Action - 03 - 01

The Shloka

———

अर्जुन उवाच।

ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।

तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥

———

અર્જુન ઉવાચ।

જાયસી ચેત્કર્મણસ્તે મતા બુદ્ધિર્જનાર્દન ।

તત્કિં કર્મણિ ઘોરે માં નિયોજયસિ કેશવ ॥

———

Arjuna uvāca.

Jyāyasī cet karmaṇas te matā buddhir janārdana.

Tat kim karmaṇi ghore mām niyojayasi Keśava.

———

Meaning / Summary

આ શ્લોક કર્મયોગના અધ્યાયની શરૂઆત કરે છે. તે અર્જુનની મૂંઝવણ દર્શાવે છે કે શું જ્ઞાન માર્ગ શ્રેષ્ઠ છે કે કર્મ માર્ગ. આ પ્રશ્ન દ્વારા, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ કર્મયોગના ગહન સિદ્ધાંતો સમજાવવાનું શરૂ કરે છે, જેમાં દર્શાવવામાં આવે છે કે કેવી રીતે કર્મોને અનાસક્ત ભાવે કરીને પણ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે અને જ્ઞાન તથા કર્મ એકબીજાના વિરોધી નથી, પરંતુ પૂરક છે. આ શ્લોક સામાન્ય મનુષ્યની પણ એ જ મૂંઝવણને રજૂ કરે છે કે જ્યારે આધ્યાત્મિક જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે વ્યવહારિક કર્મો કઈ રીતે કરવા જોઈએ.

અર્જુન બોલ્યા: હે જનાર્દન! જો આપ કર્મો કરતાં જ્ઞાનને શ્રેષ્ઠ માનો છો, તો હે કેશવ! મને આ ભયંકર કર્મ (યુદ્ધ) માં શા માટે જોડો છો?

અર્જુન મૂંઝવણમાં છે. તે કૃષ્ણને પૂછે છે કે જો જ્ઞાન (બુદ્ધિ) કર્મો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે, તો શા માટે તેને યુદ્ધ જેવા ભયંકર કર્મમાં જોડવામાં આવી રહ્યો છે. તે જ્ઞાન અને કર્મ વચ્ચેના સંબંધ વિશે સ્પષ્ટતા માંગે છે.

આ શ્લોક શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાયની શરૂઆતનો છે, જ્યાં અર્જુન ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પોતાનો મૂંઝવણભર્યો પ્રશ્ન પૂછે છે. અર્જુન ગત અધ્યાયમાં ભગવાન દ્વારા જ્ઞાનની મહિમા અને કર્મોમાં અનાસક્તિ વિશેના ઉપદેશને કારણે ભ્રમિત છે. તેને લાગે છે કે જો જ્ઞાન જ શ્રેષ્ઠ છે અને અનાસક્ત ભાવે કર્મો કરવા જોઈએ, તો પછી આ ભયાનક યુદ્ધ જેવા કર્મોમાં શા માટે તેને જોડવામાં આવી રહ્યો છે. તે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને ‘જનાર્દન’ અને ‘કેશવ’ જેવા સંબોધનો દ્વારા તેમની સર્વોપરિતા અને ભક્તોના દુઃખ હરવાની ક્ષમતાને સ્વીકારીને પ્રશ્ન પૂછે છે.

આ શ્લોક શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાય, કર્મયોગનો પ્રારંભિક શ્લોક છે. આનાથી સીધી કોઈ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી નથી, પરંતુ તે કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધભૂમિ પર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુન વચ્ચેના સંવાદનો એક ભાગ છે. બીજા અધ્યાયમાં શ્રીકૃષ્ણે આત્માના અમરત્વ, અનાસક્તિ, અને સ્થિતપ્રજ્ઞતા વિશે વિસ્તારપૂર્વક સમજાવ્યું હતું. અર્જુન આ જ્ઞાનને કારણે વિચારે છે કે જો નિર્લેપ ભાવે રહેવું અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું એ જ શ્રેષ્ઠ છે, તો પછી યુદ્ધ જેવા હિંસક અને કર્તવ્યપૂર્ણ કાર્યોમાં શા માટે જોડાવાની જરૂર છે. તેની આ મૂંઝવણમાંથી જ કર્મયોગનું ઊંડું જ્ઞાન પ્રગટ થાય છે.

This verse inaugurates the chapter on Karma Yoga (the Yoga of Action). It highlights Arjuna’s perplexity about whether the path of knowledge or the path of action is superior. Through this question, Lord Krishna begins to elaborate on the profound principles of Karma Yoga, explaining how one can attain liberation by performing actions without attachment to their results, and how knowledge and action are not contradictory but complementary. This verse also reflects the common human dilemma of how to reconcile spiritual wisdom with the practical performance of one’s duties.

Arjuna said: O Janardana, if you consider intelligence (or knowledge) to be superior to action, then why, O Keshava, do you engage me in this dreadful action (war)?

Arjuna is confused. He asks Krishna why he is being directed to engage in a dreadful war if intelligence (knowledge) is considered superior to action. He seeks clarification on the relationship between knowledge and action.

This verse marks the beginning of the third chapter (Karma Yoga) of the Bhagavad Gita. Arjuna, the great warrior, is expressing his confusion to Lord Krishna. In the preceding chapter, Lord Krishna had expounded on the philosophy of ‘Buddhi Yoga’ (the yoga of intelligence/knowledge) emphasizing the importance of equanimity, detachment from the fruits of action, and the realization of the imperishable nature of the soul. Arjuna interprets these teachings as meaning that knowledge is superior to performing actions. Thus, he is perplexed as to why Krishna is instructing him to engage in the violent and dreadful act of war, which is a form of action. He addresses Krishna as ‘Janardana’ and ‘Keshava’, acknowledging His supreme position and ability to resolve the distress of His devotees.

This verse is the opening of the third chapter, Karma Yoga, of the Srimad Bhagavad Gita. There isn’t a direct specific story associated with this particular verse, but it is part of the larger narrative of the dialogue between Lord Krishna and Arjuna on the battlefield of Kurukshetra. In the preceding second chapter, Krishna had extensively explained the immortality of the soul, detachment, and the characteristics of a ‘Sthitaprajna’ (one with a steady intellect). Arjuna, based on this knowledge, wonders that if remaining detached and acquiring knowledge is paramount, then why is he being asked to engage in violent and duty-bound activities like war. This confusion of Arjuna leads to the profound exposition of Karma Yoga by Lord Krishna.

Sentence - 1

———

अर्जुन उवाच।

———

Meaning

અર્જુન બોલ્યા.

Arjuna said.

Meaning of Words

अर्जुन		અર્જુન		Arjuna
અર્જુન પાંડવોમાં ત્રીજો, કુંતી અને પાંડુનો પુત્ર, ઇન્દ્રનો અવતાર માનવામાં આવે છે. તે એક મહાન ધનુર્ધારી અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો પરમ ભક્ત તથા મિત્ર છે. કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં તે પાંડવ સેનાના મુખ્ય યોદ્ધા હતા.			Arjuna The third of the Pandava brothers, son of Kunti and Pandu, considered an incarnation of Indra. He is a great archer and a devoted friend and disciple of Lord Krishna. He was the principal warrior of the Pandava army in the Kurukshetra War.
उवाच		ઉવાચ		uvāca
બોલ્યા કહેવું, બોલવું. અહીં ભૂતકાળમાં ક્રિયાપદ છે.			Said The past tense of ‘to say’ or ‘to speak’. It indicates that Arjuna is now speaking or posing a question.

Sentence - 2

———

ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।

———

Meaning

હે જનાર્દન! જો આપ કર્મો કરતાં જ્ઞાનને શ્રેષ્ઠ માનો છો,

O Janardana, if you consider intelligence (or knowledge) to be superior to action,

Meaning of Words

ज्यायसी		જાયસી		jyāyasī
શ્રેષ્ઠ / ઉત્તમ વધારે સારી, ઉત્કૃષ્ટ, ઉચ્ચ, બીજા કરતાં ચડિયાતી. અહીં તે ‘બુદ્ધિ’ (જ્ઞાન) ના સંદર્ભમાં વપરાયું છે, જેનો અર્થ છે કે જ્ઞાનને કર્મો કરતાં ઊંચું સ્થાન આપવામાં આવે છે.			Superior / Better Better, excellent, higher, preferable. Here, it refers to ‘buddhi’ (intelligence or knowledge) being considered of a higher order or more effective than ‘karma’ (action).
चेत्		ચેત્		cet
એક શરતી અવ્યય, જે ‘જો આમ હોય તો’ તેવો અર્થ દર્શાવે છે.			If A conditional particle, indicating a hypothetical situation or condition, meaning ‘if that is the case’.
कर्मणः		કર્મણઃ		karmaṇaḥ
કર્મો કરતાં ક્રિયાઓ, કાર્યો, વ્યવસાયો કરતાં. અહીં ‘કર્મો’ શબ્દનો અર્થ સાંસારિક ક્રિયાઓ, ફરજો અથવા ભૌતિક કાર્યો થાય છે.			Than action / Than work In comparison to actions, deeds, or activities. ‘Karma’ here refers to worldly actions, duties, or physical exertions.
ते		તે		te
આપના દ્વારા તમારા દ્વારા, આપનું. અહીં અર્જુન ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને સંબોધી રહ્યા છે.			By you / Your Referring to ‘by you’ or ‘your’. Arjuna is addressing Lord Krishna here.
मता		મતા		matā
માનેલું / સ્વીકારેલું જેને માન્યતા આપવામાં આવી હોય, જેનો અભિપ્રાય હોય કે જે સ્વીકાર્ય હોય. અર્જુન ભગવાનના ઉપદેશના આધારે આ પ્રશ્ન પૂછી રહ્યો છે.			Considered / Held as opinion That which is regarded as valid, accepted, or held as an opinion. Arjuna is posing this question based on his interpretation of Krishna’s previous teachings.
बुद्धिर्		બુદ્ધિઃ		buddhiḥ
બુદ્ધિ / જ્ઞાન બુદ્ધિ, સમજણ, જ્ઞાન, વિવેકબુદ્ધિ. ભગવદ્ ગીતામાં, ‘બુદ્ધિ’ ઘણીવાર આધ્યાત્મિક સમજણ, વિવેક અને તત્ત્વજ્ઞાન માટે વપરાય છે, જે કર્મના ફળો પ્રત્યે અનાસક્તિ અને આત્માના જ્ઞાન તરફ દોરી જાય છે.			Intellect / Knowledge Intellect, understanding, knowledge, discerning faculty. In Bhagavad Gita, ‘buddhi’ often refers to spiritual intelligence, discriminative wisdom, and philosophical understanding that leads to detachment from the fruits of action and knowledge of the self.
जनार्दन		જનાર્દન		janārdana
હે જનાર્દન ભગવાન વિષ્ણુ અથવા શ્રીકૃષ્ણનું એક નામ. ‘જન’ એટલે લોકો અને ‘અર્દન’ એટલે પીડા દૂર કરનાર અથવા દુશ્મનોનો નાશ કરનાર. આમ, જનાર્દન એટલે જે લોકોના દુઃખ દૂર કરે છે અથવા દુષ્ટોનો સંહાર કરે છે. અર્જુન ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને તેમના ભક્તોની રક્ષા કરનાર અને તેમને માર્ગદર્શન આપનાર તરીકે સંબોધે છે, કારણ કે તે પોતે મૂંઝવણમાં છે અને માર્ગદર્શનની જરૂર છે.			O Janardana A name for Lord Vishnu or Krishna. ‘Jana’ means people, and ‘ardana’ means one who afflicts or punishes, or one who is sought by. So, Janardana means ‘one who punishes wicked people’ or ‘one who is sought by people for their welfare/liberation’. Arjuna addresses Krishna by this name, acknowledging His supreme power and ability to relieve distress and provide guidance, as Arjuna himself is in distress and seeks guidance.

Sentence - 3

———

तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥

———

Meaning

તો હે કેશવ! મને આ ભયંકર કર્મ (યુદ્ધ) માં શા માટે જોડો છો?

Then why, O Keshava, do you engage me in this dreadful action (war)?

Meaning of Words

तत्		તત્		tat
તો / પછી એક અવ્યય જે પરિણામ, તર્ક અથવા અનુગામી ક્રિયા સૂચવે છે. ‘જો એમ હોય તો, પછી આમ કેમ?’			Then / Therefore An indeclinable word that indicates a consequence, a logical deduction, or a subsequent action. It implies ‘if that is so, then why this?’.
किं		કિં		kim
શા માટે / શું પ્રશ્ન સૂચક અવ્યય. અહીં તેનો અર્થ ‘શા માટે’ થાય છે, જે અર્જુનની મૂંઝવણ અને પ્રશ્ન દર્શાવે છે.			Why / What An interrogative particle. Here, it functions as ‘why’, indicating Arjuna’s bewilderment and question.
कर्मणि		કર્મણિ		karmaṇi
કર્મમાં / કાર્યમાં ક્રિયા, કાર્ય, વ્યવસાયમાં. અહીં તેનો વિશેષ અર્થ ‘યુદ્ધ’ના સંદર્ભમાં છે, જે એક ભયાનક કાર્ય છે.			In action / In work In action, in work, in activity. Here, it specifically refers to the act of war, which is a dreadful action.
घोरे		ઘોરે		ghore
ભયંકર / ઘોર ડરામણું, ભયાવહ, કઠોર, હિંસક. અર્જુન યુદ્ધને એક અત્યંત ભયંકર અને વિનાશકારી કાર્ય તરીકે વર્ણવે છે, કારણ કે તેમાં સગાં-સંબંધીઓનો સંહાર થાય છે.			Terrible / Dreadful Frightening, horrendous, severe, fierce, violent. Arjuna describes the war as an extremely dreadful and destructive act, as it involves the killing of relatives and loved ones.
मां		માં		mām
મને પ્રથમ પુરુષ સર્વનામ, કર્મવિભક્તિ.			Me First person pronoun, accusative case, referring to Arjuna himself.
नियोजयसि		નિયોજયસિ		niyojayasi
જોડો છો / પ્રેરિત કરો છો પ્રેરિત કરવું, કાર્યમાં જોડવું, આદેશ આપવો. અર્જુન પૂછે છે કે શા માટે ભગવાન તેને આવા ભયાનક કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થવા માટે કહી રહ્યા છે.			Do you engage / Do you direct To engage, to direct, to command, to employ. Arjuna is asking why the Lord is compelling him to undertake such a dreadful action.
केशव		કેશવ		Keśava
હે કેશવ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું એક નામ. ‘કેશ’ એટલે વાળ, ‘વ’ એટલે ધારણ કરનાર - અર્થાત્ સુંદર વાળવાળા. બીજો અર્થ ‘કેશી’ નામનો રાક્ષસ મારનાર. ત્રીજો અર્થ ‘ક’ એટલે બ્રહ્મા, ‘અ’ એટલે વિષ્ણુ અને ‘ઈશ’ એટલે શિવ, અને ‘વ’ એટલે તેમને નિયંત્રિત કરનાર - અર્થાત્ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ ત્રણેય દેવોને નિયંત્રિત કરનાર પરમ સત્તા. અર્જુન અહીં ભગવાનને તેમની સર્વોપરિતા અને નિયંત્રક તરીકે સંબોધે છે, કારણ કે તે તેમના જ આદેશો અને દિશાનિર્દેશો પર પ્રશ્ન કરી રહ્યો છે.			O Keshava A name for Lord Krishna. ‘Kesha’ means hair, and ‘va’ means possessing, thus ‘one with beautiful hair’. Another interpretation is ‘one who killed the demon Keshi’. A third, more profound meaning, derives from ‘ka’ (Brahma), ‘a’ (Vishnu), and ‘isha’ (Shiva), implying ‘one who controls Brahma, Vishnu, and Shiva’. Arjuna addresses Krishna by this name, acknowledging His supreme authority and control, as he is questioning His commands and directions.

---