¶

श्री	શ્રી		śrī
શ્રી એટલે લક્ષ્મી, શોભા, કાંતિ, તેજ, સંપત્તિ, વિભૂતિ વગેરેનો સૂચક શબ્દ. અહીં તે ભગવાનનું વિશેષણ છે.		Blessed, auspicious, glorious “Shri” represents auspiciousness, glory, and prosperity. Here, it is an epithet of the Lord.
भगवान्	ભગવાન		bhagavān
ભગવાન એટલે જેનામાં સંપૂર્ણ ઐશ્વર્ય, ધર્મ, યશ, શ્રી, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય હોય તે. અહીં ભગવાન કૃષ્ણનો ઉલ્લેખ છે.		The Blessed Lord “Bhagavan” refers to the possessor of complete opulence, righteousness, fame, beauty, knowledge, and detachment. Here, it refers to Lord Krishna.
उवाच	ઉવાચ		uvāca
ઉવાચ એટલે બોલ્યા, કહ્યું. આ શબ્દ કોઈ મહાન વ્યક્તિ દ્વારા કહેવામાં આવેલા વચનો માટે વપરાય છે.		Said “Uvāca” means said or spoke. This word is used to denote words spoken by a great person.

Sentence - 2¶

———

अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।

———

Meaning¶

જે કર્મફળની આશા રાખ્યા વિના પોતાનું કર્તવ્ય કર્મ કરે છે.

One who performs his duty without attachment to the results of his actions.

Meaning of Words¶

अनाश्रितः	અનાશ્રિતઃ		anāśritaḥ
અનાશ્રિતઃ એટલે આશરો લીધા વિના, નિર્ભર રહ્યા વિના, ફળની અપેક્ષા રાખ્યા વિના.		Without dependence, without seeking refuge “Anāśritaḥ” means without taking shelter, without depending, without expecting results.
कर्मफलम्	કર્મફલં		karmaphalaṁ
કર્મફલં એટલે કર્મોનું ફળ, ક્રિયાઓનું પરિણામ.		The results of action, the fruit of action “Karmaphalam” means the fruit of actions, the results of deeds.
कार्यम्	કાર્યં		kāryaṁ
કાર્યં એટલે કર્તવ્ય, કરવા યોગ્ય કર્મ, ફરજ.		Duty, that which ought to be done “Kāryam” means duty, action that should be done, obligation.
कर्म	કર્મ		karma
કર્મ એટલે ક્રિયા, કાર્ય, કર્મ જે કરવું જોઈએ.		Action, deed “Karma” means action, deed, work that should be done.
करोति	કરોતિ		karoti
કરોતિ એટલે કરે છે, કરે.		Does, performs “Karoti” means does, performs.
यः	યઃ		yaḥ
યઃ એટલે જે, જે વ્યક્તિ.		Who, the one who “Yaḥ” means who, the person who.

Sentence - 3¶

———

स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥

———

Meaning¶

તે સન્યાસી અને યોગી છે, માત્ર અગ્નિનો ત્યાગ કરનાર કે કર્મનો ત્યાગ કરનાર નહીં.

He is a renunciant and a yogi, not the one who merely abstains from fire or action.

Meaning of Words¶

स	સ		saḥ
સઃ એટલે તે, તે વ્યક્તિ.		He, that person “Saḥ” means he, that person.
संन्यासी	સંન્યાસી		sannyāsī
સંન્યાસી એટલે ત્યાગી, જેણે સાંસારિક વસ્તુઓનો ત્યાગ કર્યો છે.		Renunciant “Sannyāsī” means renunciant, one who has renounced worldly possessions.
च	ચ		ca
ચ		And
योगी	યોગી		yogī
યોગી એટલે યોગ કરનાર, ભગવાન સાથે જોડાયેલો.		Yogi, mystic “Yogī” means one who practices yoga, one united with God.
न	ન		na
ન		Not
निरग्निः	નિરગ્નિઃ		niragniḥ
નિરગ્નિઃ એટલે અગ્નિ વગરનો, જેણે અગ્નિનો ત્યાગ કર્યો છે.		Without fire, one who has given up fire “Niragniḥ” means without fire, one who has given up the fire sacrifice.
चाक्रियः	ચાક્રિયઃ		cākriyaḥ
ચાક્રિયઃ એટલે ક્રિયા વગરનો, જેણે કર્મનો ત્યાગ કર્યો છે.		Without action, one who has given up action “Cākriyaḥ” means without action, one who has given up action.