Renunciation - 05 - 03

The Shloka

———

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।

निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

———

જ્ઞેયઃ સ નિત્યસંન્યાસી યો ન દ્વેષ્ટિ ન કાઙ્ક્ષતિ ।

નિર્દ્વંદ્વો હિ મહાબાહો સુખં બંધાત્પ્રમુચ્યતે ॥

———

jñeyaḥ sa nityasaṁnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati.

nirdvandvo hi mahābāho sukhaṁ bandhāt pramucyate ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક ત્યાગના સાચા સ્વરૂપને સમજાવે છે અને દ્વંદ્વોથી મુક્ત થવાનું મહત્વ દર્શાવે છે.

હે મહાબાહુ અર્જુન! જે કોઈ વ્યક્તિ દ્વેષ કરતો નથી અને કોઈ વસ્તુની ઈચ્છા કરતો નથી, તે હંમેશાં ત્યાગી તરીકે જાણવો જોઈએ. ખરેખર, જે દ્વંદ્વોથી મુક્ત છે, તે સરળતાથી સંસારના બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

જે દ્વેષ અને ઈચ્છાથી મુક્ત છે, દ્વંદ્વોથી પર છે, તે જ સાચો ત્યાગી છે અને તે બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

આ શ્લોકમાં ભગવાન કૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે સાચો ત્યાગી કોણ છે. તેઓ સમજાવે છે કે જે વ્યક્તિ કોઈના પ્રત્યે દ્વેષભાવ રાખતો નથી અને કોઈ પણ ભૌતિક વસ્તુની લાલસા કરતો નથી, તે જ સાચો ત્યાગી છે. આવી વ્યક્તિ દ્વંદ્વો (સુખ-દુઃખ, માન-અપમાન, ગરમી-ઠંડી વગેરે) થી પર હોય છે અને સંસારના બંધનોમાંથી સરળતાથી મુક્ત થઈ જાય છે.

This shloka explains the true nature of renunciation and highlights the importance of being free from dualities.

He should be known as always a renunciate who neither hates nor desires; for, free from duality, O mighty-armed, he is easily freed from bondage.

The one who is free from hatred and desire, and beyond dualities, is the true renunciate and is liberated from bondage.

In this verse, Lord Krishna tells Arjuna who a true renunciate is. He explains that the person who neither hates anyone nor desires any material thing is the true renunciate. Such a person is beyond dualities (happiness-sorrow, honor-dishonor, heat-cold, etc.) and is easily freed from the bondage of the world.

Sentence - 1

———

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी

———

Meaning

તેને હંમેશાં ત્યાગી જાણવો જોઈએ.

He should be known as always a renunciate.

Meaning of Words

ज्ञेयः		જ્ઞેયઃ		jñeyaḥ
જાણવો જોઈએ, માનવો જોઈએ સમજવું જોઈએ કે તે આ પ્રકારનો છે			should be known to be understood, to be considered as
स		સ		sa
તે આ વ્યક્તિ			he
नित्यसंन्यासी		નિત્યસંન્યાસી		nityasaṁnyāsī
હંમેશાં ત્યાગી જે સદૈવ ત્યાગની ભાવનામાં સ્થિત છે			always a renunciate one who is constantly in the spirit of renunciation

Sentence - 2

———

यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।

———

Meaning

જે દ્વેષ કરતો નથી અને ઈચ્છા કરતો નથી.

Who neither hates nor desires.

Meaning of Words

यः		યઃ		yaḥ
જે			the person who
न		ન		na
નહીં			not
द्वेष्टि		દ્વેષ્ટિ		dveṣṭi
દ્વેષ કરે છે કોઈનાથી ધિક્કાર કરે છે			hates to detest, to abhor
काङ्क्षति		કાઙ્ક્ષતિ		kāṅkṣati
ઈચ્છા રાખે છે કોઈ વસ્તુની કામના કરે છે			desires to long for, to crave

Sentence - 3

———

निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो

———

Meaning

કારણ કે, હે મહાબાહુ!

For, free from duality, O mighty-armed!

Meaning of Words

निर्द्वन्द्वः		નિર્દ્વંદ્વઃ		nirdvandvaḥ
દ્વંદ્વોથી મુક્ત સુખ અને દુઃખ જેવા વિરોધાભાસોથી પર			free from duality beyond the pairs of opposites like happiness and sorrow
हि		હિ		hi
ખરેખર			indeed
महाबाहो		મહાબાહો		mahābāho
હે મહાબાહુ હે અર્જુન, જેની ભુજાઓ મજબૂત છે			O mighty-armed O Arjuna, one with strong arms

Sentence - 4

———

सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥

———

Meaning

તે સરળતાથી બંધનમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

He is easily freed from bondage.

Meaning of Words

सुखं		સુખં		sukhaṁ
સરળતાથી આસાનીથી			easily without difficulty
बन्धात्		બન્ધાત્		bandhāt
બંધનમાંથી સંસારના બંધનોથી			from bondage from the bondages of the world
प्रमुच्यते		પ્રમુચ્યતે		pramucyate
મુક્ત થાય છે છૂટી જાય છે			is freed is liberated

---