Knowledge and Renunciation of Action - 04 - 02

The Shloka

———

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।

स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥

———

એવં પરમ્પરાપ્રાપ્તમિમં રાજર્ષયો વિદુઃ ।

સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ટઃ પરન્તપ ॥

———

Evaṁ paramparāprāptam imaṁ rājarṣayo viduḥ ।

Sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa ॥

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક જ્ઞાનની પરંપરાગત પ્રણાલી (ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા) ના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. તે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક જ્ઞાન સમય જતાં ખોવાઈ શકે છે જો તેનું યોગ્ય રીતે જાળવણી અને પ્રસાર ન થાય. આ શ્લોક ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા અર્જુનને આ જ્ઞાન ફરીથી આપવાના કારણને સમજાવે છે, કારણ કે હવે તે જ્ઞાન લુપ્ત થઈ ગયું હતું. તે દર્શાવે છે કે આધ્યાત્મિક જ્ઞાન શ્રદ્ધાળુ અને લાયક શિષ્યને જ આપવામાં આવે છે, જેથી તે શુદ્ધ સ્વરૂપમાં આગળ વધી શકે.

આ જ રીતે, પરંપરા દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલા આ યોગને રાજર્ષિઓ જાણતા હતા. પરંતુ હે પરંતપ (શત્રુઓને તાપ આપનાર) અર્જુન, લાંબા સમય વીતી જવાને કારણે આ યોગ આ લોકમાં નષ્ટ થઈ ગયો.

આ શ્લોકમાં ભગવાન કૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે જે યોગ (જ્ઞાન) ગુરુ-શિષ્ય પરંપરાથી આગળ વધતો હતો, તેને રાજર્ષિઓ જાણતા હતા. પરંતુ સમય જતાં તે જ્ઞાન આ લોકમાં વિલુપ્ત થઈ ગયું છે.

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને સમજાવે છે કે જે યોગ (કર્મયોગ અથવા પરમાત્મ-પ્રાપ્તિનું જ્ઞાન) તેમણે સૂર્યદેવ વિવસ્વાનને આપ્યો હતો, જે વિવસ્વાને મનુને આપ્યો અને મનુએ ઇક્ષ્વાકુને આપ્યો, તે જ યોગ (જ્ઞાન) રાજર્ષિઓએ અર્થાત્ રાજવી ઋષિઓએ, જેઓ એક સાથે રાજા અને જ્ઞાની હતા, તેમણે પણ આ પરંપરા દ્વારા જ પ્રાપ્ત કર્યો હતો અને જાણ્યો હતો. આ જ્ઞાન ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા દ્વારા આગળ વધતું રહ્યું હતું. પરંતુ, સમય જતાં, એટલે કે લાંબા સમયગાળાના પ્રભાવથી, આ પવિત્ર અને ગુપ્ત યોગવિદ્યા આ મનુષ્યલોકમાં લુપ્ત થઈ ગઈ. પરંતપ એ અર્જુન માટેનું સંબોધન છે, જે તેની શત્રુઓને પરાજિત કરવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે અને અહીં તેનો ઉપયોગ અર્જુનને ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવા પ્રોત્સાહિત કરવા માટે થાય છે.

This verse underscores the importance of the traditional system of knowledge transmission (guru-disciple succession). It highlights how profound spiritual knowledge can become lost over time if not properly preserved and propagated. It sets the stage for Lord Krishna explaining why He is imparting this knowledge anew to Arjuna – because it had become lost. It implies that spiritual knowledge is given only to the faithful and deserving student, ensuring its purity and continuity.

Thus, this yoga, received through the disciplic succession, was known by the royal sages. But, O Parantapa (subduer of enemies), that yoga has been lost here in this world due to a long lapse of time.

In this verse, Lord Krishna tells Arjuna that the ancient knowledge of yoga, which was transmitted through a disciplic succession, was known to the royal sages. However, over a long period of time, that knowledge became lost in this world.

Lord Krishna explains to Arjuna that the very same ancient science of yoga (the knowledge of performing actions in devotion, or the path to spiritual realization) which He had previously taught to Vivasvān (the Sun-god), and which was then passed down from Vivasvān to Manu, and from Manu to Ikshvaku, was subsequently received and understood by the ‘Rājarṣis’ – kings who were also great sages. This knowledge was transmitted perfectly through an unbroken chain of spiritual teachers and disciples. However, Krishna laments that as a result of the vast expanse of time that has passed, this profound and sacred knowledge of yoga has become lost or forgotten in this human world. The address ‘Parantapa’ for Arjuna signifies his prowess as a warrior who conquers his adversaries, both external and internal, and it serves to emphasize the seriousness and importance of the message Krishna is conveying.

Sentence - 1

———

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।

———

Meaning

આ રીતે, પરંપરા દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલા આ યોગને રાજર્ષિઓ જાણતા હતા.

Thus, this (yoga), received through disciplic succession, was known by the royal sages.

Meaning of Words

एवं		એવં		Evam
આ રીતે, આમ, એ પ્રમાણે આ શબ્દ અગાઉના શ્લોકોમાં વર્ણવેલી જ્ઞાનની ગુરુ-શિષ્ય પરંપરાનો સંદર્ભ આપે છે, એટલે કે ‘વિવસ્વાનથી મનુને, મનુથી ઇક્ષ્વાકુને’ એ પ્રકારે.			Thus, in this way, in this manner This word refers to the method of transmission described in the preceding verses, indicating ‘in the same way’ that the knowledge was passed down from Vivasvān to Manu, and from Manu to Ikshvaku.
परम्पराप्राप्तम्		પરમ્પરાપ્રાપ્તમ્		Paramparāprāptam
પરંપરા દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલું આ શબ્દ સૂચવે છે કે જ્ઞાન કોઈ વ્યક્તિગત શોધ નથી, પરંતુ ગુરુ-શિષ્યની અખંડ શૃંખલા (ડિસ્સીપ્લિક સક્સેશન) દ્વારા એક પેઢીથી બીજી પેઢીમાં સ્થાનાંતરિત થયું છે. આ જ્ઞાન પરંપરાગત રીતે, શાસ્ત્રોક્ત રીતે અને આધ્યાત્મિક ગુરુ દ્વારા પ્રાપ્ત થયું છે.			Received through disciplic succession; obtained through tradition This term indicates that the knowledge is not a personal invention but has been handed down through an unbroken chain of spiritual masters and disciples. It emphasizes the traditional, scriptural, and authoritative way in which this knowledge was acquired and passed on from one generation to the next.
इमं		ઇમમ્		Imam
આ (યોગ)ને અહીં ‘આ’ શબ્દ ‘યોગ’ જ્ઞાનનો નિર્દેશ કરે છે, જે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા અગાઉના શ્લોકોમાં વર્ણવેલ છે.			This (yoga) Here, ‘this’ refers to the specific knowledge of ‘yoga’ that Lord Krishna has been describing in the preceding verses, often understood as the science of devotional action or union with the Divine.
राजर्षयो		રાજર્ષયઃ		Rājarṣayaḥ
રાજર્ષિઓ, રાજવી ઋષિઓ રાજર્ષિઓ એવા રાજાઓ હતા જેઓ શાસક હોવા છતાં, ઋષિઓની જેમ ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક જ્ઞાન અને તપસ્યા ધરાવતા હતા. તેઓ ભૌતિક સંપત્તિ અને સત્તાથી અલિપ્ત રહીને આધ્યાત્મિક સત્યને જાણતા હતા. તેમના ઉદાહરણોમાં રાજા જનક અને ઇક્ષ્વાકુનો સમાવેશ થાય છે. ‘રાજર્ષિ’ શબ્દ બે શબ્દોના સંયોજનથી બનેલો છે: ‘રાજા’ અને ‘ઋષિ’, જે સૂચવે છે કે તેઓ એકસાથે રાજકીય સત્તા અને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન ધરાવતા હતા.			The royal sages, king-sages Rājarṣis were kings who, despite their temporal power and duties, possessed the spiritual wisdom, austerity, and detachment of a Rishi (sage). They were rulers who were also deeply engrossed in spiritual knowledge and practice, governing their kingdoms righteously while maintaining a profound understanding of spiritual truths. Notable examples include King Janaka and Ikshvaku himself. The term is a compound of ‘Rāja’ (King) and ‘Ṛṣi’ (Sage), signifying individuals who combined royal authority with profound spiritual insight.
विदुः		વિદુઃ		Viduḥ
જાણતા હતા, સમજતા હતા આ શબ્દ દર્શાવે છે કે રાજર્ષિઓએ આ જ્ઞાનને ફક્ત સાંભળ્યું જ ન હતું, પરંતુ તેને સંપૂર્ણ રીતે આત્મસાત કર્યું હતું અને પોતાના જીવનમાં તેનો અમલ પણ કર્યો હતો.			Knew, understood This verb implies not just passive reception of information, but a deep understanding and assimilation of the knowledge, suggesting that the royal sages not only heard this yoga but truly comprehended and lived by its principles.

Sentence - 2

———

स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥

———

Meaning

પરંતુ હે પરંતપ (શત્રુઓને તાપ આપનાર) અર્જુન, લાંબા સમય વીતી જવાને કારણે આ યોગ આ લોકમાં નષ્ટ થઈ ગયો.

But, O Parantapa, that yoga has been lost here due to a long lapse of time.

Meaning of Words

स		સઃ		Saḥ
અહીં ‘તે’ શબ્દ પાછળ ઉલ્લેખ કરાયેલા યોગના જ્ઞાનનો નિર્દેશ કરે છે, જે ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા દ્વારા પ્રાપ્ત થયું હતું.			That Here, ‘that’ refers back to the knowledge of yoga mentioned previously, which was received through the disciplic succession.
कालेनेह		કાલેનેહ		Kāleneha
સમય વડે + અહીં કાલેન એટલે ‘સમય વડે’ અથવા ‘સમયના પ્રભાવથી’. ઇહ એટલે ‘અહીં’, એટલે કે આ મનુષ્યલોકમાં અથવા આ જગતમાં.			By time + here Kālena means ‘by time’ or ‘due to the influence of time.’ Iha means ‘here,’ referring to this human world or material realm.
महता		મહતા		Mahatā
મહાન, લાંબા આ શબ્દ ‘કાલેન’ સાથે જોડાયેલો છે, જે દર્શાવે છે કે જ્ઞાન લુપ્ત થવા માટે કોઈ ટૂંકો સમયગાળો નહીં, પરંતુ ખૂબ લાંબો સમય વીતી ગયો હતો.			Great, long, vast This word is associated with ‘kālena’ (by time), indicating that a significant or vast amount of time has passed, leading to the disappearance of the knowledge.
योगो		યોગો		Yogo
યોગ, પરમાત્મ-પ્રાપ્તિનું જ્ઞાન અહીં ‘યોગ’ શબ્દ આધ્યાત્મિક જ્ઞાન, કર્મયોગ અથવા પરમાત્મા સાથે જોડાણ સાધવાની વિધિનો નિર્દેશ કરે છે, જે આત્મા અને પરમાત્મા વચ્ચેના જોડાણનું વિજ્ઞાન છે.			Yoga, the science of spiritual union, the knowledge of the Supreme Here, ‘yoga’ refers to the spiritual knowledge, the path of action in devotion (Karma Yoga), or the method of connecting with the Supreme Being. It is the science of realizing the union between the individual soul and the Divine.
नष्टः		નષ્ટઃ		Naṣṭaḥ
નષ્ટ થયો, ખોવાઈ ગયો આ શબ્દ સૂચવે છે કે જ્ઞાન સંપૂર્ણપણે ભૂલાઈ ગયું હતું અથવા વિકૃત થઈ ગયું હતું, જેથી તેનો મૂળ સ્વરૂપમાં પ્રસાર શક્ય નહોતો. તે દુનિયામાં ઉપલબ્ધ નહોતું.			Lost, vanished, corrupted This word indicates that the knowledge has been completely forgotten, its essence distorted, or its original form no longer accessible or transmitted in the world. It was no longer available in its pure form.
परन्तप		પરન્તપ		Parantapa
હે શત્રુઓને તાપ આપનાર, હે અર્જુન પરંતપ એ અર્જુન માટેનું એક સામાન્ય સંબોધન છે, જેનો અર્થ થાય છે ‘શત્રુઓને તાપ આપનાર’ અથવા ‘શત્રુઓને દુઃખ પહોંચાડનાર’. આ સંબોધન અર્જુનની શૂરવીરતા અને યુદ્ધમાં તેની ક્ષમતાને દર્શાવે છે. ભગવાન કૃષ્ણ આ સંબોધનનો ઉપયોગ અર્જુનને ઉત્સાહિત કરવા અને તેને પોતાની વાત પર ધ્યાન આપવા માટે કરે છે.			O subduer of enemies, O Arjuna Parantapa is a common epithet for Arjuna in the Bhagavad Gita, meaning ‘one who torments or subdues enemies’ or ‘one who burns up opponents.’ This address highlights Arjuna’s prowess as a warrior and his ability to overcome adversaries, both external (on the battlefield) and internal (like doubts and attachments). Lord Krishna uses this epithet to encourage Arjuna and emphasize his strength and capability, urging him to pay close attention to the profound teachings being imparted.

---