Renunciation - 05 - 02

The Shloka

———

श्रीभगवानुवाच ।

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।

तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

———

શ્રી ભગવાન ઉવાચ: સંન્યાસઃ કર્મયોગશ્ચ નિઃશ્રેયસકરાવુભૌ ।

તયોસ્તુ કર્મસંન્યાસાત્કર્મયોગો વિશિષ્યતે ॥

———

Shri Bhagavan uvacha: Sanyasah karmayogashcha nihshreyasakaravubhau ।

Tayostu karmasanyasatkarmayogo vishishyate ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક આધ્યાત્મિક મુક્તિ પ્રાપ્ત કરવામાં સંન્યાસ (ત્યાગનો માર્ગ) કરતાં કર્મયોગ (નિષ્કામ કર્મનો માર્ગ) ની શ્રેષ્ઠતા પર ભાર મૂકે છે. જોકે બંને માર્ગો અંતિમ લક્ષ્ય સુધી લઈ જઈ શકે છે, કર્મયોગ સામાન્ય વ્યક્તિ માટે વધુ વ્યવહારુ અને લાભદાયી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે ફળની આસક્તિ વિના પોતાના કર્તવ્યો કરવા દે છે, જેનાથી મન શુદ્ધ થાય છે અને આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે. તે ભારપૂર્વક કહે છે કે પોતાના કર્મોને ઉચ્ચ હેતુ માટે સમર્પિત કરવા અને તેને અલિપ્તતા સાથે કરવા એ આધ્યાત્મિક સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરવાનું એક શક્તિશાળી માધ્યમ છે.

શ્રી ભગવાન બોલ્યા: સંન્યાસ (કર્મોનો ત્યાગ) અને કર્મયોગ (ફળની આશા વિના કર્મ કરવું) બંને મુક્તિ અપાવનારા છે. તે બંનેમાંથી, કર્મયોગ એ કર્મ સંન્યાસ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

શ્રી કૃષ્ણ જણાવે છે કે કર્મોનો ત્યાગ કરવો અને નિષ્કામ ભાવે કર્મ કરવું, આ બંને મુક્તિ તરફ દોરી જાય છે. પરંતુ, તેઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે કર્મ સંન્યાસ કરતાં કર્મયોગ (નિષ્કામ કર્મ) શ્રેષ્ઠ છે.

આ શ્લોકમાં, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનના સંન્યાસ (ત્યાગ) અને કર્મયોગ (નિષ્કામ કર્મ) ના માર્ગો વિશેના સંભ્રમને દૂર કરે છે. તેઓ જણાવે છે કે બંને માર્ગો, જ્યારે યોગ્ય સમજ સાથે કરવામાં આવે, ત્યારે મુક્તિ (નિઃશ્રેયસ) ના અંતિમ લક્ષ્ય તરફ દોરી જાય છે. સંન્યાસ, આ સંદર્ભમાં, કર્મોના ફળોનો ત્યાગ અથવા કર્મોનો જ ત્યાગ કરવાનો ઉલ્લેખ કરે છે, જે ઘણીવાર સંસારથી વિરક્ત જીવન સાથે સંકળાયેલ હોય છે. બીજી બાજુ, કર્મયોગમાં પોતાના નિર્ધારિત કર્તવ્યો અને કાર્યોને ફળની આસક્તિ વિના, ઉચ્ચ હેતુ માટે સમર્પિત કરીને કરવું શામેલ છે. કૃષ્ણ ભારપૂર્વક કહે છે કે બંને માન્ય હોવા છતાં, કર્મયોગ શ્રેષ્ઠ છે કારણ કે તે મોટાભાગના વ્યક્તિઓ માટે વધુ વ્યવહારુ છે. તમામ કર્મોનો ત્યાગ કરવો મુશ્કેલ હોઈ શકે છે અને નિષ્ક્રિયતા અથવા ટાળવા તરફ દોરી શકે છે. જોકે, કર્મયોગ વ્યક્તિને દુનિયામાં સક્રિય રહેવાની, નિઃસ્વાર્થ સેવા દ્વારા પોતાના મનને શુદ્ધ કરવાની અને સાંસારિક જવાબદારીઓને છોડ્યા વિના આધ્યાત્મિક સિદ્ધિ તરફ પ્રગતિ કરવાની મંજૂરી આપે છે. તે અલિપ્તતા સાથે સક્રિય જોડાણનો માર્ગ છે.

આ શ્લોકનો સીધો સંબંધ કોઈ ચોક્કસ પૌરાણિક કથા સાથે નથી, પરંતુ તે ભગવદ ગીતાના મૂળભૂત ઉપદેશનો એક ભાગ છે. તે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુન વચ્ચેના સંવાદમાં આવે છે, જ્યાં અર્જુન કર્તવ્ય અને ત્યાગ વચ્ચે મૂંઝવણમાં છે. શ્રીકૃષ્ણ અહીં કર્મયોગના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડી રહ્યા છે, જે ગીતાનો મુખ્ય સંદેશ છે. ગીતામાં, કર્તવ્ય-નિર્વાહ અને તેના ફળ પ્રત્યેની અલિપ્તતા પર ખૂબ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. તેથી, આ શ્લોક ગીતાના ઉપદેશોના સંદર્ભમાં સમજવો જોઈએ, જ્યાં શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને તેના ક્ષત્રિય ધર્મનું પાલન કરવા માટે પ્રેરણા આપી રહ્યા છે, પરંતુ તે કર્મોના ફળની ચિંતા કર્યા વિના.

This shloka highlights the superiority of Karma Yoga (the path of selfless action) over Sanyasa (the path of renunciation) in achieving spiritual liberation. While both paths can lead to the ultimate goal, Karma Yoga is presented as more practical and beneficial for the common individual as it allows one to perform their duties without attachment to the results, thereby purifying the mind and leading towards spiritual realization. It emphasizes that dedicating one’s actions to a higher purpose and performing them with detachment is a powerful means to attain spiritual freedom.

Shri Bhagavan said: Renunciation and the yoga of action are both conducive to liberation. Between the two, the yoga of action is superior to renunciation of action.

Lord Krishna states that both renouncing actions and performing actions selflessly lead to liberation. However, he clarifies that selfless action (Karma Yoga) is superior to renouncing actions (Sanyasa).

In this verse, Lord Krishna addresses Arjuna’s confusion about the paths of renunciation (Sanyasa) and selfless action (Karma Yoga). He states that both paths, when performed with the right understanding, lead to the ultimate goal of liberation (Nihshreyas). Sanyasa, in this context, refers to the renunciation of the fruits of actions or even the actions themselves, often associated with a life of withdrawal. Karma Yoga, on the other hand, involves performing one’s prescribed duties and actions without attachment to the results, dedicating them to a higher purpose. Krishna emphasizes that while both are valid, Karma Yoga is superior because it is more practical for most individuals. Renouncing all actions might be difficult and could lead to inaction or avoidance. Karma Yoga, however, allows one to remain active in the world, purify their mind through selfless service, and progressively move towards spiritual realization without necessarily abandoning their worldly responsibilities. It is a path of active engagement with detachment.

Sentence - 1

———

श्रीभगवानुवाच ।

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।

तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

———

Meaning

શ્રી ભગવાન બોલ્યા: સંન્યાસ (કર્મોનો ત્યાગ) અને કર્મયોગ (ફળની આશા વિના કર્મ કરવું) બંને મુક્તિ અપાવનારા છે. તે બંનેમાંથી, કર્મયોગ એ કર્મ સંન્યાસ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

Shri Bhagavan said: Renunciation and the yoga of action are both conducive to liberation. Between the two, the yoga of action is superior to renunciation of action.

Meaning of Words

श्रीभगवानुवाच		શ્રી ભગવાન ઉવાચ		Shri Bhagavan uvacha
શ્રી ભગવાને કહ્યું આ શ્રીકૃષ્ણ ભગવાનનો ઉલ્લેખ કરે છે, જેઓ ભગવદ ગીતાના દિવ્ય વક્તા છે અને અર્જુનને સંબોધિત કરી રહ્યા છે.			Shri Bhagavan said This refers to Lord Krishna, the divine speaker of the Bhagavad Gita, addressing Arjuna.
संन्यासः		સંન્યાસઃ		Sanyasah
સંન્યાસ (કર્મોનો ત્યાગ) સંન્યાસ, ખાસ કરીને કર્મો કરવાનો ત્યાગ, જેનો અર્થ ઘણીવાર સાંસારિક જવાબદારીઓથી પીછેહઠ કરવાનો થાય છે.			Renunciation (of action) Renunciation, specifically the renunciation of performing actions or duties, often implying a withdrawal from worldly responsibilities.
कर्मयोगश्च		કર્મયોગશ્ચ		karmayogashcha
અને કર્મયોગ (ફળની ઈચ્છા વિના કર્મ) કર્મયોગ, એટલે કે ફળની આસક્તિ વિના, નિષ્કામ ભાવે કરવામાં આવતું કર્મ. આ ‘ચ’ નો અર્થ ‘અને’ થાય છે. કર્મયોગ એટલે કર્મો કરવા પણ તેના ફળની આશા ન રાખવી, પોતાના કર્તવ્યને ઈશ્વરાર્પણ ભાવે કરવું.			and the yoga of action The path of action performed selflessly, without attachment to the results, dedicating the fruits of labor to the divine or for the welfare of humanity. The ‘cha’ means ‘and’.
उभौ		ઉભૌ		ubhau
ઉપર જણાવેલા બંને માર્ગો: સંન્યાસ અને કર્મયોગ.			both Both of the previously mentioned paths: renunciation (sanyasa) and the yoga of action (karma yoga).
निःश्रेयसकरावु		નિઃશ્રેયસકરાવુ		nihshreyasakarau
મોક્ષ અપાવનારા જે અંતિમ લક્ષ્ય મોક્ષ (જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી મુક્તિ) અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન તરફ દોરી જાય છે. ‘નિઃશ્રેયસ’ નો અર્થ પરમ કલ્યાણ અથવા અંતિમ મુક્તિ થાય છે, અને ‘કરાવુ’ નો અર્થ ‘કરનાર’ અથવા ‘દોરી જનાર’ થાય છે.			conducive to liberation Those that lead to the ultimate goal of liberation (moksha), freedom from the cycle of birth and death, and spiritual enlightenment. ‘Nihshreyas’ means supreme good or ultimate liberation, and ‘karau’ means causing or leading to.
तयोस्तु		તયોસ્તુ		Tayostu
તે બંનેમાંથી આ બે માર્ગોમાંથી, એટલે કે સંન્યાસ અને કર્મયોગ. ‘તુ’ એ એક કણ છે જેનો અર્થ ઘણીવાર ‘પરંતુ’ અથવા ‘જોકે’ થાય છે, અહીં તે સરખામણી સૂચવે છે.			Of those two Out of these two paths, namely renunciation and karma yoga. ‘Tu’ is a particle often meaning ‘but’ or ‘however’, here it indicates a comparison.
कर्मसंन्यासात्		કર્મસંન્યાસાત્		karmasanyasat
કર્મ સંન્યાસ કરતાં બધા કર્મોના ત્યાગની સરખામણીમાં, જે મુશ્કેલ હોઈ શકે છે અને કેટલીકવાર નિષ્ક્રિયતા અથવા ફરજ ટાળવા તરફ દોરી શકે છે.			from renunciation of action Compared to the renunciation of all actions, which can be difficult and sometimes lead to inaction or avoidance of duty.
कर्मयोगो		કર્મયોગો		karmayogo
કર્મયોગ નિષ્કામ કર્મનો માર્ગ, જેને આ સંદર્ભમાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.			the yoga of action The path of selfless action, which is considered superior in this context.
विशिष्यते		વિશિષ્યતે		vishishyate
વિશિષ્ટ છે, ઉત્કૃષ્ટ છે, અથવા શ્રેષ્ઠ છે. આ સૂચવે છે કે જ્યારે બંને માર્ગ સમાન લક્ષ્ય તરફ દોરી જાય છે, ત્યારે કર્મયોગ મોટાભાગના લોકો માટે વ્યવહારિક રીતે વધુ સુલભ અને ફાયદાકારક છે.			Is distinguished, excels, or is superior. This implies that while both paths lead to the same goal, karma yoga is practically more accessible and beneficial for most.

---